تغییرات اقلیمی، چهارمحال و بختیاری را به سمت توسعه کشت گل محمدی و گیاهان دارویی کمآببر سوق داده است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، کشاورزی در ایران همواره بیش از یک فعالیت اقتصادی بوده است، زمینهای که هویت، معیشت و فرهنگ میلیونها خانوار روستایی به آن گره خورده است.
در این میان، گیاهان دارویی و معطر جایگاهی خاص دارند، چرا که در تقاطع طب سنتی، صنعت مدرن و اقتصاد صادراتی قرار میگیرند. یکی از مهمترین این گیاهان، گل محمدی است.گلی که در ادبیات فارسی جایگاهی جاودانه دارد و در اقتصاد کشاورزی امروز نیز بهعنوان یکی از ارزشمندترین محصولات دارویی مطرح است.
گل محمدی یا همان رز دمشقی (Damask Rose) درختچهای چند ساله است که نسبت به کمآبی مقاومت قابلتوجهی دارد، در طیف گستردهای از خاکها رشد میکند و تنها با دو تا سه بار آبیاری در سال به محصول میرسد. این ویژگیها در روزگاری که بحران آب گریبان کشاورزی بسیاری از استانهای ایران را گرفته، آن را به گزینهای استراتژیک برای کشت تبدیل کرده است.
محصولات گل محمدی از گلاب و اسانس گرفته تا گلبرگ خشک، عرقیات و فرآوردههای آرایشی بهداشتی، زنجیره ارزش بلندی دارند. اسانس گل محمدی از پیچیدهترین فرآوردههای معطر است که در آن حدود پانصد ترکیب وجود دارد و هنوز بسیاری از ترکیبات آن شناسایی نگردیده است.
این ترکیبپذیری گسترده، آن را در صنایع داروسازی، عطرسازی، مواد غذایی و بهداشتی به مادهای کمنظیر تبدیل کرده است. افشره گل محمدی عمدتاً بهعنوان نشاطآور، ضد افسردگی، ضد فشارهای عصبی و ضد تنیدگی مصرف میگردد.
در سطح بینالمللی نیز صادرات گل محمدی از جمله محصولات ارزآور از طریق صادرات اسانس، گلاب و غنچه خشک در بازارهای هدف شامل کشورهای اروپایی و حاشیه خلیج فارس است.
موقعیت ویژه استان چهارمحل و بختیاری در کشاورزی
در این تصویر کلی، استان چهارمحال و بختیاری موقعیت ویژهای دارد. این استان با وجود مساحت نسبتاً کوچک، از نظر توان کشاورزی در زمره پرظرفیتترین استانهای کشور قرار میگیرد.
اقلیم کوهستانی، دامنههای سرسبز زاگرس، میانگین بارش مناسب و اختلاف دمای شب و روز از عواملی هستند که این استان را برای تولید محصولات کشاورزی با کیفیت بالا ممتاز میکنند.
این استان علاوه بر وسعت کم، ظرفیتها و قابلیتهای قابلتوجهی در بخشهای مختلف بهویژه کشاورزی و دامپروری دارد. به گواه آمارهای رسمی، یک هزار و چهارصد گونه گیاهی در چهارمحال و بختیاری شناسایی شده و با عنوان فلور گیاهی استان ثبت گردیده است.
تنوع گیاهی چشمگیر این استان در حوزه دارویی و معطر بیشتر نمود مییابد. چهارمحال و بختیاری به سبب آب و هوای خاص، رویشگاه گیاهان دارویی بسیاری است و از یک هزار و چهارصد گونه گیاهی موجود در این استان، حدود چهارصد گونه دارای جنبه دارویی، صنعتی و بهداشتی هستند که میتواند بهعنوان ظرفیتی عظیم برای اشتغالزایی و خروج استان از بحران بیکاری مطرح شود.
