مدیرعامل آب منطقهای سمنان گفت: مدیریت مصرف آب وضرورتی راهبردی برای حفظ منابع ملی و افزایش تابآوری کشور است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان، بحران آب و انرژی در ایران طی سالهای اخیر از یک چالش زیستمحیطی فراتر رفته و به یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی کشور تبدیل شده است.
کاهش بارندگی، افت منابع آب زیرزمینی، افزایش دمای هوا و رشد مصرف در بخشهای مختلف موجب شده است تا کارشناسان نسبت به تداوم روند فعلی هشدار دهند.
بر اساس آمارهای رسمی، میانگین بارندگی سالانه در ایران حدود 230 تا 250 میلیمتر است؛ رقمی که تنها حدود یکسوم میانگین جهانی محسوب میشود و نشاندهنده محدودیت ذاتی منابع آبی کشور است.
مدیریت مصرف؛ ضرورتی فراتر از صرفهجویی اقتصادی
در چنین شرایطی، مدیریت مصرف به یکی از اصلیترین راهبردهای کشور برای مقابله با فشارهای ناشی از کمآبی و ناترازی انرژی تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند بخش قابل توجهی از مشکلات موجود نهتنها ناشی از محدودیت منابع، بلکه حاصل الگوهای نادرست مصرف در حوزه آب، برق و سایر کالاهای اساسی است؛ موضوعی که در سالهای اخیر بارها از سوی مسئولان و متخصصان مورد تأکید قرار گرفته است.
استان سمنان نیز بهعنوان یکی از مناطق کمبارش کشور، اکنون با شرایطی حساس در حوزه منابع آب مواجه است.
آمارهای ارائهشده از سوی مسئولان نشان میدهد میانگین بلندمدت بارندگی در این استان بین 110 تا 120 میلیمتر است؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با میانگین کشوری دارد و بیانگر شکنندگی منابع آبی منطقه است.
در همین حال، گزارشهای جدید از تداوم عقبماندگی بارشها نسبت به میانگین بلندمدت حکایت دارد.
سمنان در مسیر ششمین سال خشکسالی؛ زنگ خطر برای منابع آبی
بررسی دادههای اقلیمی نشان میدهد سمنان وارد ششمین سال متوالی خشکسالی شده است؛ روندی که آثار آن در بخشهای مختلف از منابع آب شرب گرفته تا کشاورزی و تولید انرژی قابل مشاهده است.
استمرار خشکسالی موجب شده فشار بر سفرههای زیرزمینی افزایش یابد و تأمین پایدار آب در برخی مناطق با چالشهای جدیتری نسبت به گذشته مواجه شود.
همزمان با تشدید تنش آبی، موضوع مصرف انرژی نیز به یکی از محورهای مهم برنامهریزیهای کشور تبدیل شده است.
بخش عمده برق تولیدی ایران همچنان بر پایه سوختهای فسیلی استوار است و هرگونه افزایش مصرف برق به معنای افزایش مصرف گاز و سایر سوختهای راهبردی کشور خواهد بود.
از این رو، صرفهجویی در مصرف برق تنها یک اقدام اقتصادی نیست، بلکه به حفظ ذخایر ملی و کاهش فشار بر زیرساختهای انرژی نیز کمک میکند.
در حوزه مصرف آب نیز آمارها تصویر قابل تأملی ارائه میدهد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، متوسط مصرف آب خانگی در ایران حدود 190 تا 220 لیتر در شبانهروز به ازای هر نفر برآورد میشود؛ در حالی که این میزان در بسیاری از کشورهای جهان بین 135 تا 140 لیتر است.
این اختلاف نشان میدهد اصلاح رفتارهای مصرفی همچنان یکی از مهمترین ظرفیتهای مغفول در مدیریت منابع آب کشور به شمار میرود.
کارشناسان حوزه منابع طبیعی معتقدند مدیریت مصرف زمانی اثربخش خواهد بود که به یک فرهنگ عمومی و رفتار پایدار اجتماعی تبدیل شود. استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف، توجه به بهرهوری انرژی در خرید لوازم خانگی، جلوگیری از هدررفت مواد غذایی و استفاده مجدد از برخی منابع آب در مصارف غیرشرب، از جمله اقداماتی است که میتواند بدون تحمیل هزینههای سنگین، نقش مؤثری در کاهش فشار بر منابع ایفا کند.
