ادعا: رئیس اتحادیه فروشندگان طلا و جواهر تهران اعلام کرده است که با وجود افزایش ۲۲ دلاری قیمت اونس جهانی طلا از ابتدای هفته، قیمت طلا و سکه در بازار داخلی کاهش یافته است. به گفته او، سیاست‌های بانک مرکزی برای کاهش نرخ ارز، از عوامل مهم افت قیمت طلا و سکه در روزهای گذشته بوده است.
بررسی: روند قیمت اونس جهانی طلا و نرخ طلا و سکه در بازار داخلی نشان می‌دهد که در روزهای اخیر، قیمت‌ها در بازار ایران کاهش یافته‌اند. سیاست ارزی بانک مرکزی نیز ممکن است در این روند مؤثر بوده باشد؛ با این حال، میزان این کاهش در مقایسه با رشد قیمت‌ها طی دو ماه گذشته چندان چشمگیر نیست. افزون بر این، بررسی قیمت‌های ثبت‌شده نشان می‌دهد که افزایش اونس جهانی از ابتدای هفته، کمتر از رقم اعلام‌شده از سوی رئیس اتحادیه بوده است.
بر اساس نرخ‌های اعلام‌شده، روز پنجشنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵، قیمت هر سکه تمام بهار آزادی طرح جدید به ۲۶۸ میلیون و ۷۹۰ هزار تومان رسید. این رقم در روز شنبه ۱۸ مهر به ۲۶۹ میلیون و ۳۱۰ هزار تومان افزایش یافت، اما از روز یکشنبه روند نزولی آغاز شد. قیمت سکه در روزهای یکشنبه و دوشنبه به‌ترتیب به ۲۶۷ میلیون و ۲۵۵ هزار تومان و ۲۶۳ میلیون و ۵۷۵ هزار تومان رسید و عصر روز سه‌شنبه نیز ۲۶۰ میلیون تومان گزارش شد.
قیمت سکه چقدر ریخت؟
به این ترتیب، قیمت سکه طرح جدید از شنبه تا سه‌شنبه ۹ میلیون و ۳۱۰ هزار تومان کاهش یافت. این افت در مقایسه با نرخ روز دوشنبه نیز حدود ۳ میلیون و ۵۷۵ هزار تومان بود. بنابراین، کاهش قیمت سکه در چند روز اخیر قابل‌توجه بوده، اما برای ارزیابی اهمیت آن باید روند قیمت‌ها در بازه زمانی طولانی‌تری بررسی شود.
در بازار طلای ۱۸ عیار نیز روند مشابهی مشاهده می‌شود. قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در پایان هفته قبل ۲۶ میلیون و ۳۰۷ هزار تومان بود و در روز شنبه به ۲۶ میلیون و ۴۹۶ هزار تومان رسید. این رقم در روز یکشنبه به ۲۶ میلیون و ۲۹۸ هزار تومان کاهش یافت و روز دوشنبه به زیر ۲۶ میلیون تومان رسید. عصر سه‌شنبه نیز قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار ۲۵ میلیون و ۶۵۸ هزار تومان گزارش شد.
بر این اساس، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار از شنبه تا سه‌شنبه ۸۳۸ هزار تومان کاهش یافت. این افت، کاهش قیمت در بازار داخلی را تأیید می‌کند، اما به‌تنهایی برای ارزیابی میزان موفقیت سیاست ارزی بانک مرکزی کافی نیست.
در بازار جهانی نیز ارقام ثبت‌شده با ادعای افزایش ۲۲ دلاری اونس از ابتدای هفته انطباق کامل ندارد. قیمت هر اونس طلا در روز جمعه ۴۱۹۵ دلار بود و در روز شنبه به ۴۱۹۳ دلار کاهش یافت. در روز دوشنبه، با افت ۲۳ دلاری، قیمت اونس به ۴۱۷۰ دلار رسید؛ اما در روز سه‌شنبه با افزایش ۱۶ دلاری، به ۴۱۸۶ دلار رسید.
بنابراین، قیمت اونس در مقایسه با روز شنبه ۷ دلار کاهش داشته، اما نسبت به نرخ روز دوشنبه ۱۶ دلار افزایش یافته است. در نتیجه، رقم افزایش ۲۲ دلاری از ابتدای هفته، با داده‌های ارائه‌شده در این بررسی همخوانی ندارد؛ هرچند جهت حرکت قیمت اونس در روزهای مختلف یکسان نبوده است.
وقتی تصویر بازار کامل نیست
با این حال، محدود کردن بررسی به چند روز اخیر، تصویر کاملی از تحولات بازار طلا ارائه نمی‌دهد. در اول مهرماه، قیمت هر سکه تمام بهار آزادی طرح جدید ۲۳۶ میلیون و ۴۸۰ هزار تومان بود؛ یعنی حدود ۲۳ میلیون و ۵۲۰ هزار تومان کمتر از قیمت ثبت‌شده در روز سه‌شنبه ۲۱ مهر. همچنین در ۱۵ مردادماه، قیمت هر سکه به ۱۸۵ میلیون و ۲۰ هزار تومان می‌رسید. مقایسه این ارقام نشان می‌دهد که قیمت سکه در فاصله ۱۵ مرداد تا ۲۱ مهر، حدود ۷۵ میلیون تومان افزایش یافته است.