کلوس، شنگ، خارشتر، کنگر، موسیر و گل محمدی تنها بخشی از این گنجینه طبیعی هستند. از مزایای کشت گیاهان دارویی در استان، تنوع بالا و اقتصادی بودن آن است و امکان کشت در زمینهای خرد و کوچک بهخصوص در مناطق روستایی وجود دارد که موجب شده کشت این گیاهان در استان افزایش یابد.
مجری طرح گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی استان چهارمحال و بختیاری در این خصوص از افزایش سطح زیر کشت گیاهان دارویی در استان خبر داده است که نشانهای از سرعتگرفتن این مسیر در سال جاری است. این روند صعودی نشان میدهد که سیاستگذاران کشاورزی استان به درستی بر توسعه محصولاتی با ارزش افزوده بالا و نیاز آبی پایین تمرکز کردهاند.
جایگاه ممتاز گل محمدی در استراتژی توسعه کشاورزی
در میان تمام گیاهان دارویی چهارمحال و بختیاری، گل محمدی به دلایل متعددی جایگاه ممتازی دارد. چرا که با تغییرات محسوس اقلیمی در سالهای اخیر، توسعه کشت گیاهان دارویی کمآببر بهویژه گل محمدی اهمیت ویژه پیدا کرده است.برای همین گل محمدی دیگر تنها یک گیاه سنتی نیست، بلکه محور یک استراتژی توسعه کشاورزی در شرایط تغییر اقلیم است.
گل محمدی، موسیر و زعفران از مهمترین گیاهانی هستند که علاوه بر نیاز آبی کمتر، تولید آنها در فصلی انجام میشود که بارندگیها صورت گرفته و امکان استفاده مطلوب از رطوبت طبیعی خاک فراهم است. این همزمانی تولید با بارشهای طبیعی، در استانی که ارتفاع بالا و شرایط کوهستانی دارد، یک مزیت رقابتی واقعی محسوب میشود.
آنچه کیفیت محصول چهارمحال و بختیاری را از سایر مناطق متمایز میکند، ویژگیهای اقلیمی خاص این منطقه است. ارتفاع بالای این استان از سطح دریا و تأثیر آن بر کیفیت اسانس گل محمدی، به افزایش مواد مؤثره در گلهای استان میانجامد. این برتری کیفی در صنعت اسانس و داروهای گیاهی از اهمیت تجاری بالایی برخوردار است.
همچنین گل محمدی ظرفیت بالایی در ایجاد اشتغال دارد و در صنایع تبدیلی نیز کاربردهای گستردهای برای تولید اسانس، عرقیات، محصولات آرایشی و بهداشتی، صنایع غذایی و سایر فرآوردههای صنعتی دارد. این موضوع بهویژه در استانی که با مسئله اشتغال فارغالتحصیلان دستوپنجه نرم میکند، اهمیت مضاعفی پیدا میکند.
بزرگترین چالش پیش روی گل محمدی استان ضعف صنایع فرآوری است
اما این تصویر روشن، سایهای نیز دارد. بزرگترین چالش پیش روی گل محمدی چهارمحال و بختیاری، نه در مزرعه بلکه پس از برداشت خود را نشان میدهد. یکی از مهمترین چالشهای موجود، ضعف صنایع فرآوری در استان است.
در حال حاضر برخی فعالیتهای محدود و کوچک در حوزه فرآوری گل محمدی انجام میشود، اما این ظرفیت هنوز به شکل مطلوب و کامل در استان شکل نگرفته است. پیامد این خلأ روشن است: عمده گلهای برداشتی به استانهای دیگر برای فرآوری ارسال میشود، و این یعنی بخش عمدهای از ارزش افزوده محصول در خارج از چهارمحال و بختیاری ماندگار میشود.
اگر چرخه تولید گل محمدی در چهارمحال و بختیاری تکمیل نشود، قطعاً فعالان این حوزه از روند کار دلسرد خواهند شد و نمیتوان از ظرفیت مزارع کشت گل محمدی در استان استفاده کافی برد.