از سوی دیگر، آثار خشکسالی تنها به حوزه آب محدود نمیشود.
گزارشهای منتشرشده از استان سمنان نشان میدهد کاهش بارندگی و ناترازی انرژی در سالهای اخیر بر بخش کشاورزی نیز تأثیر گذاشته و حتی تولید برخی محصولات راهبردی از جمله گندم را با افت قابل توجه مواجه کرده است. کارشناسان این وضعیت را زنگ خطری برای امنیت غذایی و توسعه پایدار مناطق خشک کشور میدانند.
در شرایطی که کشور با تداوم خشکسالی، افزایش مصرف و فشار بر زیرساختهای آب و انرژی روبهرو است، مسئولان بر این باورند که عبور از این وضعیت بدون مشارکت مستقیم مردم امکانپذیر نخواهد بود.
بر همین اساس، مدیریت مصرف امروز نهتنها یک توصیه اقتصادی، بلکه ضرورتی ملی برای حفظ منابع راهبردی، افزایش تابآوری کشور و تضمین پایداری نسلهای آینده تلقی میشود.
منابع آماری و دادههای بهکاررفته از گزارشهای رسمی و رسانهای بهروز استخراج و در متن تلفیق شدهاند.
حمید احسانی،رئیس هیئتمدیره و مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان در گفت و گو با خبرنگار تسنیم ، بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف در بخشهای مختلف زندگی فردی و اجتماعی تأکید کرد و مدیریت بهینه منابع را یکی از مهمترین الزامات کشور در شرایط محدودیت منابع و فشارهای اقتصادی دانست.
احسانی با اشاره به اهمیت مصرف مسئولانه منابع اظهار داشت: مدیریت مصرف تنها یک توصیه اخلاقی یا فرهنگی نیست، بلکه از منظر عقلانی، اقتصادی و اجتماعی نیز ضرورتی اجتنابناپذیر محسوب میشود و بیتوجهی به آن میتواند فشار مضاعفی بر منابع ملی وارد کند.
وی افزود: اسراف و مصرف خارج از الگوی صحیح در حوزههایی نظیر آب، برق و کالاهای اساسی، علاوه بر تحمیل هزینههای اقتصادی، موجب افزایش آسیبپذیری کشور در برابر چالشهای مختلف میشود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان با اشاره به نقش شهروندان در مدیریت منابع عمومی خاطرنشان کرد: اصلاح رفتارهای مصرفی در زندگی روزمره یکی از مؤثرترین راهکارهای کاهش فشار بر زیرساختهای حیاتی کشور به شمار میرود.
وی تصریح کرد: استفاده بیش از حد از وسایل سرمایشی، روشن نگه داشتن غیرضروری چراغها و مصرف نامتعارف آب در فعالیتهای روزمره از جمله رفتارهایی است که نیازمند بازنگری جدی و تغییر نگرش عمومی است.
احسانی بیان کرد: بخش قابل توجهی از صرفهجویی در مصرف منابع بدون نیاز به هزینههای سنگین و تنها از طریق اصلاح عادتهای روزمره و افزایش دقت در نحوه استفاده از امکانات امکانپذیر است.
وی با تأکید بر اهمیت بهرهگیری از تجهیزات کاهنده مصرف اظهار کرد: استفاده از ابزارهای تنظیم فشار و کاهشدهنده مصرف آب در شیرآلات میتواند نقش قابل توجهی در کاهش مصرف ایفا کند و در برخی موارد تا حدود 20 درصد مصرف آب را کاهش دهد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان ادامه داد: توجه به شاخص بهرهوری انرژی هنگام خرید لوازم خانگی نیز از دیگر راهکارهای مؤثر در مدیریت مصرف برق است و استفاده از تجهیزات کممصرف علاوه بر کاهش هزینه خانوارها، به حفظ منابع انرژی کشور کمک میکند.
او با اشاره به آثار منفی مصرفگرایی عنوان کرد: خرید کالاها باید بر اساس نیاز واقعی انجام شود؛ زیرا بخشی از هدررفت منابع ناشی از خریدهای غیرضروری و مصرف فراتر از نیاز است که در نهایت به افزایش ضایعات منجر میشود.
احسانی یادآور شد: در مورد کالاهایی مانند نان و برخی اقلام اساسی، دورریز بالا علاوه بر خسارت اقتصادی، موجب اتلاف منابعی میشود که بخشی از مواد اولیه آنها از طریق واردات تأمین شده است.
