سیدمهرداد بنی‌هاشمی‌کهنگی: جوانی قرار بود فصل آزمودن جهان باشد؛ فصل انتخاب‌کردن، خطاکردن، آموختن و دوباره برخاستن. اما برای بخشی از نسل جوان امروز، این مسیر بیش از آنکه به تجربه و کشف فرصت‌های تازه شباهت داشته باشد، به عبور محتاطانه از میدانی پرهزینه می‌ماند؛ میدانی که در آن، یک انتخاب اشتباه ممکن است نه یک تجربه آموزنده، بلکه آغاز سال‌ها عقب‌ماندگی باشد. مسئله این نسل، صرفا دشواری رسیدن به موفقیت نیست؛ مسئله، دشوارشدن امکان دوباره آغازکردن است. در جامعه‌ای که هزینه زندگی پیوسته بر تصمیم‌های فردی سایه می‌اندازد، انتخاب رشته، تغییر شغل، راه‌اندازی کسب‌وکار، ازدواج یا حتی ترک یک موقعیت نامطلوب، دیگر صرفا تصمیم‌هایی شخصی نیستند. هر انتخاب باید از صافی محاسبات اقتصادی بگذرد؛ محاسباتی که گاه آن‌قدر سنگین‌اند که پیش از آغاز مسیر، امکان شکست را به مسئله‌ای تعیین‌کننده تبدیل می‌کنند.
جوانی که پشتوانه مالی دارد، می‌تواند شکست یک کسب‌وکار را تجربه‌ای برای شروعی تازه بداند؛ اما برای کسی که تمام سرمایه‌اش حاصل سال‌ها پس‌انداز یا حمایت محدود خانواده است، همان شکست ممکن است به معنای ازدست‌رفتن تنها فرصت استقلال اقتصادی باشد. در چنین شرایطی، فرصت خطرکردن نیز مانند بسیاری از فرصت‌های دیگر، به‌طور برابر توزیع نمی‌شود. برخی می‌توانند اشتباه کنند و دوباره برخیزند؛ برخی دیگر باید چنان محتاطانه حرکت کنند که مبادا یک لغزش، تمام مسیر زندگی‌شان را تغییر دهد. این تفاوت، مسئله‌ای فراتر از تفاوت درآمدهاست. سخن از نابرابری در امکان تجربه‌کردن است؛ از شرایطی که در آن، آینده افراد نه‌فقط به استعداد، تلاش و انتخاب‌هایشان، بلکه به میزان توانایی آنان برای تحمل هزینه یک اشتباه وابسته می‌شود. در چنین وضعیتی، احتیاط به انتخابی منطقی تبدیل می‌شود. جوانی که از فردای شغلی خود اطمینان ندارد، ممکن است از تغییر مسیر صرف‌نظر کند؛ کسی که درآمدش با هزینه‌های ضروری زندگی تناسب ندارد، ممکن است رؤیای راه‌اندازی کسب‌وکار را کنار بگذارد؛ و فردی که هر ماه بخش بزرگی از درآمدش را صرف نیازهای اولیه می‌کند، ممکن است فرصت یادگیری مهارتی تازه یا ادامه تحصیل را از دست بدهد. این تصمیم‌ها لزوما نشانه فقدان انگیزه نیستند. گاهی انسان نه به این دلیل که رؤیایی ندارد، بلکه به این دلیل که هزینه دنبال‌کردن آن را نمی‌تواند بپردازد، از آن فاصله می‌گیرد.
در این میان، باید به هزینه‌هایی توجه کرد که در هیچ صورت‌حسابی ثبت نمی‌شوند. هزینه شغلی که هرگز تغییر نکرد، استعدادی که مجال شکوفایی نیافت، ایده‌ای که پیش از آزموده‌شدن کنار گذاشته شد و تصمیمی که به دلیل ترس از پیامدهای اقتصادی برای سال‌ها به تعویق افتاد. اینها شکست‌های ثبت‌شده نیستند؛ فرصت‌هایی‌اند که پیش از آنکه امکان موفقیت یا شکستشان سنجیده شود، از میدان خارج شده‌اند. جامعه معمولا موفقیت را در نتیجه نهایی می‌بیند و شکست را به تصمیم فرد نسبت می‌دهد؛ اما کمتر می‌پرسد که افراد با چه امکاناتی وارد میدان شده‌اند و پس از ناکامی، چه فرصتی برای بازگشت داشته‌اند.