گل محمدی چهارمحال و بختیاری اکنون در نقطهای سرنوشتساز ایستاده است. ظرفیت طبیعی استان، کیفیت برتر اسانس ناشی از ارتفاع بالا، سیاستهای حمایتی و افزایش تقاضای جهانی برای محصولات طبیعی، همه دست به دست هم دادهاند تا این گیاه را به یکی از واقعیترین فرصتهای توسعه اقتصاد روستایی استان تبدیل کنند. کم است این فرصت اگر در نیمهراه بماند.
360 هکتار از اراضی استان زیر کشت گل محمدی است
حسین بهرامی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری در گفتوگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به تغییرات اقلیمی و ضرورت اصلاح الگوی کشت، اظهار داشت: کاهش میانگین بارندگی، افزایش تبخیر، تبدیل بخشی از بارشهای برفی به باران و افزایش بارندگیهای سیلآسا، لزوم حرکت به سمت کشت محصولات کمآببر و سازگار با شرایط جدید اقلیمی را دوچندان کرده است.
بهرامی اظهار کرد: در همین راستا توسعه کشت گیاهان دارویی و محصولاتی که بیشترین بهره را از بارشهای طبیعی میبرند، در دستور کار قرار گرفته و گل محمدی، موسیر و زعفران از مهمترین این محصولات به شمار میروند.
وی با بیان اینکه هماکنون 360 هکتار از اراضی استان زیر کشت گل محمدی است، افزود: از این میزان، 200 هکتار به صورت آبی و مابقی به صورت دیم کشت شده است. میانگین عملکرد این محصول در استان دو تن در هکتار است که در کشت آبی به 2.5 تن و در کشت دیم به 1.5 تن میرسد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری با اشاره به برداشت گل محمدی در ابتدای خردادماه، تصریح کرد: این محصول با بهرهگیری از بارندگیهای بهاره، نیاز آبی کمتری دارد و علاوه بر ایجاد اشتغال، در صنایع تولید اسانس، عرقیات، محصولات آرایشی و بهداشتی، صنایع غذایی و سایر فرآوردههای صنعتی کاربرد گستردهای دارد.
بهرامی با تأکید بر استعداد بالای مناطق مختلف استان برای توسعه کشت گل محمدی، ضعف صنایع فرآوری را مهمترین چالش این حوزه دانست و گفت: هرچند برخی فعالیتهای محدود فرآوری در استان انجام میشود، اما توسعه این صنایع میتواند ارزش افزوده بیشتری ایجاد کرده و از خامفروشی جلوگیری کند.
وی افزود: سیاست جهاد کشاورزی استان، توسعه همزمان سطح زیر کشت گل محمدی و صنایع فرآوری آن با هدف افزایش درآمد بهرهبرداران و رونق اقتصادی مناطق روستایی است.
افزایش کیفیت اسانس گل محمدی تولیدی استان
یزدان احمدزاده، معاون مدیریت باغبانی و مجری گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری نیز اظهار کرد: از مجموع یکهزار و 800 هکتار سطح زیر کشت گیاهان دارویی استان، 360 هکتار به گل محمدی اختصاص دارد.
وی با اشاره به قابلیت کشت دیم و آبی این محصول در استان گفت: اختلاف ارتفاع مناطق مختلف چهارمحال و بختیاری از سطح دریا و شرایط اقلیمی مناسب، موجب افزایش کیفیت اسانس گل محمدی تولیدی استان شده است.
احمدزاده بیان کرد: شهرستان بروجن با 120 هکتار بیشترین سطح زیر کشت گل محمدی را در استان دارد و پس از آن شهرستان شهرکرد با 60 هکتار قرار گرفته است. شهرستانهای بن و فرخشهر نیز در رتبههای بعدی قرار دارند.
وی خاطرنشان کرد: با میانگین عملکرد دو تن در هکتار، سالانه حدود 720 تن گل محمدی از 360 هکتار سطح زیر کشت این محصول در چهارمحال و بختیاری تولید میشود.
انتهای پیام/7540