مدیرکل کتابخانههای عمومی استان مرکزی در خصوص تکمیل و افتتاح کتابخانه مرکزی اراک توضیحاتی ارائه کرد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک ، در روزگاری که جهان با سرعتی حیرتانگیز در حال تغییر است و هر روز فناوریهای تازهای شیوههای ارتباط، یادگیری و گذران اوقات فراغت را دگرگون میکنند، کتاب همچنان استوارترین و صمیمیترین همراه انسان در مسیر دانایی باقی مانده است. کتاب نه فقط مخزن اطلاعات، که پنجرهای به جهانهای ناشناخته، پلی به گذشته و چراغی برای آینده است.
مطالعه، مرزهای اندیشه را گسترش میدهد، توان همدلی و درک دیگران را میافزاید و انسان را از قفس تنگ روزمرگی به آسمان بیکران خیال و معرفت پرواز میدهد. از این رو، هر جامعهای که بهای حقیقی به کتاب و کتابخوانی بدهد، در حقیقت بر روی دانایی، خلاقیت و آینده خود سرمایهگذاری کرده است.
اما ترویج کتابخوانی بدون وجود زیرساختهای مناسب و در دسترس، ممکن نیست و اینجاست که نقش حیاتی کتابخانههای عمومی بهعنوان قلب تپنده فرهنگ هر شهر و دیار آشکار میشود. کتابخانهی عمومی امروز دیگر تنها مکانی برای امانت گرفتن کتاب نیست؛ این فضاها به پایگاههای اجتماعی چندمنظورهای تبدیل شدهاند که در آن علم، هنر، فناوری و گفتوگو در هم میآمیزند و برای همه اقشار جامعه از کودک خردسال تا سالمند، از دانشجو تا کارآفرین، فرصت رشد و شکوفایی فراهم میکنند.
توسعه کتابخانههای عمومی در حقیقت گسترش دسترسی به عدالت آموزشی و فرهنگی است؛ زیرا درهای این نهادها به روی همه، صرفنظر از سن، جنسیت، وضعیت اقتصادی یا سطح تحصیلات، گشوده است. هر کتابخانهی عمومی مدرن، یک فرهنگسرای تمامعیار است که میتواند جرقهی تغییر را در یک جامعه بزند و استعدادهای نهفته را شکوفا کند.
در همین راستا و با هدف واکاوی دقیق ظرفیتها، چالشها و چشماندازهای حوزه کتاب و کتابخوانی در سطح استان، خبرنگاران خبرگزاری تسنیم استان مرکزی در گفتوگویی تفصیلی با «علی گودرزیزاده، مدیرکل کتابخانههای عمومی استان مرکزی»، به بررسی ابعاد مختلف فعالیتهای این نهاد، وضعیت مخازن ارزشمند و آخرین روند تکمیل پروژه بزرگ کتابخانه مرکزی اراک پرداختهاند که مشروح این گفتگو به شرح زیر است:
تسنیم: برای شروع بحث، لطفا گزارشی از وضعیت کتابخانههای استان مرکزی شامل تعداد کتابخانههای عمومی، کتابداران و فعالیت مجموعه کتابخانههای عمومی در استان ارائه بفرمایید؟
گودرزیزاده: اجازه بدهید بحث را از یک نگاه کلی آغاز کنم. همه ما یک تلقی و تصویر ذهنی از کتابخانه داریم؛ بسیاری از خاطرات دوران کودکی و کسانی که با کتاب عجین هستند، در فضای کتابخانهها رقم خورده و به کتابخانه گره خورده است. تلقی عمومی ما از کتابخانه، مخزنی از کتاب است با تعدادی قفسه، چند میز و صندلی و فضایی برای مطالعه.
البته این ماهیت و اصالت همچنان حفظ شده؛ کتابخانهها همچنان مجموعهای از قفسهها و کتابها هستند. اما واقعیت این است که در کارکرد، کتابخانهها دیگر فقط محل امانت کتاب نیستند؛ کتابخانهها به فرهنگسراها و پایگاههای اجتماعی و فرهنگی چندمنظوره تبدیل شدهاند و ما هم کتابخانهها را با همین نگاه دنبال میکنیم.
