جهان صنعت نیوز – بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با وجود شکست در انتخابات پارلمانی ماه گذشته و از دست دادن اکثریت، همچنان ریاست دولت را بر عهده دارد. این وضعیت تا زمان تشکیل ائتلاف جدید و استقرار دولت بعدی ادامه خواهد داشت؛ فرآیندی که ممکن است به دلیل دشواری مذاکرات احزاب مخالف برای تشکیل ائتلاف، چندین ماه طول بکشد.
در این فاصله، دولت نتانیاهو به‌عنوان دولت موقت فعالیت می‌کند. بر اساس ماده ۳۰ قانون اساسی اسرائیل، دولت موقت تا زمان تشکیل دولت جایگزین، همان وظایف و اختیارات دولت عادی را بر عهده دارد. بنابراین، از منظر حقوقی، موقت بودن دولت به معنای سلب اختیار آن برای تصمیم‌گیری درباره مسائل امنیتی و نظامی نیست.
بااین‌حال، دیوان عالی اسرائیل پیش‌تر تأکید کرده است که دولت مستعفی یا موقت باید از اتخاذ تصمیم‌های غیرقابل بازگشت مگر در شرایط اضطراری خودداری کند. این اصل که به « اصل خویشتن‌داری» معروف است، محدودیتی برای تصمیم‌گیری دولت در دوره انتقال قدرت محسوب می‌شود.
با وجود این محدودیت، کارشناسان حقوقی مورد استناد الجزیره معتقدند مسائل امنیتی از مهم‌ترین استثناهای این قاعده هستند. نو گوردون، استاد حقوق بین‌الملل دانشگاه کوئین مری لندن، می‌گوید نتانیاهو می‌تواند با تأیید کابینه موقت، اقدام نظامی علیه ایران را با عنوان اقدامی فوری و در راستای منافع ملی توجیه کند.
اور آشر، پژوهشگر مؤسسه تحقیقاتی تاخلیت در تل‌آویو نیز معتقد است مسائل امنیتی روشن‌ترین استثنا بر اصل خویشتن‌داری دولت موقت هستند. به گفته او، دیوان عالی اسرائیل به‌طور تاریخی از مداخله در تصمیم‌های مربوط به آغاز جنگ خودداری کرده است. همچنین در فاصله تشکیل کنست جدید تا شکل‌گیری کمیته‌های پارلمانی، نظارت پارلمان بر تصمیم‌های دولت در ضعیف‌ترین وضعیت خود قرار دارد.
بر این اساس، نخست‌وزیر موقت اسرائیل از نظر قانونی می‌تواند این کشور را وارد جنگی جدید، از جمله جنگ با ایران، کند.
افزایش آمادگی نظامی و اختلاف بر سر حمله به ایران
بحث درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران در شرایطی مطرح شده که گزارش‌هایی از افزایش آمادگی نظامی اسرائیل منتشر شده است.
رسانه‌های اسرائیلی هفته گذشته گزارش دادند کابینه امنیتی به ریاست نتانیاهو به ارتش دستور داده است آمادگی‌های خود را برای حمله احتمالی به ایران افزایش دهد. شبکه تلویزیونی کان نیز گزارش کرد دستورهای صادرشده از سوی کابینه امنیتی ممکن است به اقداماتی منجر شود که زمینه‌ساز آغاز جنگ دیگری باشد.
این تحولات پس از انتشار گزارش‌هایی درباره تماس‌های مکرر نتانیاهو با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای متقاعد کردن او به آغاز دور جدیدی از عملیات نظامی علیه ایران رخ داده است. بر اساس گزارش وب‌سایت اسرائیلی وای‌نت، دست‌کم یکی از این گفت‌وگوها با تنش همراه بوده است.
همچنین شبکه کان به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی گزارش داد واشنگتن به اسرائیل گفته است برای احتمال آغاز دور جدیدی از رویارویی آماده باشد. بااین‌حال، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) این گزارش‌ها را رد کرد و آنها را صرفاً گمانه‌زنی خواند.
در داخل اسرائیل نیز درباره ضرورت فوری حمله اختلاف‌نظر وجود دارد. بر اساس گزارش شبکه ۱۳ اسرائیل، فرماندهان نظامی این کشور معتقدند در شرایط فعلی ضرورت فوری برای حمله به ایران وجود ندارد. گفته می‌شود این ارزیابی در جلسه توجیهی روز چهارشنبه به نتانیاهو و گادی آیزنکوت، رهبر مخالفان و مسئول تشکیل دولت جدید، ارائه شده است.
