این سنت به سال ۱۹۸۲ برمیگردد؛ زمانی که رونالد ریگان، در حالی که آمریکا با رکود اقتصادی، بیکاری ۱۱ درصدی و شکست جمهوریخواهان در انتخابات کنگره و از دست دادن ۲۶ کرسی به سود دموکراتها روبهرو بود، راهی سفری پنجروزه به آمریکای لاتین شد. از آن زمان، سفرهای خارجی به فرصتی برای رؤسایجمهور آمریکا تبدیل شده تا موقتاً از فشارهای سیاسی واشنگتن فاصله بگیرند و بار دیگر خود را در قامت رهبر قدرتمند آمریکا به نمایش بگذارند.
دونالد ترامپ نیز این هفته تلاش خواهد کرد همین الگو را دنبال کند. او در سفری که از مدتها قبل برنامهریزی شده، راهی آسیا میشود؛ سفری که پنجشنبه با نشستی سهجانبه و بیسابقه میان او، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین به اوج میرسد.نمایشی پرزرقوبرق از دیپلماسی و قدرتنمایی ژئوپلیتیکی در کنار رهبرانی که در کشورهای خود تقریباً با هیچ چالش جدی برای قدرتشان روبهرو نیستند.
با این حال، شرایط سیاسی ترامپ در داخل آمریکا با موقعیت این دو رهبر تفاوت دارد. شکست جمهوریخواهان در انتخابات اخیر و محدودیتهایی که پیش روی رئیسجمهور آمریکا قرار گرفته، ممکن است مقایسه میان جایگاه سیاسی او و رهبران چین و روسیه را به یکی از حاشیههای مهم این سفر تبدیل کند.
شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات این ماه از چشم رهبران دیگر کشورها دور نمانده است. آنها تحولات سیاسی واشنگتن را با دقت دنبال میکنند تا ببینند آیا ترامپ در حال از دست دادن نفوذ و قدرت سیاسی خود است و زودتر از موعد به رئیسجمهوری تبدیل میشود که روزهای پایانی حضورش در کاخ سفید را میگذراند یا نه.
ایلان ماسک نیز در این سفر ترامپ را همراهی میکند؛ چهرهای که با وجود هزینه کردن ۴۴۵ میلیون دلار در رقابتهای سیاسی، نتوانست مانع شکست جمهوریخواهان و از دست رفتن اکثریت آنها شود.
اِدگارد کِیگن، سفیر پیشین آمریکا در مالزی و مشاور ارشد کنونی مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در واشنگتن، در اینباره میگوید: «سیاست خارجی و سفرهای ریاستجمهوری از جمله کارهایی هستند که فقط رئیسجمهور میتواند انجام دهد. این سفرها با تشریفات و شکوه خاصی همراهاند و توجهها را به خود جلب میکنند. این فرصتی است برای تغییر روایت موجود و یادآوری این نکته به مردم که رئیسجمهور همچنان رئیسجمهور است.»
«اما حاشیههای این سفر به همینجا ختم نمیشود. ماجرای جنجالی تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی انویدیا و اتهام ارتباط جنسن هوانگ، مدیرعامل این شرکت، با زنی که گفته میشود جاسوس چین است، میتواند بر سفر ترامپ به شنژن، قطب فناوری چین، سایه بیندازد؛ هرچند دستیاران رئیسجمهور آمریکا میگویند بعید است این موضوع در کانون مذاکرات و برنامههای سفر قرار بگیرد.»
مقامهای آمریکایی پیشتر به سیانان گفتهاند ترامپ قصد ندارد در دیدار با شی جینپینگ، موضوع جاسوسی مرتبط با پرونده انویدیا را مطرح کند. این دیدار چهارمین ملاقات دو رهبر در کمی بیش از یک سال گذشته خواهد بود. به گفته این مقامها، قرار نیست در این دیدار درباره محدودیتهای تازهای که دولت آمریکا برای جلوگیری از صادرات تراشههای پیشرفته به چین در دست بررسی دارد نیز گفتوگویی صورت بگیرد.
یکی از مقامهای ارشد آمریکایی در اینباره به سیانان گفت: «فعلاً قصد نداریم چینیها را در جریان این موضوع قرار دهیم.»

ترامپ روز دوشنبه سفر آسیایی خود را با عزیمت به فیلیپین آغاز میکند؛ سفری طولانی که قرار نیست در شرایطی آرام و بیحاشیه انجام شود. او پیش از این سفر، تغییراتی در تیم مدیریتی کاخ سفید ایجاد کرده و با فشار فزایندهای برای برکناری برخی اعضای کابینه، از جمله وزیران بازرگانی و دفاع، روبهرو شده است. حتی شماری از متحدانش نیز خواستار تغییر در ترکیب کابینه شدهاند.