اما در پاسخ مشخص به سؤال شما درباره وضعیت استان مرکزی باید عرض کنم که در حال حاضر 86 باب کتابخانه نهادی، مشارکتی و مستقل در سراسر استان مرکزی فعال است. همچنین نزدیک به 170 نفر از همکاران عزیز ما، شامل کتابداران ارجمند، مشغول خدماترسانی به مردم استان هستند.
همانطور که میدانیم بخشی از کتابخانهها توسط اداره کل و در قالب ساختار رسمی اداره میشوند، اما در کنار آن، کتابخانههایی هم داریم که در قالبهای مختلف و با حمایت نهاد کتابخانههای عمومی کشور فعالیت میکنند. در مجموع، ما سه مدل کتابخانه داریم.
تسنیم: این سه مدل کتابخانه که اشاره کردید شامل چه نوع کتابخانههایی است و تفاوت آنها در چیست؟
گودرزیزاده: مدل اول، کتابخانههای نهادی است. در این نوع کتابخانهها، صفر تا صد تجهیز و اداره کتابخانه با نهاد کتابخانههای عمومی کشور و ادارهکل کتابخانههای عمومی است. البته لازم است یک نکته را هم روشن کنم: ما دستگاه بهرهبردار هستیم؛ یعنی در فرایند ساختوساز و معماری و احداث ساختمان، بهصورت مستقیم وارد نمیشویم. دستگاههایی مانند راه و شهرسازی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین ظرفیت خیرین به ما کمک میکنند تا کتابخانه ساخته شود. در نهایت، ساختمان آماده به ما تحویل داده میشود و ما وارد مرحله تجهیز و راهاندازی میشویم. در کتابخانههای نهادی، تجهیز کامل توسط خود نهاد و ادارهکل انجام میشود.
مدل دوم، کتابخانههای مشارکتی است. این کتابخانهها با مشارکت دستگاههای مختلف راهاندازی و برای بهرهبرداری آماده میشوند. برای مثال، ادارهکل زندانها تعدادی فضا را در زندانها در اختیار ما قرار داده و خودشان بخشی از مقدمات را فراهم کردهاند؛ مثل قفسه، میز و صندلی و برخی کتابها. از آن مرحله به بعد، پشتیبانیهای محتوایی و فنی بیشتر با ما انجام میشود؛ از جمله نرمافزار ساماندهی کتابخانهها که ما در اختیارشان قرار میدهیم تا به شبکه کتابخانههای کشور متصل شوند. همچنین این مراکز سهمیه نشریات و سهمیه کتاب دارند که از طریق ادارهکل منابع به دستشان میرسد.
در حال حاضر با ادارهکل زندانها، مرکز پدافند حضرت علیاکبر (ع) و یکی دو مجموعه دیگر کتابخانه مشارکتی داریم و در حال فعالیت هستند. در این مدل، نیرو اغلب متعلق به همان دستگاه است و تجهیزات پایه هم عمدتاً توسط همان مجموعه فراهم میشود، اما ما نقش حمایتی و پشتیبانی در اداره و استمرار فعالیت آنها داریم.
مدل سوم، کتابخانههای مستقل است. کتابخانههای مستقل متعلق به کسانی یا مجموعههایی است که خودشان فضا را دارند و تجهیزات را هم آماده کردهاند. در این حالت نیز ما نقش حمایتی داریم و در روند اداره و ساماندهی، کمک و همراهی میکنیم.
تسنیم: در حال حاضر وضعیت ساعت کاری کتابخانههای مهم شهر اراک چگونه است و آیا در روزهای تعطیل هم خدمات ارائه میشود؟
گودرزیزاده: برای نخستین بار، از همین هفته یا نهایتاً از هفته آینده؛ باید بررسی کنم که مقدمات آن فراهم شده یا نه؛ برنامهریزی کردهایم که یک کتابخانه را تقریباً در تمام طول هفته و سال فعال داشته باشیم؛ به جز همان چهار یا پنج روزی که تعطیلی عمومی و خاص وجود دارد، مثل عاشورای امام حسین (ع) یا روزهایی که حتی مراکز فرهنگی و موزهها هم تعطیل هستند.
در حال حاضر، کتابخانه مرکزی فعلی ما در اراک یعنی کتابخانه حسیبی، تا ساعت 9 شب خدمات ارائه میکند و کتابخانه محتاط هم تا ساعت 9 شب فعال است؛ حتی بسته به شرایط و نیاز (مثلاً در ایام کنکور) ممکن است ساعت فعالیت افزایش پیدا کند. همچنین کتابخانه حسیبی در روزهای جمعه هم فعال است و در روزهای تعطیل هم خدمات ارائه میشود؛ بهطور کلی تلاش کردهایم کتابخانه تعطیل نداشته باشیم.