این اختلاف‌نظر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا تصمیم برای آغاز جنگ در شرایطی اتخاذ می‌شود که دولت فعلی در آستانه انتقال قدرت قرار دارد و هنوز درباره ضرورت نظامی چنین اقدامی اجماع وجود ندارد.
مخالفت احزاب رقیب با تصمیم یک‌جانبه
احزاب مخالف نتانیاهو خواستار آن شده‌اند که دولت موقت از هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، مگر در صورت وجود ضرورت حیاتی، خودداری کند.
آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما و از اعضای جریان مخالف تأکید کرده است که دولت موقت نباید بدون نظارت پارلمان و توافق کامل مقامات امنیتی، تصمیم‌هایی بگیرد که اسرائیل را وارد جنگ کند.
گادی آیزنکوت نیز در نامه‌ای به نتانیاهو هشدار داده است که اعزام نیروهای نظامی بدون وجود تهدید مستقیم و فوری که امکان انتظار برای آن وجود نداشته باشد، می‌تواند پیامدهای مخربی برای دموکراسی اسرائیل و اعتماد عمومی به نهادهای حکومتی داشته باشد.
در مقابل، نتانیاهو تأکید کرده است که تصمیم‌های دولت صرفاً بر اساس ملاحظات امنیتی اتخاذ می‌شوند.
ایهاب جبارین، تحلیلگر سیاسی اسرائیل، معتقد است وضعیت موقت دولت، بار اثبات ضرورت تصمیم را برای نتانیاهو سنگین‌تر می‌کند. به گفته او، نخست‌وزیر از مردم می‌خواهد پیامدهای تصمیمی را بپذیرند که ممکن است آثار آن بسیار فراتر از دوره فعالیت دولت فعلی ادامه پیدا کند.
واکنش جامعه اسرائیل؛ حمایت اولیه یا تشدید شکاف سیاسی؟
ازسرگیری جنگ با ایران می‌تواند اختلافات سیاسی داخل اسرائیل را تشدید کند. به اعتقاد کارشناسان واکنش جامعه اسرائیل به چنین تصمیمی یکدست نخواهد بود.
نو گوردون معتقد است حامیان نتانیاهو و احزاب ائتلاف قبلی احتمالاً از آغاز عملیات نظامی حمایت خواهند کرد، درحالی‌که بخش بزرگی از رأی‌دهندگان جریان موسوم به بلوک تغییر ممکن است اقدام نخست‌وزیر را تلاشی برای تأثیرگذاری بر تحولات سیاسی و جلوگیری از موفقیت انتخاباتی مخالفان تلقی کنند.
بااین‌حال، این تحلیلگر معتقد است در صورت آغاز درگیری و شلیک موشک به سمت اسرائیل، بخش زیادی از مخالفان نتانیاهو نیز ممکن است به حمایت از کشور در شرایط جنگی روی بیاورند.
جبارین نیز میان حمایت عمومی در زمان وقوع حمله و ارزیابی مردم از درستی تصمیم برای آغاز جنگ تمایز قائل می‌شود. به گفته او، حمایت از کشور در شرایطی که موشک‌ها به سمت اسرائیل شلیک می‌شوند، لزوماً به معنای تأیید تصمیم نخست‌وزیر برای آغاز درگیری نیست.
آزمون دشوارتر زمانی آغاز می‌شود که نیروهای ذخیره دوباره فراخوانده شوند، خانواده‌ها به پناهگاه‌ها بازگردند و دولت ناچار شود توضیح دهد عملیات نظامی جدید چه دستاوردی خواهد داشت که در دور قبلی درگیری به دست نیامده است.
از این منظر، پرسش اصلی در مناقشه داخلی اسرائیل این خواهد بود که چرا باید در شرایط کنونی جنگ دیگری آغاز شود؛ به‌ویژه اگر ضرورت فوری نظامی برای آن وجود نداشته باشد.
