به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
محمد آقاسی-جامعه‌شناس: 77 سال پیش، جورج اورول، از جهانی نوشت که در آن قدرت می‌توانست گذشته را پاک کند و دوباره بنویسد. امروز در جهانی زندگی می‌کنیم که هرکسی می‌تواند گذشته را اسکرینشات بگیرد و نگه دارد. برخلاف دوره‌های قبل که به حافظه خودمان اتکا می‌کردیم، بارها دیده‌ام دانشجویان و دانش‌آموزانم سر کلاس درس، به‌جای توجه به مفهوم، از صفحه پاورپوینت عکس می‌گیرند؛ آن‌هم به امید فرصتی که مجدد مطالعه کنند. در زمانی، تعداد شماره تلفن‌هایی که از بر بودیم، نشانه قدرت میان هم‌سالان و دیگران بود. اما در آن دوره فراموشی نقصی نبود که باید برطرف شود، بلکه سازوکاری طبیعی برای ادامه زندگی بود. فناوری اسکرینشات در پلتفرم‌ها، جریان بی‌پایان اطلاعات را با یک فشار کوچک روی صفحه، به یک «چیز» تبدیل می‌کند. یعنی تصویری که می‌توان آن را نگه داشت، دوباره دید، برای کسی فرستاد یا سال‌ها بعد به آن رجوع کرد. ما دیگر فقط خاطره نمی‌سازیم، خاطره را ذخیره می‌کنیم. اسکرینشات، در ابتدا، برای «بعد» گرفته می‌شود؛ بعدی که شاید هرگز نیاید، اما تصویری در گوشی باقی می‌ماند. آنچه انسان ممکن است با گذشت زمان فراموش کند، حافظه دیجیتال گوشی می‌تواند سال‌ها نگه دارد. از پیام پاک‌شدنی، استوری ۲۴ساعته، قیمتی که بالا می‌رود، صفحه‌ای که شاید بسته شود و حتی از گفت‌وگویی که هنوز تمام نشد، اسکرینشات می‌گیریم. از همین‌جا، یک ابزار ساده به یک فناوری اجتماعی حافظه تبدیل شده و تغییری مهم اتفاق افتاده است. در فرهنگ پلتفرمی، موقتی‌بودن، بیش از آنکه ویژگی واقعی باشد، یک قرارداد است. قراردادی که اسکرینشات می‌شکند. حافظه هم دیگر فقط برای به‌یادآوردن نیست، بلکه برای اثبات‌کردن هم هست. در روابط انسانی، اسکرینشات گاهی جای شاهد را می‌گیرد. «من چنین چیزی نگفتم» می‌تواند با یک تصویر پاسخ داده شود. «تو این را گفتی» دیگر الزاما یک ادعای شخصی نیست، بلکه می‌تواند همراه با مدرک تصویری باشد. بخشی از زندگی خصوصی ما به مجموعه‌ای از سندهای کوچک تبدیل شده است که در صورت نیاز می‌توان آنها را دوباره به صحنه آورد. پس حالا حذف پیام دیگر لزوما به معنای حذف کامل آن نیست. مقامی که حرفی را حذف می‌کند، حالا می‌داند یک نفر از آن عکس گرفته است. فراموشی زمانی بخشی از سازِکار ترمیم زندگی بود. بعضی حرف‌ها محو می‌شدند، بعضی تصاویر از ذهن می‌رفتند و بعضی اتفاق‌ها با گذشت زمان، اهمیت خود را از دست می‌دادند. اما اکنون گذشته می‌تواند در پوشه‌ای از تلفن همراه منتظر بماند. کافی است کمی در میان هزاران تصویر جست‌وجو کنیم تا چیزی را که تصور می‌کردیم تمام شده است، دوباره احضار کنیم. اینجا اسکرینشات فقط حافظه را تقویت نمی‌کند، بلکه گذشته را برمی‌گرداند. جامعه‌ای که همه‌چیز را ثبت می‌کند، لزوما بهتر به یاد نمی‌آورد. حتی شاید فقط سخت‌تر فراموش می‌کند و دیرتر می‌بخشد. اسکرینشات، هم سلاح ضعیف ما در برابر قدرتی است که گذشته را پاک می‌کند، هم سلاح ما علیه یکدیگر شده. شماره تلفن‌ها را دیگر از بر نیستیم، اما هیچ جمله‌ای را هم فراموش نمی‌کنیم.