به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در نگاه قرآن کریم، ایمان تنها به پذیرش قلبی و تصدیق یک حقیقت محدود نمی‌شود، بلکه زمانی به معنای واقعی خود می‌رسد که در رفتار انسان و تعهد او به مسئولیت‌های ایمانی جلوه‌گر شود. بر همین اساس، وعده برتری مؤمنان نیز با تحقق ایمان حقیقی و پایبندی به الزامات آن پیوند دارد؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در نسبت میان باورهای دینی و عملکرد فردی و اجتماعی را یادآور می‌شود.
بنابر روایت حوزه، در کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، ایمان مفهومی فراتر از باور ذهنی و پذیرش قلبی دارد و با عمل، مسئولیت‌پذیری و تعهد گره خورده است. بر پایه این دیدگاه، نمی‌توان از جامعه‌ای که به الزامات ایمان پایبند نیست، انتظار داشت آثار و نتایج وعده‌داده‌شده در قرآن را به دست آورد.
در بخشی از بیانات امام شهید در این کتاب، بر ضرورت همراهی ایمان با احساس مسئولیت تأکید شده است؛ نگاهی که معیار سنجش ایمان را از ادعا فراتر می‌برد و به عرصه عمل می‌کشاند.
در این بیانات آمده است: «اگر احساس تعهد نمی‌کنی، در مؤمن بودن خودت شک کن. جامعه‌ای که به تعهدات ایمانی خود عمل نمی‌کند، نباید نام جامعه مؤمن را بر خود بگذارد.»
این دیدگاه با استناد به آیه ۱۳۹ سوره آل‌عمران تبیین می‌شود؛ آنجا که خداوند می‌فرماید: «وَ لَا تَهِنُوا وَ لَا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ»؛ یعنی سست نشوید و اندوهگین نباشید؛ اگر مؤمن باشید، برترید.
با این حال، فاصله میان این وعده قرآنی و واقعیت‌های موجود، این پرسش را پیش روی برخی قرار می‌دهد که چرا مسلمانان، با وجود اعتقاد به قرآن، در بسیاری از عرصه‌ها از جایگاه برتر برخوردار نیستند و گاه در موقعیتی وابسته و تحت سلطه دیگران قرار می‌گیرند. در چنین شرایطی، ممکن است تحقق این وعده تنها به دوران ظهور حضرت ولی‌عصر (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) موکول شود.
اما بر اساس این تبیین، وعده الهی به دوران خاصی محدود نیست و هر جا ایمان حقیقی تحقق یابد، زمینه تحقق آثار آن نیز فراهم می‌شود؛ ایمانی که در منطق قرآن، از عمل و تعهد جدایی‌ناپذیر است و نمی‌توان آن را صرفاً به باور درونی فروکاست.
برای روشن شدن این تفاوت، در این بیانات به ابولهب و ولید بن مغیره مخزومی اشاره می‌شود. آنان، با وجود شناخت پیامبر اسلام و درک صداقت سخنان او، در شمار مؤمنان قرار نگرفتند. بنا بر این روایت، برخی از سران مخالف پیامبر برای یافتن ایراد در سخنان ایشان گرد هم می‌آمدند و پس از شنیدن آیات و بیانات پیامبر، اذعان می‌کردند که این سخنان نمی‌تواند کلام یک انسان عادی باشد و از منشأیی الهی سرچشمه می‌گیرد.
با وجود چنین شناختی، آنان به ایمان نرسیدند؛ زیرا تصدیق حقیقت، بدون پذیرش مسئولیت‌ها و تعهدات متناسب با آن، برای تحقق ایمان کافی نیست. بر همین اساس، مسئله اصلی تنها شناخت حق یا پذیرفتن درستی یک سخن نیست، بلکه پایبندی عملی به اقتضائات آن است.
این استدلال، پرسشی جدی را نیز متوجه جامعه امروز می‌کند: اگر ایمان با تعهد و عمل سنجیده می‌شود، آیا صرف اعتقاد و اظهار باور برای مؤمن دانستن خود کافی است؟ یا باید میزان پایبندی به مسئولیت‌های برخاسته از ایمان را نیز در این ارزیابی دخالت داد؟
بر این اساس، پیام محوری این بخش از «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» آن است که ایمان، صرفاً یک باور قلبی یا پذیرش ذهنی نیست؛ بلکه حقیقتی است که صداقت آن در عمل، مسئولیت‌پذیری و وفاداری به تعهدات ایمانی آشکار می‌شود.
منبع: کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، فصل ایمان، جلسه چهارم، صفحه ۷۸.