اعتماد عمومی مهمترین سرمایه اجتماعی بنیانگذار جمهوری اسلامی و کاریزما بودن ویژگی برجسته امام خمینی(ره) بود.
عباسعلی نصرآبادی، مدرس دانشگاه فردوسی مشهد در گفتوگو با خبرنگار تسنیم از مشهد با تبیین مؤلفههای اصلی رهبری بنیانگذار جمهوری اسلامی، اعتماد عمومی را یکی از مهمترین ارکان نفوذ اجتماعی و سیاسی ایشان عنوان کرد.
وی اظهار کرد: اعتماد عمومی به امام خمینی(ره) نه از طریق تبلیغات رسمی و یا صرفاً قدرت سازمانی، بلکه در نتیجه صداقت فردی، سادگی در سبک زندگی، استقامت در مواضع و هماهنگی میان گفتار و رفتار ایشان شکل گرفت. در شرایطی که جامعه ایران سالها تجربه استبداد، وابستگی و فریب سیاسی را پشت سر گذاشته بود، مردم به دنبال شخصیتی بودند که بتواند اعتماد ازدسترفته آنان را احیا کند و امام خمینی(ره) چنین جایگاهی را به دست آورد.
نصرآبادی افزود: سادهزیستی، دوری از تجمل، استقلال در تصمیمگیری و مقاومت در برابر فشارهای داخلی و خارجی، این باور را در میان مردم تقویت میکرد که امام در پی منافع شخصی نیست. همچنین مسئولیتپذیری ایشان در شرایط بحرانی و پرهیز از شانه خالی کردن از مسئولیتها، تصویری از یک رهبر صادق و قابل اتکا در ذهن جامعه ایجاد کرده بود.
رهبری امام؛ ترکیبی از کاریزما و نهادسازی
این مدرس دانشگاه فردوسی مشهد درباره ماهیت رهبری امام خمینی(ره) تصریح کرد: رهبری ایشان را نمیتوان صرفاً کاریزماتیک یا نهادی دانست، بلکه ویژگی اصلی آن در تلفیق این دو عنصر نهفته است. در دوران مبارزه با رژیم پهلوی، شخصیت الهامبخش، شجاعت، صراحت و فرهمندی امام نقش تعیینکنندهای در بسیج نیروهای مردمی داشت.
وی ادامه داد: با پیروزی انقلاب اسلامی، این رهبری وارد مرحله نهادسازی شد. تدوین قانون اساسی، تثبیت جایگاه رهبری، شکلگیری مجلس خبرگان، تأسیس نهادهای انقلابی و بهرهگیری از ظرفیت روحانیت و ائمه جمعه، نشان داد که امام درصدد تبدیل اقتدار شخصی به ساختاری پایدار و ماندگار است.
نصرآبادی تأکید کرد: همین پیوند میان کاریزمای فردی و ساختارسازی سیاسی موجب شد رهبری امام به حضور شخصی ایشان محدود نماند و در قالب نهادهای رسمی و اجتماعی استمرار پیدا کند.
مدیریت وحدت در میان جریانهای متکثر
وی یکی دیگر از ابعاد مهم رهبری امام خمینی(ره) را توانایی مدیریت وحدت میان گروهها و جریانهای ناهمگون دانست و گفت: در دوران انقلاب، طیف گستردهای از نیروهای اجتماعی و سیاسی با گرایشهای مختلف در صحنه حضور داشتند؛ از روحانیون و بازاریان تا دانشجویان، ملیگرایان و گروههای مذهبی.
به گفته وی، امام خمینی(ره) به جای حذف فوری اختلافات، بر برجستهسازی اهداف مشترک تمرکز داشت. ایشان رژیم شاه، وابستگی سیاسی و سلطه بیگانگان را به عنوان مسئله اصلی معرفی میکرد و همین امر زمینه همگرایی گروههای مختلف را فراهم میآورد.
این پژوهشگر حوزه مسائل سیاسی افزود: استفاده از شعارهای فراگیر و وحدتآفرین همچون استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی و مبارزه با ظلم، امکان مشارکت جریانهای مختلف را در یک جبهه مشترک فراهم کرد. افزون بر این، مرجعیت دینی امام در مواقع اختلاف نقش تعیینکنندهای در حفظ انسجام نیروهای انقلابی ایفا میکرد.
اخلاق سیاسی و سبک زندگی؛ منشأ اعتماد اجتماعی
نصرآبادی با اشاره به رابطه میان اعتماد عمومی و سبک زیست امام خمینی(ره) خاطرنشان کرد: در جامعهای که از فساد، تجملگرایی و فاصله طبقاتی رنج میبرد، رفتار و منش رهبران سیاسی اهمیت دوچندانی پیدا میکند. امام خمینی(ره) با زندگی ساده، سلامت اخلاقی و هماهنگی میان گفتار و رفتار، سرمایه اجتماعی بزرگی را شکل داد.
وی افزود: مردم در زندگی امام نشانهای از اشرافیگری، منفعتطلبی یا فاصله گرفتن از طبقات محروم مشاهده نمیکردند. همین موضوع به ایجاد پیوندی عاطفی و اجتماعی میان ایشان و بدنه جامعه انجامید.
این مدرس دانشگاه همچنین صداقت در بیان مواضع، پرهیز از عوامفریبی، ایستادگی در برابر قدرتهای خارجی و سلامت مالی را از دیگر عوامل مؤثر در شکلگیری اعتماد عمومی به امام خمینی(ره) برشمرد و گفت: اعتماد مردم تنها محصول مواضع سیاسی ایشان نبود، بلکه ریشه در منش اخلاقی و سبک زندگی وی داشت.
وجه تمایز امام با دیگر رهبران مخالف پهلوی
نصرآبادی در بخش دیگری از سخنان خود مهمترین تفاوت امام خمینی(ره) با سایر رهبران مخالف رژیم پهلوی را توانایی جمع کردن سه عنصر «مشروعیت دینی»، «بسیج اجتماعی گسترده» و «ارائه طرح سیاسی برای آینده» دانست.
وی توضیح داد: بسیاری از جریانهای مخالف تنها از یکی از این مؤلفهها برخوردار بودند؛ برخی نفوذ سیاسی داشتند اما فاقد پایگاه اجتماعی گسترده بودند و برخی دیگر از اعتبار مذهبی بهره میبردند اما برنامهای روشن برای تحول ساختار قدرت ارائه نمیکردند. امام خمینی(ره) توانست این سه عنصر را در کنار یکدیگر قرار دهد.
به گفته وی، بهرهگیری از ظرفیت گسترده روحانیت، مساجد، هیئتهای مذهبی و بازار، شبکهای فراگیر برای ارتباط با مردم ایجاد کرده بود؛ شبکهای که در انتقال پیام انقلاب، سازماندهی اعتراضات و حفظ پیوند میان رهبری و بدنه اجتماعی نقشی اساسی ایفا کرد.
این مدرس دانشگاه فردوسی مشهد در پایان تأکید کرد: امام خمینی(ره) تنها به مخالفت با رژیم پهلوی بسنده نکرد، بلکه برای دوران پس از پیروزی انقلاب نیز چارچوب مشخصی ارائه داد. همین ویژگی سبب شد رهبری ایشان از سطح اعتراض فراتر رفته و به تأسیس و تثبیت یک نظام سیاسی جدید منجر شود؛ الگویی که در آن رهبری دینی، بسیج مردمی و ساختارسازی سیاسی در کنار یکدیگر قرار گرفتند.
انتهای پیام/282