هدف ما این است که کتابخانه مرکزی جدید اراک با تمام ظرفیتش، به عنوان قلب تپنده و یک نقطه تحول جدی در جریان فرهنگی و پژوهشی این منطقه، بتواند خدمات گستردهای ارائه کند. واقعاً این پروژه یک اتفاق بسیار بزرگ و کمنظیر است و تا زمانی که این عظمت از نزدیک دیده نشود، شاید ابعاد آن بهخوبی قابل درک نباشد.
تسنیم: با توجه به شرایط منطقه و آسیبهایی که به زیرساختهای فرهنگی در درگیریهای اخیر وارد شده، نهاد کتابخانهها چه رویکردی در اولویتبندی تجهیزات دارد؟
گودرزیزاده: متأسفانه در جریان جنگ و حملات اخیر، برخی از غنیترین کتابخانههای جهان اسلام کاملاً تخریب شدند که داغ بزرگی بر دل اهل فرهنگ است. برای نمونه، کتابخانه «حسینیه اعظم زنجان» و کتابخانه «امام سیدالشهدا (ع)» آسیبهای جدی دیدند.
در کتابخانه سیدالشهدا(ع) آثاری نگهداری میشد که در جهان تکنسخه بودند؛ نسخههایی که از لندن، بیروت و آفریقا به عشق امام حسین(ع) جمعآوری شده بود تا میراثی برای تحقیق درباره واقعه عاشورا باشد، اما متأسفانه در حملات موشکی صددرصد از بین رفتند و سوختند.
در حال حاضر، یکی از اولویتهای اصلی نهاد کتابخانههای عمومی، بازسازی و حمایت از کتابخانههای آسیبدیده در جنگ است و ما نیز باید با در نظر گرفتن این اولویتها و با تکیه بر داشتههایمان، روند تجهیز پروژههای داخلی را پیش ببریم.
تسنیم: با توجه به گستردگی خدمات کتابخانهها، تأمین منابع مالی و پشتیبانی از این مجموعهها چگونه انجام میشود؟ آیا اعتبارات دولتی پاسخگوی نیازهای کتابخانههای استان هست؟
گودرزیزاده: واقعیت این است که مجموعه کتابخانههای عمومی جزو مظلومترین و در عین حال مهجورترین بخشهای فرهنگی کشور هستند. برخلاف تصور عمومی، ما بودجه دولتی مستقلی به آن معنا که بسیاری از دستگاهها دارند، در اختیار نداریم و بخش مهمی از منابع ما از محل نیمدرصد سهم کتابخانهها از درآمدهای شهرداریها تأمین میشود.
البته در این دوره لازم میدانم صمیمانه از شهردار اراک و اعضای شورای اسلامی شهر تشکر کنم؛ چرا که طی سالهای اخیر همراهی و حمایت بسیار خوبی از مجموعه کتابخانههای عمومی داشتهاند و این همراهی برای ما واقعاً راهگشا بوده است. با این حال باید توجه داشت که عقبماندگیهای انباشتهشده در سالهای گذشته بسیار زیاد بوده است. به همین دلیل، هر میزان منابعی که در سالهای اخیر تأمین شده، بخش قابل توجهی از آن صرف جبران کمبودها و نارساییهای گذشته شده است؛ یعنی به تعبیر سادهتر، ما قبل از آنکه بتوانیم جهش جدی در توسعه ایجاد کنیم، ناچار بودیم بخشی از عقبافتادگیهای قبلی را جبران کنیم.
تسنیم: این عقبماندگیها بیشتر در چه بخشهایی خود را نشان میدهد؟
گودرزیزاده: وقتی از کتابخانه به عنوان یک پایگاه فرهنگی و اجتماعی چندمنظوره یاد میکنیم، طبیعتاً باید زیرساختهای آن هم متناسب با این نگاه بهروز شود. امروز دیگر کتابخانه فقط چند قفسه کتاب و چند میز مطالعه نیست. اگر بخواهیم نسل جدید را به کتابخانه جذب کنیم، باید فضا برای او جذاب، پویا، بهروز و متناسب با نیازهای امروز باشد.