وی کاهش ضایعات غذایی و برنامهریزی برای خرید متناسب با نیاز خانوار را از مهمترین مصادیق مدیریت مصرف دانست و بر ضرورت ترویج این فرهنگ در جامعه تأکید کرد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان همچنین بر اهمیت استفاده بهینه از کالاها و افزایش عمر مفید تجهیزات تأکید کرد و گفت: تعویض زودهنگام وسایل قابل استفاده و گرایش به الگوهای مصرفی مبتنی بر تجملگرایی از جمله چالشهای فرهنگی در حوزه مصرف به شمار میرود.
وی افزود: توسعه فرهنگ بازیافت، استفاده مجدد از برخی منابع و توجه به چرخه بازگشت مواد مصرفی باید به عنوان بخشی از الگوی صحیح مصرف در جامعه نهادینه شود.
احسانی در بخش دیگری از این نشست به موضوع مصرف آب و برق در شرایط کنونی کشور پرداخت و اظهار کرد: مدیریت مصرف در شرایط فعلی یک موضوع راهبردی است و آثار آن فراتر از صرفهجویی اقتصادی بوده و با امنیت اقتصادی و اجتماعی کشور ارتباط مستقیم دارد.
او با اشاره به فرآیند تولید برق در نیروگاههای کشور گفت: نیروگاه سمنان از نوع سیکل ترکیبی است و برق مورد نیاز را با اتکا به سوختهای فسیلی تولید میکند؛ بنابراین هر میزان صرفهجویی در مصرف برق به کاهش مصرف سوخت و حفظ ذخایر ملی منجر خواهد شد.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای سمنان سه پیامد مهم مدیریت مصرف را کاهش وابستگی در شرایط بحران، صیانت از ذخایر راهبردی کشور و افزایش تابآوری اجتماعی عنوان کرد و گفت: این سه مؤلفه نقش مهمی در تقویت پایداری کشور در شرایط مختلف دارند.
وی خاطرنشان کرد: یکی از اهداف اصلی تهدید علیه زیرساختها، ایجاد اختلال در خدمات پایه و شکلگیری نارضایتی عمومی است و اصلاح الگوی مصرف میتواند اثرگذاری چنین تهدیدهایی را کاهش دهد
آنچه امروز در حوزه آب و انرژی ایران مشاهده میشود، صرفاً یک ناترازی مقطعی یا بحران فصلی نیست؛ بلکه نتیجه سالها رشد مصرف، کاهش منابع طبیعی، تغییرات اقلیمی و تأخیر در اصلاح الگوهای بهرهبرداری از منابع است.
شکاف میان واقعیتهای آماری و برداشت عمومی از وضعیت آب
بررسی آمارهای رسمی نشان میدهد شکاف میان تولید و مصرف در بخش برق و همچنین فاصله میان منابع تجدیدپذیر آب و میزان برداشت، به یکی از مهمترین چالشهای راهبردی کشور تبدیل شده است.
این وضعیت نشان میدهد مدیریت مصرف دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ پایداری اقتصادی و اجتماعی کشور به شمار میرود.
در بخش انرژی، دادههای منتشرشده از سوی وزارت نیرو و شرکت مدیریت شبکه برق کشور حاکی از آن است که پیک مصرف برق در سالهای اخیر به مرز 80 هزار مگاوات نزدیک شده؛ در حالی که ظرفیت عملی تولید فاصله محسوسی با این میزان تقاضا دارد.
کارشناسان هشدار میدهند ادامه روند فعلی مصرف، بهویژه در فصل گرم سال، میتواند فشار بر شبکه برق را افزایش دهد و مدیریت مصرف را به یکی از مؤثرترین ابزارهای جلوگیری از تشدید ناترازی تبدیل کند.
برق چگونه تولید میشود و چرا صرفهجویی اهمیت دارد؟
نکته قابل توجه این است که بخش عمدهای از رشد مصرف برق در کشور به سامانههای سرمایشی اختصاص دارد.
بر اساس آمارهای رسمی، در فصل تابستان حدود 35 هزار مگاوات از مصرف برق کشور تنها مربوط به کولرها و تجهیزات برودتی است؛ رقمی که بهتنهایی از مصرف برق برخی کشورهای منطقه بیشتر برآورد میشود.
