ارگ بهارستان بیرجند با وجود ثبت ملی، سالهاست در وضعیت فرسوده و بلاتکلیف قرار دارد و چشمانتظار مرمت است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، در قلب بافت تاریخی شهر، بنایی قد برافراشته که روزگاری از شکوه و اعتبار معماری ایرانی حکایت داشت؛ «ارگ بهارستان» یا همان باغ زرشکی بیرجند. بنایی که امروز بیش از آنکه روایتگر عظمت گذشته باشد، تصویری از فرسودگی و انتظار را پیش چشم رهگذران میگذارد.
کوشکی هشتضلعی با ردپای تاریخ
ارگ بهارستان مربوط به دوره افشاریه است و ساختمان اصلی آن به شکل کوشکی هشتضلعی ساخته شده؛ بنایی که در تزیینات آجرکاریاش شباهتهایی با ارگ کریمخان زند در شیراز دیده میشود. این اثر ارزشمند در 25 اسفند 1379 با شماره 3683 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
روایتهای تاریخی نیز این بنا را بیارتباط با وقایع مهم نمیدانند؛ از جمله پناه گرفتن لطفعلیخان زند و همراهانش در این مجموعه، که بر اهمیت تاریخی آن میافزاید.
از باغ باشکوه تا بنای نیمهویران
اما آنچه امروز از این مجموعه باقی مانده، تصویری متفاوت است. بخشهای گستردهای از ارگ پیش از ثبت ملی و در سالهای گذشته از بین رفته و آنچه باقی مانده، کوشکی نیمهویران و فضاهایی مخروبه است؛ یادگاری از باغی که زمانی یکی از بزرگترین باغهای ایرانی در منطقه به شمار میرفت.
این مجموعه شامل بخشهایی همچون کوشک اصلی، برج و حصار دفاعی و حیاط اندرونی بوده که هر کدام کارکرد مشخصی داشتهاند. اما گذر زمان، تغییر کاربریها و بیتوجهیها، آسیبهای جدی به آن وارد کرده است.
روایتی از مدرسهای در دل ارگ
ارگ بهارستان تنها یک بنای حکومتی یا تاریخی نبوده است. در مقطعی از تاریخ معاصر، پس از تأسیس مدرسه شوکتیه، بخشی از این مجموعه به مدرسه دختران اختصاص یافت و با نام «مدرسه نسوان» شناخته شد؛ نشانهای از تغییر کارکردهای اجتماعی این بنای تاریخی در گذر زمان.
گلایهها از درهای بسته یک میراث ملی
سالهاست شهروندان و گردشگران از وضعیت این بنای تاریخی گلایه دارند. درهای بسته، فرسودگی فضا و نبود کاربری مشخص، ارگ بهارستان را از یک ظرفیت گردشگری به یک بنای فراموششده تبدیل کرده است.
بسیاری معتقدند این اثر ملی میتوانست امروز یکی از قطبهای گردشگری بیرجند باشد، اما بیتوجهیها مانع از تحقق این ظرفیت شده است.
وعدهها برای احیا و مرمت
علیرضا نصرآبادی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی بیرجند، در گفتوگو با تسنیم میگوید: این مجموعه تا چند سال پیش در اختیار بنیاد مستضعفان بوده و سپس توسط شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی خریداری شده است.
به گفته او، این شرکت طرح بهسازی و مرمت بنا را آماده کرده و اکنون فرآیند انتخاب مشاور و برگزاری مناقصه در حال انجام است تا فاز نخست مرمت آغاز شود.
نصرآبادی همچنین تأکید میکند که پس از مرمت، برای این بنا کاربریهایی همچون موزه آب خراسان جنوبی و مجموعه اقامتی و پذیرایی در نظر گرفته شده است؛ کاربریهایی که در صورت تحقق، میتواند جان دوبارهای به این بنای تاریخی ببخشد.
ارگ بهارستان؛ حافظهای که هنوز نفس میکشد
در کنار این وعدهها، در نشستهای بازآفرینی شهری نیز بر اهمیت ارگ بهارستان بهعنوان بخشی از حافظه جمعی و هویت تاریخی بیرجند تأکید شده است. بنایی که اگرچه امروز در سکوت و فرسودگی فرو رفته، اما همچنان میتواند به نقطهای برای بازگشت زندگی و روایت تاریخ در شهر تبدیل شود؛ اگر مرمت و احیا از سطح وعده به مرحله اجرا برسد.
انتهای پیام/