حضور روباه‌ها در مناطق مسکونی تهران و نگرانی‌ها درباره انتقال بیماری هاری، بار دیگر موضوع مدیریت حیوانات شهری را مطرح کرده است. درحالی‌که پیام محبی، دامپزشک و موسس دانشگاه علمی-کاربردی بیمارستان دامپزشکی تهران، درباره نقش روباه‌ها در انتقال هاری هشدار داده، محمد خلیلی، استاد ویروس‌شناسی دانشکده دامپزشکی دانشگاه شهید باهنر کرمان، تاکید می‌کند که ادعای ناقل خاموش‌بودن طولانی‌مدت روباه‌ها مبنای علمی ندارد.
خلیلی می‌گوید: «اینطور نیست که روباه سال‌ها بدون علامت بماند و ویروس را منتشر کند.» به گفته او، روباه از گونه‌های حساس به هاری است و ابتلا به این بیماری معمولا به مرگ حیوان منتهی می‌شود؛ هرچند حیوان مبتلا می‌تواند پیش از بروز علائم نیز ویروس را از طریق بزاق منتقل کند.
این استاد دانشگاه در ادامه، سگ‌های بی‌صاحب را یکی از نگرانی‌های جدی بهداشت عمومی می‌داند و به پیامد‌هایی مانند حمله به شهروندان، به‌ویژه کودکان، انتقال عوامل بیماری‌زا و انگل‌ها و برهم‌خوردن آسایش عمومی اشاره می‌کند. او همچنین هشدار می‌دهد که غذارسانی بدون نظارت و برنامه کنترلی ممکن است به افزایش جمعیت این حیوانات منجر شود.
خلیلی با تاکید بر خطر بیماری هاری و هزینه‌های مراقبت پس از گزش، خواستار برنامه‌ریزی مستمر برای کنترل جمعیت سگ‌های بی‌صاحب است. به اعتقاد او، جمع‌آوری و انتقال این حیوانات به مراکز نگهداری، واکسیناسیون، مراقبت‌های بهداشتی و واگذاری آنها به سرپرستان مناسب، از راهکار‌های قابل بررسی است.
او همچنین تاکید می‌کند افرادی که از سوی حیوان مشکوک گاز گرفته می‌شوند، باید در سریع‌ترین زمان ممکن برای ارزیابی و دریافت مراقبت‌های پیشگیری پس از مواجهه مراجعه کنند.
پیش‌بینی ثبت۷۰۰ تا ۸۰۰هزار مورد حیوان‌گزیدگی در سال جاری
براساس اظهارات قباد مرادی، رییس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در سال۱۴۰۳ بیش از ۴۰۹هزار مورد حیوان‌گزیدگی در کشور ثبت شده و ۲۴نفر نیز بر اثر هاری جان باخته‌اند.
محمد زینلی، رییس اداره بیماری‌های زئونوز وزارت بهداشت، هم تعداد حیوان‌گزیدگی‌های سال گذشته (۱۴۰۴) را حدود ۴۴۵هزار مورد و شمار مبتلایان به هاری را ۲۰نفر اعلام کرده است.
از همین رو، خلیلی با اشاره به آمار قابل‌توجه حیوان‌گزیدگی در کشور، می‌گوید شیب رشد این موارد حدود ۳۰درصد است و پیش‌بینی می‌کند شمار آن در سال جاری به ۷۰۰ تا ۸۰۰هزار مورد برسد. او در توضیح ابعاد اقتصادی این مساله، به هزینه واکسیناسیون هاری و تزریق سرم ضدهاری اشاره می‌کند و افزایش جمعیت سگ‌های بی‌صاحب را از عوامل مورد نگرانی خود می‌داند.
هزینه چند ۱۰ میلیون یورویی واکسن هاری در ایران
طبق آمار اعلام‌شده از سوی رییس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، هزینه هر دوز واکسن هاری در سال۱۴۰۳ حدود ۷ یورو بوده است. با توجه به اینکه افراد حیوان‌گزیده ممکن است به سه نوبت واکسن نیاز داشته باشند، هزینه واکسیناسیون در مقیاس صد‌ها هزار مورد به رقم قابل‌توجهی می‌رسد. برآورد هزینه سالانه حدود ۲۴میلیون‌یورو نیز در همین زمینه مطرح شده است. در موارد نیاز به سرم ضدهاری، هزینه هر سرم حدود ۲۰ یورو اعلام شده است.
رییس اداره بیماری‌های زئونوز وزارت بهداشت سال گذشته اعلام کرد که ۹۵درصد موارد حیوان‌گزیدگی مربوط به سگ و گربه است. به گفته او، حدود ۸۰درصد موارد به سگ‌گزیدگی و ۱۵درصد به گربه‌گزیدگی مربوط می‌شود و ۵ درصد باقی‌مانده به دیگر حیوانات اختصاص دارد.
او تاکید کرده است که بیش از ۵۰درصد سگ‌هایی که افراد را گاز می‌گیرند، صاحب دارند و بسیاری از آنها واکسیناسیون دریافت نکرده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که مدیریت خطر هاری تنها به سگ‌های بی‌صاحب محدود نمی‌شود و مسوولیت‌پذیری صاحبان حیوانات نیز اهمیت دارد.
جمع‌آوری، واگذاری یا کاهش جمعیت؟
این استاد دانشگاه معتقد است راهکار مطلوب، جمع‌آوری سگ‌های بی‌صاحب و انتقال آنها به مراکز نگهداری است؛ مراکزی که در آنها حیوانات واکسینه شوند، مراقبت‌های بهداشتی دریافت کنند و در صورت یافتن سرپرست مناسب، به افراد متقاضی واگذار شوند.
او می‌گوید: «اگر امکان اجرای این برنامه‌ها وجود نداشته باشد، باید برای کاهش جمعیت سگ‌های بی‌صاحب تصمیم‌گیری شود. اولویت باید حفظ سلامت انسان‌ها و جلوگیری از قرارگرفتن شهروندان در معرض خطر باشد.»
خلیلی با اشاره به تجربه آمریکا، اظهار می‌کند که در این کشور سالانه حدود یک‌ونیم میلیون سگ و گربه در پناهگاه‌ها معدوم می‌شوند.
با این حال، آمار انجمن حمایت از حیوانات آمریکا (ASPCA) مربوط به سال ۲۰۱۷، برآورد سالانه حدود یک‌ونیم میلیون حیوان خانگی معدوم‌شده در پناهگاه‌های این کشور را گزارش کرده است؛ آماری که به‌تنهایی اثبات نمی‌کند این اقدام با هدف ریشه‌کنی هاری انجام می‌شود.
غذارسانی به حیوانات خیابان، عامل برهم خوردن تعادل شهری
خلیلی در بخش دیگری از گفت‌و‌گو، به افزایش جمعیت کلاغ‌ها در تهران اشاره می‌کند و غذا دادن به حیوانات را یکی از عواملی می‌داند که می‌تواند بر جمعیت گونه‌ها اثر بگذارد. به گفته او، افزایش نامتوازن جمعیت یک‌گونه ممکن است تعادل اکولوژیک را تغییر دهد و پیامد‌هایی برای بهداشت عمومی داشته باشد. او در نهایت تاکید می‌کند که مدیریت حیوانات در شهر باید بر پایه برنامه‌ای مستمر، ملاحظات بهداشتی و ارزیابی علمی انجام شود؛ نه تصمیم‌های مقطعی و واکنش‌های احساسی.