بخشی از این مسئله به تجهیزات و زیرساختها برمیگردد؛ از سالنهای مطالعه گرفته تا مبلمان، طراحی داخلی، نور، رنگ، چیدمان و فضای کلی کتابخانه. نسل امروز با فضاهای جدید، زیبا، آرام و در عین حال خلاقانه ارتباط بهتری برقرار میکند. اگر ما میخواهیم جوان و نوجوان امروز را از میان گزینههای متعدد اوقات فراغت و فضاهای متنوع شهری به کتابخانه بیاوریم، باید محیطی فراهم کنیم که برای او جاذبه داشته باشد.
ما معتقدیم کتابخانه باید فضایی باشد که هم آرامش مطالعه را تأمین کند و هم به لحاظ بصری و کارکردی، برای مخاطب امروز دلنشین و انگیزهبخش باشد. این موضوع صرفاً یک مسئله ظاهری نیست، بلکه بخشی از فرایند فرهنگسازی و جذب مخاطب است.
تسنیم: به نظر میرسد شما کتابخانه را فراتر از یک فضای سنتی تعریف میکنید. این نگاه بر چه مبنایی شکل گرفته است؟
گودرزیزاده: دقیقاً همینطور است. ما معتقدیم اگر بخواهیم در حوزه فرهنگ اثرگذار باشیم، باید معماری اندیشه را جدی بگیریم. گاهی برای ساختن یک فکر، یک فرهنگ و یک عادت اجتماعی، ابتدا باید بستر و فضای آن را درست طراحی کرد. کتابخانه فقط محل نگهداری کتاب نیست؛ کتابخانه میتواند بستر شکلگیری گفتوگو، اندیشه، مهارتآموزی، هویت فرهنگی و سبک زندگی باشد.
هدف ما این است که کتابخانهها بهتدریج به فضاهایی تبدیل شوند که افراد با هر سلیقه و هر سطحی از ارتباط با کتاب، بتوانند در آن حضور پیدا کنند، احساس تعلق داشته باشند و به شکلی طبیعی وارد زیست فرهنگی شوند. اگر این بستر درست طراحی شود، خودِ فضا در شکلگیری اندیشه و عادت مطالعه نقشآفرین خواهد بود.
تسنیم: در افق نهایی، این مسیر باید به چه نقطهای برسد؟
گودرزیزاده: آرمان ما این است که به سمت جامعهای حرکت کنیم که در آن کتابخوانی یک امر استثنایی و محدود به قشر خاص نباشد، بلکه به یک خصلت عمومی تبدیل شود. اگر بخواهیم از آینده فرهنگی ایران سخن بگوییم، باید از ایرانِ کتابخوان حرف بزنیم؛ ایرانی که در آن کتاب، مطالعه، دانایی و گفتوگوی فرهنگی در متن زندگی مردم جریان داشته باشد.
ما باور داریم که ترویج فرهنگ مطالعه فقط با توصیه و شعار محقق نمیشود، بلکه نیازمند زیرساخت، فضای مناسب، خدمات نوین، جذابیت محیطی و پیوند واقعی کتابخانه با زندگی مردم است. تمام تلاش ما در استان مرکزی نیز در همین مسیر تعریف میشود.
تسنیم : یکی از مطالبات مهم و دیرینه مردم، پروژه کتابخانه مرکزی اراک است. بفرمایید این کلانپروژه در حال حاضر در چه وضعیتی قرار دارد و چه زمانی به بهرهبرداری میرسد؟
گودرزیزاده : همانطور که پیشتر نیز اشاره کردم، ما دستگاه بهرهبردار هستیم؛ یعنی دستگاههای دیگر باید پروژه را احداث کنند و ساختمان آماده را به ما تحویل دهند تا ما کار تجهیز و بهرهبرداری از آن فضا را آغاز کنیم. بنابراین، واقعیت امر این است که شاید این سؤال را دقیقتر و بهتر باشد از مدیران ادارهکل راه و شهرسازی بپرسید که این ساختمان دقیقاً در چه تاریخی تحویل ما میشود.
در سالهای گذشته نیز هر زمان در خدمت همکاران رسانهای بودیم، بر اساس اطلاعات و پیشبینیهایی که ادارهکل راه و شهرسازی و پیمانکاران پروژه در اختیار ما قرار میدادند، زمانهایی را برای افتتاح اعلام کردیم که متأسفانه محقق نشد.