در حالی که عدالت فرصت‌ها تنها به بازبودن درهای ورود محدود نمی‌شود؛ به این نیز بستگی دارد که آیا کسانی که یک بار شکست خورده‌اند، امکان بازگشت و تلاش دوباره دارند یا خیر. اقتصاد پویا به افرادی نیاز دارد که بتوانند ایده‌های تازه را بیازمایند، مسیرهای شغلی متفاوت را تجربه کنند و از تجربه‌های ناموفق خود بیاموزند. نوآوری بدون پذیرش احتمال شکست شکل نمی‌گیرد و استقلال اقتصادی بدون امکان تجربه‌کردن دشوار است. اگر هزینه خطا چنان سنگین شود که انتخاب امن، همواره بر انتخاب خلاقانه غلبه کند، جامعه ممکن است در کوتاه‌مدت شاهد احتیاط بیشتر باشد، اما در بلندمدت بخشی از ظرفیت نوآوری، تحرک اجتماعی و پیشرفت خود را از دست بدهد. از این منظر، حمایت از نسل جوان را نمی‌توان صرفا در توصیه به تلاش بیشتر، دعوت به امیدواری یا تأکید بر مسئولیت فردی خلاصه کرد. تلاش و مسئولیت‌پذیری ضروری‌اند، اما در خلأ اتفاق نمی‌افتند. فرد برای ساختن زندگی خود به فرصت شغلی، امکان دسترسی به آموزش، ثبات نسبی اقتصادی و حداقلی از اطمینان برای برنامه‌ریزی نیاز دارد. نمی‌توان از جوانان انتظار داشت خطر کنند، اما در برابر پیامدهای هر شکست، هیچ مسیر واقع‌بینانه‌ای برای بازگشت پیش‌روی آنان قرار نداد. البته هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند موفقیت را تضمین کند و هیچ سیاستی قادر نیست تمام خطرهای زندگی را از میان ببرد. مسئله نیز حذف شکست نیست. مسئله این است که شکست نباید به مجازاتی طولانی برای کسی تبدیل شود که فرصت محدودی برای آغاز داشته است.
بازار کار شفاف‌تر، حمایت مؤثر از کسب‌وکارهای کوچک، دسترسی عادلانه‌تر به آموزش مهارتی، کاهش موانع ورود به فعالیت اقتصادی و فراهم‌کردن امکان بازآموزی و تغییر مسیر شغلی، می‌توانند هزینه بازگشت پس از شکست را کاهش دهند. چنین اقداماتی به معنای تضمین نتیجه نیستند؛ بلکه شرایطی ایجاد می‌کنند که در آن، سرنوشت یک فرد با نخستین انتخاب ناموفقش برای همیشه تعیین نشود. مسئله نسل جوان را باید از این زاویه نیز دید: آیا جامعه به آنان امکان می‌دهد زندگی خود را بسازند، یا تنها از آنان می‌خواهد با شرایط موجود سازگار شوند؟ تفاوت این دو نگاه، تفاوت میان سیاستی است که جوانان را سرمایه آینده می‌داند و سیاستی که از آنان انتظار دارد صرفا هزینه‌های امروز را تحمل کنند.
نسل جوان برای ساختن آینده، به تضمین موفقیت نیاز ندارد؛ به امکان تجربه‌کردن نیاز دارد. به اینکه اگر انتخابی اشتباه بود، بتواند مسیرش را تغییر دهد؛ اگر کسب‌وکاری شکست خورد، تمام امکان فعالیت اقتصادی خود را از دست ندهد؛ و اگر راهی به نتیجه نرسید، هنوز راه دیگری پیش‌رویش باشد. این امکان، امتیازی تجملی نیست؛ بخشی از زیرساخت اجتماعی پیشرفت است. در نهایت، درباره یک نسل نباید فقط پرسید که چه اندازه تلاش کرده یا چرا به موفقیت مورد انتظار نرسیده است. باید پرسید چه فرصت‌هایی در اختیارش بوده، چه موانعی پیش‌رویش قرار داشته و هزینه خطا برای او تا چه اندازه قابل جبران بوده است. بدون این پرسش‌ها، هر داوری درباره عملکرد نسل جوان، نیمی از واقعیت را نادیده می‌گیرد.
نسلی که از اشتباه‌کردن می‌ترسد، الزاما نسلی کم‌جرئت نیست؛ شاید نسلی باشد که هزینه هر اشتباه را بیش از توان خود می‌پردازد. جوانی باید فرصتی برای ساختن باشد، نه دوره‌ای از محاسبه دائمی خطرها. اگر جامعه می‌خواهد از خلاقیت، مسئولیت‌پذیری و توان نسل تازه بهره ببرد، باید امکان برخاستن پس از زمین‌خوردن را نیز فراهم کند. آینده را کسانی می‌سازند که جرئت آغازکردن دارند؛ اما این جرئت زمانی شکوفا می‌شود که یک شکست، پایان همه فرصت‌ها نباشد. زیرا مسئله فقط نسلی نیست که فرصت اشتباه‌کردن ندارد؛ مسئله جامعه‌ای است که اگر امکان جبران را از نسل جوان بگیرد، دیر یا زود هزینه فرصت‌هایی را خواهد پرداخت که هرگز مجال تحقق پیدا نکرده‌اند.