در آستانه این سفر، اختلال گسترده در پروازهای آمریکا نیز به دردسرهای ترامپ اضافه شد. او چند روز درباره این بحران سکوت کرد و همین واکنش دیرهنگام، پرسشهایی درباره میزان توجه و تمرکز رئیسجمهور بر تحولات داخلی، درست پیش از سفر خارجیاش، برانگیخت.
ترامپ در جریان این سفر در دو نشست مهم منطقهای شرکت خواهد کرد: نشست سران اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) در مانیل و نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شنژن. او امیدوار است با اعلام توافقهای تجاری تازه و تأکید بر نقش و حضور آمریکا در آسیا، تصویر تضعیفشده خود در داخل کشور را ترمیم کند؛ منطقهای که واشنگتن طی دهههای گذشته توجه چندانی به آن نداشته است.
با این حال، تمرکز دوباره بر آسیا برای ترامپ هم به آسانی پیشینیانش نبوده است. رؤسایجمهور پیشین آمریکا بارها از راهبرد «چرخش به آسیا» سخن گفتهاند، اما بحرانهای خاورمیانه هر بار مانع تحقق کامل این هدف شده است. اکنون نیز جنگ خاورمیانه بخش عمدهای از توان و توجه دولت ترامپ را به خود مشغول کرده است؛ درست همانطور که پیشتر جورج دبلیو بوش، باراک اوباما و جو بایدن را از انتقال کامل تمرکز سیاست خارجی آمریکا به منطقه آسیا و اقیانوسیه بازداشت.
ترامپ طی یک سال گذشته برای تقویت روابط با شی جینپینگ تلاش کرده است. او همچنین در پی دستیابی به توافقهای تجاری جدید بوده و مقامهای کاخ سفید میگویند قرار است این هفته توافقی با تایلند امضا کند.
با این همه، جنگ ایران و تلاشهای بینتیجه ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین همچنان بخش مهمی از دستور کار سیاست خارجی او را به خود اختصاص دادهاند. انتظار میرود هر دو موضوع در دیدارها و گفتوگوهای این هفته او در آسیا مطرح شوند؛ منطقهای که در پی این درگیریها با افزایش چشمگیر قیمت سوخت روبهرو شده است.
در داخل آمریکا نیز پیروزی دموکراتها این پرسش را پررنگتر کرده که ترامپ تا چه اندازه همچنان قدرت و اختیار پیشبرد برنامههایش را در دست دارد.
دو محور اصلی سیاست خارجی ترامپ، یعنی وضع تعرفههای گسترده بر واردات و جنگ با ایران، به افزایش قیمتها دامن زدهاند؛ مسئلهای که نارضایتی رأیدهندگان از او و حزب جمهوریخواه را تشدید کرد. دموکراتها هم وعده دادهاند برای محدود کردن اختیارات رئیسجمهور در هر دو زمینه تلاش کنند. این رویکرد در واقع به چالش کشیدن این تصور دیرینه است که رئیسجمهور آمریکا در سیاست خارجی، در مقایسه با دیگر حوزهها، آزادی عمل بیشتری دارد.
سفرهای خارجی رؤسایجمهور آمریکا همواره فرصتی برای نمایش همین قدرت و اختیارات بودهاند؛ فرصتی که به آنها اجازه میدهد در روزهای پس از یک شکست سیاسی، از فضای پرتنش واشنگتن فاصله بگیرند و در صحنه جهانی همچنان در جایگاه تصمیمگیرنده اصلی ظاهر شوند؛ حتی زمانی که رقبای سیاسیشان خود را برای به دست گرفتن قدرت آماده میکنند.
مایکل دیور، مشاور رسانهای و طراح تصویر عمومی رونالد ریگان، از نخستین کسانی بود که این شیوه را به کار گرفت. او در سال ۱۹۸۲ سفر پنجروزه ریگان به آمریکای لاتین را در شرایطی برنامهریزی کرد که رئیسجمهور آمریکا در داخل کشور با فشارهای سیاسی سنگینی روبهرو بود.
پس از آن، تقریباً همه رؤسایجمهور آمریکا در مقاطع مشابه همین الگو را دنبال کردند. بیل کلینتون در نوامبر ۱۹۹۴، تنها چند هفته پس از آنکه جمهوریخواهان برای نخستین بار طی چند دهه کنترل کنگره را به دست گرفتند، به فیلیپین سفر کرد.