اما وضعیت فعلی پروژه نشان میدهد که کارها به مراحل پایانی خود نزدیک شده و بخش عمده امور مهیاست. هفته گذشته کارشناسان و مسئولان ادارهکل عمرانی نهاد کتابخانههای عمومی کشور برای بررسیهای نهایی از پروژه بازدید کردند و در حال حاضر، پیمانکار عملیات نظافت ساختمان را از طبقه چهارم آغاز کرده است.
با این حال، یک چالش اساسی و فنی در مسیر بهرهبرداری نهایی وجود دارد و آن هم عدم خرید دستگاه چیلر (سیستم سرمایشی) پروژه است. نوسانات قیمتی این تجهیزات در سالهای اخیر بسیار چشمگیر بوده است؛ سال گذشته صحبت از خرید چیلر با ارقامی حدود 12 میلیارد تومان بود که به مرور به 20 میلیارد و سپس 40 میلیارد تومان رسید و آخرین برآورد قیمت در هفته گذشته، رقمی در حدود 80 میلیارد تومان را نشان میدهد.
مسئله دیگر، فرایند ساخت و نصب آن است؛ حتی اگر اعتبار خرید این تجهیزات همین امروز هم تأمین و خرید قطعی شود، ساخت، مونتاژ و نصب این چیلر عظیمی که ظرفیت آن حدود 250 تن است، نزدیک به سه ماه زمان نیاز دارد تا بتواند زیربنای 19 هزار متر مربعی این مجتمع را پوشش دهد. با وجود این چالشها، ما کار خود را متوقف نکردهایم و در حال آمادهسازی مقدمات کار و تمهیدات لازم برای تجهیز داخلی هستیم.
تسنیم : با توجه به عظمت این ساختار، این کتابخانه از نظر وسعت و نوع خدماتی که ارائه خواهد داد چه جایگاهی در سطح ملی و منطقهای دارد؟
گودرزیزاده : به لطف خداوند، کتابخانه مرکزی اراک پس از افتتاح، بزرگترین کتابخانه عمومی کشور خواهد شد. حتی بر اساس برخی تعریفها، این پروژه بزرگترین کتابخانه عمومی در سطح غرب آسیا و خاورمیانه به شمار میرود. البته این موضوع باید به درستی تبیین شود؛ وقتی میگوییم بزرگترین کتابخانه، منظور در رده «کتابخانههای عمومی» است، چرا که کتابخانه ملی ساختار و تعریف حاکمیتی و جداگانه خود را دارد.
در حال حاضر بزرگترین کتابخانه عمومی فعال کشور، کتابخانه مرکزی مشهد با مساحتی در حدود 11 هزار متر مربع است و آخرین پروژه بزرگی که در کشور افتتاح شد نیز کتابخانه مرکزی رشت با مساحت حدود 8 هزار و 500 متر مربع بود. در مقایسه، کتابخانه مرکزی اراک با زیربنای حدود 19 هزار متر مربع ساخته شده است؛ یعنی این پروژه تقریباً به اندازه مجموع دو کتابخانه بزرگ رشت و مشهد وسعت دارد.
این مجتمع عظیم فرهنگی در 7 طبقه (شامل دو طبقه منفی) طراحی شده است که خدمات بسیار متنوع و نوینی را به شهروندان ارائه خواهد داد. طبقات منفی این پروژه به «بخش نسخ خطی» و «بخش انبار مبادله کتب» اختصاص یافته است. بخش نسخ خطی این کتابخانه بر اساس مدرنترین استانداردها و متدهای روز دنیا برای نگهداری آثار نفیس طراحی شده است؛ به طوری که میزان رطوبت و خشکی هوای مخزن توسط دستگاههای پیشرفته سنجش و تنظیم میشود. خوشبختانه پیمانکار پروژه در زمینه نصب مجدد و کالیبره کردن این تجهیزات حساس، همراهی بسیار خوبی با ما داشته است.
با توجه به پیشرفت فیزیکی بالای ساختمان، ما نیز امیدواریم با حل مسائل باقیمانده و تأمین تجهیزات سرمایشی، در آیندهای نزدیک شاهد افتتاح و آغاز به کار این مجموعه بزرگ فرهنگی در شهر اراک باشیم.