این مسئله نشان میدهد اصلاح رفتار مصرفی در بخش خانگی میتواند تأثیر مستقیمی بر کاهش فشار وارد بر شبکه سراسری برق داشته باشد.
در حوزه منابع آب نیز شرایط چندان متفاوت نیست. ایران با متوسط بارندگی حدود 250 میلیمتر در سال، در زمره کشورهای خشک و نیمهخشک جهان قرار دارد و بسیاری از استانها از جمله سمنان شرایطی بهمراتب سختتر را تجربه میکنند.
استمرار خشکسالی، افت سطح آبهای زیرزمینی و کاهش بارشها سبب شده موضوع مصرف آب از یک مسئله محلی به یک دغدغه ملی تبدیل شود؛ موضوعی که آثار آن در بخش کشاورزی، صنعت و حتی مهاجرتهای اقلیمی قابل مشاهده است.
بررسی واکنشهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی و فضای رسانهای نیز نشان میدهد نگرانی نسبت به آینده منابع آب و انرژی در حال افزایش است.
بسیاری از کاربران در شبکههای اجتماعی، بحران آب را فراتر از یک مسئله زیستمحیطی توصیف کرده و آن را مستقیماً با امنیت غذایی، اشتغال و کیفیت زندگی مرتبط میدانند. این بازتابها نشان میدهد افکار عمومی بیش از گذشته نسبت به پیامدهای مصرف بیرویه منابع حساس شده است.
از سوی دیگر، کارشناسان معتقدند یکی از چالشهای مهم در مدیریت منابع، فاصله میان واقعیتهای آماری و برداشت عمومی جامعه است.
در بسیاری از مواقع وقوع چند بارندگی مقطعی این تصور را ایجاد میکند که بحران آب کاهش یافته، در حالی که دادههای بلندمدت نشان میدهد جبران کسری منابع آبی نیازمند سالها بارش پایدار و مدیریت دقیق مصرف است. همین شکاف ذهنی میتواند روند اصلاح الگوهای مصرف را با کندی مواجه کند.
تحلیل وضعیت موجود نشان میدهد راهکار عبور از بحران صرفاً در توسعه زیرساختها خلاصه نمیشود.
هرچند افزایش ظرفیت نیروگاهی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و اجرای طرحهای تأمین آب اهمیت بالایی دارد، اما تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که بدون اصلاح الگوی مصرف، حتی گستردهترین پروژههای زیرساختی نیز قادر به حل پایدار بحران نخواهند بود. به همین دلیل، بسیاری از سیاستهای جدید وزارت نیرو بر مدیریت تقاضا و مصرف متمرکز شده است.
نقش مردم در افزایش تابآوری کشور در برابر بحران آب و انرژی
موضوع دیگری که در تحلیل شرایط کنونی اهمیت دارد، ارتباط مستقیم مدیریت مصرف با امنیت اقتصادی کشور است.
هر میزان کاهش در مصرف بیرویه آب و برق، به معنای حفظ ذخایر راهبردی، کاهش هزینههای تولید و کاهش فشار بر بودجه عمومی خواهد بود.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از منابع کشور صرف تأمین انرژی و مدیریت زیرساختها میشود، صرفهجویی میتواند به افزایش بهرهوری اقتصادی و ارتقای تابآوری ملی کمک کند.
در مجموع، شواهد آماری، دادههای اقلیمی و روندهای مصرف نشان میدهد کشور در نقطهای قرار گرفته که موفقیت در مدیریت منابع بیش از هر زمان دیگری به مشارکت عمومی وابسته است.
اگرچه دولت و نهادهای اجرایی مسئولیت اصلی در حوزه زیرساخت و سیاستگذاری را بر عهده دارند، اما عبور از چالش آب و انرژی بدون همراهی مردم و تبدیل مصرف بهینه به یک فرهنگ عمومی امکانپذیر نخواهد بود.
از این جنبه، مدیریت مصرف دیگر یک توصیه مقطعی نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد ملی برای حفظ منابع، تقویت امنیت اقتصادی و تضمین پایداری آینده کشور محسوب میشود.
منابع آماری و دادههای تحلیلی بر اساس گزارشهای وزارت نیرو، شرکت مدیریت شبکه برق ایران، رسانههای تخصصی حوزه انرژی و بازتابهای اجتماعی در شبکههای اجتماعی گردآوری و تلفیق شدهاند.
انتهای پیام/363/