جورج دبلیو بوش نیز چند هفته پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات کنگره در سال ۲۰۰۶، راهی ویتنام شد. باراک اوباما هم پس از شکست حزبش در انتخابات میاندورهای، در سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۴ سفرهایی به آسیا انجام داد.
ترامپ نیز در سال ۲۰۱۷، پس از آنکه جمهوریخواهان اکثریت مجلس نمایندگان را از دست دادند، راهی فرانسه شد؛ سفری که چندان با استقبال و شور و هیجان همراه نبود.
کِیگن در اینباره میگوید: «من در مقاطع بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای، چه زمانی که رؤسایجمهور در انتخابات پیروز شدهاند و چه زمانی که شکست خوردهاند، در کنار آنها بودهام. این سفرها همیشه اهمیت دارند. آنها به مردم آمریکا و همچنین ناظران خارجی یادآوری میکنند که سیاست خارجی همچنان حوزهای است که رئیسجمهور در آن اختیار عمل دارد.»
برای ترامپ، نمایش این اختیار بیش از هر چیز به معنای حضور در کنار رهبران قدرتمند جهان و گفتوگو با آنها درباره مسائل بینالمللی است.

اما از نگاه برخی ناظران، دیدار سهجانبه ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، یادآور کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ است؛ نشستی که در آن ژوزف استالین، وینستون چرچیل و فرانکلین روزولت، رئیسجمهور وقت آمریکا که بهشدت بیمار بود، درباره شکلگیری نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم و تقسیم جهان به حوزههای نفوذ شرق و غرب گفتوگو کردند.
پوتین در ابتدا پیشنهاد برگزاری این نشست سهجانبه را با هدف گفتوگو درباره جنگ اوکراین مطرح کرده بود؛ جنگی که اختلاف بر سر مرزها و حاکمیت ملی، از همان مراحل نخست تلاشها برای دستیابی به توافق صلح، مذاکرات را با دشواری روبهرو کرده است.
با این حال، دستیاران ترامپ میگویند قرار نیست نشست پنجشنبه به چنین موضوعاتی اختصاص پیدا کند و حتی جنگ اوکراین نیز در دستور کار رسمی آن نیست.به گفته آنها، ترامپ در عوض میخواهد باب گفتوگو درباره تسلیحات هستهای را با دو رهبری باز کند که برای برقراری و تقویت روابط با آنها تلاش زیادی کرده است.
آخرین پیمان کنترل تسلیحات هستهای میان آمریکا و روسیه در ماه فوریه منقضی شد. هر یک از این دو کشور حدود پنج هزار کلاهک هستهای در اختیار دارند.
در همین حال، چین نیز با سرعت در حال گسترش زرادخانه هستهای خود است و شمار کلاهکهایش از ۶۰۰ فروند فراتر رفته؛ با این حال، پکن تمایل چندانی برای پیوستن به توافقی بینالمللی در زمینه کنترل تسلیحات هستهای نشان نداده است.
یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، با اشاره به سطح انتظارات از این مذاکرات گفت نباید انتظار دستاوردی بزرگ را داشت. به گفته او، بهتر است این نشست را نقطه آغاز گفتوگوهایی دانست که ممکن است در آینده ادامه پیدا کنند.
این مقام افزود: «وقت آن رسیده که چین هم بهنوعی وارد جمع بزرگسالان شود و اگر بخواهیم دقیقتر بگوییم، گفتوگوهایی جدی درباره مسائل جدی انجام دهد.»
مقامهای آمریکایی میگویند شی جینپینگ در ابتدا برای میزبانی از این نشست سهجانبه تردید داشت؛ زیرا نگران بود دیدار با ترامپ و پوتین، توجهها را از نشست APEC و تلاش او برای به نمایش گذاشتن قدرت و جایگاه رو به رشد چین منحرف کند.
با این حال، وزارت خارجه چین روز دوشنبه این نشست را دارای «اهمیتی پیشگامانه» توصیف کرد. مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، نیز گفت: «چنین تلاشهایی به تثبیت وضعیت جهانی کمک خواهد کرد.»
ترامپ که بارها علاقه و حتی حسرت خود را نسبت به آزادی عمل رهبران اقتدارگرا در اداره کشورشان آشکار کرده، برای پذیرش پیشنهاد برگزاری این نشست چندان درنگ نکرد.