تسنیم
: با توجه به برخی
اخبار
و مطالب منتشرشده در رسانهها و فضای مجازی درباره آماده بودن کتابخانه مرکزی اراک برای افتتاح، بفرمایید واقعیت فعلی پروژه چیست و چه فاصلهای تا بهرهبرداری نهایی وجود دارد؟
گودرزیزاده : یک نکته مهم این است که گاهی در برخی رسانهها، کانالها و حتی بعضی خبرگزاریها عنوان میشود که کتابخانه مرکزی اراک آماده افتتاح است، اما باید تأکید کنم که از زمان تحویل کلید ساختمان به ما تا زمان افتتاح رسمی، خود این مرحله نیز نیازمند زمان قابل توجهی است. یعنی تحویل ساختمان به معنای آماده بودن برای افتتاح نیست .
واقعیت این است که اگر تمام اعتبار مورد نیاز برای تجهیز این مجموعه همین امروز در اختیار ما قرار بگیرد، باز هم فرایند تجهیز کتابخانه حدود یک سال زمان نیاز دارد. این پروژه از نظر گستردگی فضا، تنوع کاربریها و سطح خدمات، یک مجموعه معمولی نیست و طبیعتاً تجهیز آن نیز زمانبر و پرهزینه خواهد بود.
تسنیم : کتابخانه مرکزی اراک از نظر فضاها و بخشهای پیشبینیشده چه ویژگیهایی دارد و چه خدماتی در آن ارائه خواهد شد؟
گودرزیزاده : این مجموعه در هفت طبقه طراحی شده است. طبقه منفی دو و منفی یک به پارکینگ اختصاص دارد و در کنار آن، بخش انبار مبادله و بخش نسخ خطی نیز در این فضاها جانمایی شده است. از طبقه همکف به بالا، خدمات و امکانات گستردهای پیشبینی شده که برخی از آنها برای نخستین بار در کتابخانههای عمومی کشور اجرا میشود و به نوعی در حال آزمون و تجربه است.
یکی از مهمترین بخشهای این مجموعه، سالنهای مطالعه آن است. در کتابخانه مرکزی اراک، بزرگترین سالنهای مطالعه عمومی کشور پیشبینی شده است. ما یک طبقه ویژه خواهران و یک طبقه ویژه برادران داریم که هر کدام در بخش عمومی خود، ظرفیتی نزدیک به 250 نفر دارند.
در کنار این فضاها، بخشی با عنوان تالار پژوهشگران در نظر گرفته شده که فضای خاصتر و تخصصیتری دارد. این بخش برای افرادی طراحی شده که نیاز دارند در محیطی مدرنتر و با امکانات تخصصیتر به کار پژوهشی بپردازند. این فضاها موکت شده و برنامه ما این است که میزهای آن به مانیتور مجهز شود. همچنین برای هر نفر، یک کمد اختصاصی نیز در نظر گرفته شده است.
یک بخش دیگر نیز در این مجموعه وجود دارد که در سطحی بالاتر از تالار پژوهشگران تعریف شده و با عنوان بخش ویآیپی شناخته میشود. این بخش به صورت اتاقهای مجزا طراحی شده است؛ اتاقهایی که هر کدام مجهز به میز، کمد و فضای کاملاً انفرادی برای مطالعه و کار هستند.
علاوه بر این، برای نخستین بار بخشی با عنوان سیآیپی در این کتابخانه پیشبینی شده است. این بخش امکانات کاملتری دارد و برای استفاده طولانیمدت طراحی شده است؛ بهگونهای که تجهیزاتی مانند یخچال، تختخواب و قهوهساز نیز در آن دیده شده تا فرد بتواند از ساعات ابتدایی روز تا زمان طولانی در شب، در یک محیط آرام، مستقل و کاملاً مجهز به مطالعه یا پژوهش بپردازد.
در مجموع، کتابخانه مرکزی اراک صرفاً یک ساختمان برای نگهداری کتاب نیست، بلکه یک مجموعه بزرگ فرهنگی، پژوهشی و خدماتی است که تلاش شده متناسب با نیازهای متنوع مخاطبان، فضاها و خدمات جدید و متفاوتی در آن تعریف شود.