در بازار سکه یک‌گرمی نیز قیمت در ۱۵ مرداد ۱۸ میلیون و ۵۷۸ هزار تومان و در اول مهر ۲۳ میلیون و ۷۶۵ هزار تومان بود. بر این اساس، قیمت این سکه در مقایسه با ۱۵ مرداد حدود ۷ میلیون و ۸۰ هزار تومان افزایش یافته و در مقایسه با اول مهر نیز حدود یک میلیون و ۸۹۵ هزار تومان بیشتر شده است.
روند اونس جهانی نیز در همین بازه زمانی اهمیت دارد. قیمت اونس در اول مهر ۴۲۸۴ دلار بود؛ یعنی حدود ۹۸ دلار بیشتر از نرخ ۴۱۸۶ دلاری روز سه‌شنبه ۲۱ مهر. در ۱۵ مرداد نیز قیمت اونس ۴۲۴۲ دلار گزارش شده بود؛ رقمی که ۵۶ دلار بالاتر از نرخ روز ۲۱ مهر است. بنابراین، در این بازه قیمت جهانی طلا کاهش یافته، اما قیمت طلا و سکه در بازار داخلی افزایش قابل‌توجهی را تجربه کرده است.
این تفاوت را باید با توجه به دو عامل اصلی تعیین‌کننده قیمت طلا در بازار ایران تحلیل کرد: قیمت جهانی اونس و نرخ ارز در بازار داخلی. قیمت طلا و سکه صرفاً تابع نوسانات بازار جهانی نیست؛ تغییرات نرخ دلار نیز می‌تواند اثر افزایش یا کاهش اونس را تشدید یا خنثی کند. از همین رو، ممکن است قیمت جهانی طلا افزایش یابد، اما کاهش نرخ ارز در داخل به افت قیمت طلا و سکه منجر شود. عکس این وضعیت نیز امکان‌پذیر است؛ چنان‌که در بازه بررسی‌شده، با وجود کاهش قیمت اونس، نرخ طلا و سکه در بازار داخلی افزایش یافته است.
در چنین شرایطی، حتی اگر سیاست ارزی بانک مرکزی در کاهش اخیر قیمت‌ها مؤثر بوده باشد، نمی‌توان از این اتفاق به‌تنهایی نتیجه گرفت که این سیاست به دستاوردی پایدار در بازار طلا منجر شده است. به‌ویژه آنکه بانک مرکزی از عرضه ارز در مقیاسی تا سقف دو میلیارد دلار سخن گفته و ارزیابی این سیاست باید علاوه بر تغییرات چندروزه قیمت‌ها، هزینه فرصت استفاده از منابع ارزی و دوام اثر آن را نیز در نظر بگیرد. در شرایط جنگ و محدودیت‌های ناشی از محاصره دریایی و تحریم‌ها، این پرسش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که آیا کاهش مقطعی قیمت‌ها، دستاوردی متناسب با منابع مصرف‌شده ایجاد کرده است یا خیر.
نتیجه‌گیری: داده‌های بررسی‌شده، کاهش قیمت طلا و سکه در چند روز اخیر را تأیید می‌کنند؛ بنابراین، اصل ادعای رئیس اتحادیه فروشندگان طلا و جواهر تهران درباره افت قیمت‌ها نادرست نیست. با این حال، رقم افزایش اونس جهانی از ابتدای هفته با داده‌های ارائه‌شده همخوانی ندارد. مهم‌تر از آن، تمرکز بر کاهش چندروزه قیمت‌ها بدون اشاره به رشد قابل‌توجه قیمت سکه در دو ماه گذشته، می‌تواند تصویری بزرگ‌نمایی‌شده از اثرگذاری سیاست ارزی بانک مرکزی ایجاد کند.
در شرایطی که قیمت سکه طرح جدید از ۱۵ مرداد تا ۲۱ مهر حدود ۷۵ میلیون تومان افزایش یافته و قیمت سکه یک‌گرمی نیز در همین بازه بیش از ۷ میلیون تومان رشد کرده است، کاهش اخیر قیمت‌ها به‌تنهایی دستاوردی تعیین‌کننده محسوب نمی‌شود. همچنین، برای داوری درباره توجیه‌پذیری عرضه ارز تا سقف دو میلیارد دلار، باید پایداری کاهش قیمت‌ها و هزینه فرصت مصرف منابع ارزی نیز بررسی شود.
در مجموع، این ادعا را نمی‌توان دروغ دانست، اما به دلیل ناسازگاری رقم اعلام‌شده درباره اونس با داده‌های بررسی‌شده و نادیده گرفتن روند بلندمدت قیمت‌ها، گمراه‌کننده ارزیابی می‌کنیم.