آمریکا؛ مهم‌ترین مانع خارجی نتانیاهو
در کنار اختلافات داخلی، موضع آمریکا یکی از عوامل تعیین‌کننده در محاسبات نتانیاهو محسوب می‌شود. الجزیره گزارش می‌دهد که دولت آمریکا در شرایط فعلی تمایل کمتری به انجام عملیات نظامی گسترده علیه ایران دارد و بر تشدید فشار اقتصادی تمرکز کرده است. از نگاه گوردون، مشکل اصلی نتانیاهو نه واکنش افکار عمومی اسرائیل بلکه کاهش تمایل واشنگتن به ورود دوباره به جنگ است.
آندرس پرسون، پژوهشگر علوم سیاسی نیز معتقد است اجرای عملیات نظامی جدید در صورت مشارکت آمریکا برای نتانیاهو آسان‌تر خواهد بود. در مقابل، هرچه نتانیاهو آشکارتر ایران را تحریک کند و حمایت کمتری از ترامپ دریافت کند، پذیرش چنین اقدامی در داخل اسرائیل نیز دشوارتر خواهد شد. بنابراین، حتی اگر دولت موقت از اختیار قانونی آغاز عملیات نظامی برخوردار باشد، میزان همراهی آمریکا همچنان یکی از متغیرهای مهم در امکان اجرای چنین تصمیمی خواهد بود.
سابقه تاریخی؛ نتانیاهو پیش‌تر هم در دولت موقت جنگ را آغاز کرده است
تجربه تاریخی اسرائیل نشان می‌دهد آغاز عملیات نظامی در دوره دولت موقت اتفاقی بی‌سابقه نیست. نتانیاهو خود در اردیبهشت ۱۴۰۰، چند هفته پس از شکست انتخاباتی حزبش و در جریان مذاکرات برای تشکیل دولت جدید، جنگ ۱۱روزه غزه را آغاز کرد. در جریان آن جنگ، دست‌کم ۲۶۰ فلسطینی در غزه و ۱۳ نفر در اسرائیل کشته شدند. این درگیری برای مدتی روند تشکیل دولت جایگزین نتانیاهو را متوقف کرد، اما در ماه بعد، دولت جدید به رهبری نفتالی بنت و یائیر لاپید تشکیل شد و به ۱۲ سال نخست‌وزیری نتانیاهو پایان داد.
همچنین ایهود اولمرت و یائیر لاپید، دو نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، در دوران فعالیت دولت موقت دستور عملیات نظامی در غزه را صادر کرده بودند. جنگ سال ۲۰۰۸ به دستور اولمرت، از میان این موارد مرگبارترین درگیری بود که حدود ۱۴۰۰ فلسطینی در آن کشته شدند.
این سوابق نشان می‌دهد موقت بودن دولت به‌تنهایی مانع آغاز عملیات نظامی در اسرائیل نیست؛ هرچند پیامدهای سیاسی چنین تصمیم‌هایی می‌تواند بر روند انتقال قدرت و آینده دولت تأثیر بگذارد.
تصمیم نظامی در سایه بحران انتقال قدرت
مسئله احتمال حمله مجدد اسرائیل به ایران را نمی‌توان صرفاً از منظر توان نظامی یا اختیار قانونی نتانیاهو بررسی کرد. نخست‌وزیر اسرائیل از نظر حقوقی همچنان امکان تصمیم‌گیری درباره جنگ را دارد اما این اختیار در شرایطی اعمال می‌شود که دولت او اکثریت پارلمانی خود را از دست داده، مخالفان خواستار محدود شدن تصمیم‌های نظامی شده‌اند و بخشی از فرماندهان ارتش نیز ضرورت فوری حمله را تأیید نمی‌کنند.
در سطح خارجی نیز موضع آمریکا اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد؛ زیرا همراهی واشنگتن می‌تواند اجرای عملیات جدید را تسهیل کند، درحالی‌که کاهش تمایل دولت ترامپ به جنگ گسترده، محدودیت مهمی برای نتانیاهو ایجاد می‌کند.
در نتیجه، محور اصلی مناقشه فقدان اختیار قانونی نخست‌وزیر نیست و میزان توجیه‌پذیری تصمیم او در شرایط انتقال قدرت، همراهی نهادهای امنیتی و میزان حمایت آمریکا مسئله اصلی است. تصمیمی که در صورت اتخاذ، پیامدهای آن ممکن است مدت‌ها پس از پایان دولت موقت نتانیاهو نیز ادامه پیدا کند.