تسنیم : درباره برنامه ساعات فعالیت کتابخانه مرکزی اراک و نوع خدماتدهی آن توضیح میدهید؟ آیا امکان ارائه خدمات تا ساعات پایانی شب یا حتی شبانهروزی وجود دارد؟
گودرزیزاده : برنامه ما این است که کتابخانه مرکزی را تا ساعت 12 شب فعال نگه داریم و حتی برای نخستین بار این موضوع مطرح شده که به سمت ارائه برخی خدمات بهصورت شبانهروزی حرکت کنیم؛ البته به شرط تأمین نیروی انسانی و همراهی دستگاههای امنیتی که همیشه هم کنار ما بودهاند.
واقعیت این است که اگر قرار است برای سلامت جسم، بیمارستان ولیعصر (ع) به صورت 24 ساعته خدمات بدهد، برای سلامت روح و ارتقای فکری جامعه هم در شهری مثل اراک که شهر مفاخر و دیار مشاهیر است، باید یک مکان 24 ساعته برای ارائه خدمات کتابخانهای وجود داشته باشد. ممکن است کسی ساعت 3 صبح نیاز به مطالعه داشته باشد یا بخواهد در تمام ساعات شبانهروز از فضای مطالعه استفاده کند؛ حداقل باید بخشی از سالنهای مطالعه یا برخی فضاهای خدماتی و مخزن در مقاطعی آماده ارائه خدمات باشد.
به هر حال بعضی از این بخشها و این مدل خدماتدهی، برای اولین بار در حال پیگیری است، در کنار این موضوع، بخشی را نیز دنبال میکنیم با عنوان «مطالعات خانوادگی» که قرار است در این کتابخانه تعریف و فعال شود.
تسنیم : از نظر پیشرفت فیزیکی پروژه و آمادهسازیها، چه اقداماتی انجام شده و مهمترین موانع باقیمانده چیست؟
گودرزیزاده : خوشبختانه قفسههای کتابخانه خریداری شده و بخش قابل توجهی از منابع و کتابها هم تهیه شده و کتابهای خوبی بهعنوان گنجینه در اختیار ما قرار گرفته است. از نظر ساختاری، ابنیه و ساختمان تقریباً تکمیل شده و عمده کارهای عمرانی به پایان رسیده است. مسئله اصلی که همچنان باقی مانده، سیستم سرمایشی است که باید خریداری و نصب شود.
همانطور که گفته شد، راه و شهرسازی هنوز کلید را تحویل نداده است. چند مورد کارهای ریز و جزئی باقی مانده تا تحویل انجام شود. درباره اینکه دقیقاً سیستم سرمایشی و لکهگیریها و ریزهکاریها چقدر زمان میبرد، هنوز زمانبندی مشخصی به ما اعلام نشده، اما کلیت کار در مراحل کاملاً پایانی است.
هفته گذشته که بازدید داشتیم، از طبقه چهارم عملیات نظافت آغاز شده و به سمت طبقات پایین در حال انجام است. رنگ و نقاشی به پایان رسیده، بسیاری از انشعابات و زیرساختها برقرار شده و برق و سایر موارد هم تا حد زیادی انجام شده است.
تسنیم: نقش و میزان حمایتهای استانی در پیشبرد این پروژه چگونه بوده است؟
گودرزیزاده : من لازم میدانم از حمایتهای استانی تشکر کنم. استاندار مرکزی، واقعاً در این پروژه بسیار پای کار بودهاند. کلنگ این پروژه در زمانی زده شد که در سمت مدیرکل راه و شهرسازی بودند و بعد هم در دوره معاونت عمرانی، با جدیت پیگیر پروژه بودند. حتی در مقاطعی بحثهایی درباره تغییر کاربری مطرح میشد که ایشان ایستادگی کردند و اجازه ندادند مسیر پروژه عوض شود.
از زمانی هم که استاندار شدند، پیگیریها جدیتر ادامه پیدا کرده است. دو هفته پیش هم با همراهی میرزایی، معاون منابع انسانی استانداری، در محل پروژه حضور پیدا کردند و با مجموعه دستگاههایی که باید هماهنگ میشدند تماس گرفتند؛ از جمله پیگیری اتصال برق، گاز و آب. به طور کلی پروژه از حمایتهای استانی برخوردار است و مسئولان استان هم تأکید دارند که هرچه زودتر به سرانجام برسد.
تسنیم: غیر از سیستم سرمایشی، چه موارد دیگری برای تکمیل پروژه باقی مانده است؟
گودرزیزاده : علاوه بر سیستم سرمایشی و برخی ریزهکاریها، ژنراتور برق پروژه هم خریداری شده است. تا هفتهای که من در محل بودم، گفته شد ژنراتور در گمرک مانده و اینکه ترخیص شده یا نه را دقیق اطلاع ندارم، اما این هم باید نصب شود.
با این حال، گیر اصلی ما همان دستگاه چیلر و تکمیل سیستم سرمایشی است. تا زمانی که این موضوع حل نشود، امکان تحویلگیری رسمی هم مطابق پروتکلهای نهاد کتابخانههای عمومی کشور و ادارهکل عمرانی آن وجود ندارد؛ چون برای تحویل، یکسری الزامات و استانداردها باید کامل محقق شود و تا آن مرحله نرسیم، نمیتوانیم فرایند بعدی را به صورت رسمی وارد مرحله بهرهبرداری کنیم.
تسنیم : به جز بحث سیستم سرمایشی، چه چالشهای فنی دیگری در مسیر تجهیز و بهروزرسانی کتابخانه مرکزی اراک وجود دارد؟
گودرزیزاده : یک نکته بسیار مهم که باید به آن توجه شود، فاصله زمانی میان طراحی اولیه پروژه و زمان بهرهبرداری است. این پروژه حدود 12 سال پیش کلید خورده و طبیعتاً سیستمهای انفورماتیک، فیبر نوری و تجهیزات شبکه (سوئیچها) که در قرارداد آن زمان پیشبینی شده بود، بر اساس تکنولوژی آن دوران بوده است.
امروز که ما در آستانه بهرهبرداری هستیم، آن تجهیزات دیگر پاسخگوی نیازهای مدرن ما نیستند. ما در این کتابخانه بخشهای «مبتنی بر وب» و فضاهای کاملاً دیجیتال داریم که باید به دیتاسنترهای مرکزی متصل شوند. همچنین بخشهایی مبتنی بر هوش مصنوعی پیشبینی شده که سیستمهای قدیمی دوازده سال پیش اصلاً توان پشتیبانی از آنها را ندارند.
طبق برآوردهای جدید، بهروزرسانی این زیرساختها رقمی نزدیک به 100 میلیارد تومان اعتبار میطلبد. به عنوان مثال، تجهیز فقط یک طبقه به سوئیچهای مدرن، چندین میلیارد تومان هزینه دارد. تا این زیرساختهای فناورانه حل نشود، عملاً نمیتوانیم به سمت تحویل نهایی و ارائه خدمات نوین برویم.
تسنیم : وضعیت سالن اجتماعات این مجموعه به چه صورت است؟ گویا در قرارداد اولیه پیمانکار دیده نشده بود؟
گودرزیزاده : بله، این پروژه یک سالن اجتماعات بسیار باکیفیت با ظرفیت حدود 300 نفر دارد که متأسفانه در قرارداد اصلی پیمانکار نبوده است. اکنون ضرورت دارد که منابع مالی آن از طریق اعتبارات استانی و با مساعدت سازمان مدیریت و برنامهریزی تأمین شود.
نگرانی جدی ما این است که اگر سالن اجتماعات همزمان با ساختمان تحویل و تجهیز نشود، تجربه پروژههای مشابه نشان داده که این فضاها به مرور به انبار تبدیل میشوند. ما تمام تلاشمان را میکنیم که این بخش از محل منابع دولتی تجهیز شود. البته بخش خصوصی هم برای سرمایهگذاری اعلام آمادگی کرده است، اما اولویت ما دولتی ماندن آن است؛ چرا که سرمایهگذار بخش خصوصی به دنبال درآمدزایی است و ممکن است برگزاری برنامههایی مثل کنسرت در ساعات اوج مطالعه، آرامش کتابخانه را بههم بزند. هرچقدر هم فضا آکوستیک باشد، باز هم تداخل فعالیتها بر تمرکز اعضا تأثیر میگذارد.
تسنیم : با توجه به زیربنای 19 هزار متری، آیا واقعاً شهر اراک به چنین فضای وسیعی برای کتابخانه نیاز داشت؟
گودرزیزاده : پاسخ این سوال بستگی به تعریف ما از کتابخانه دارد. اگر نگاه سنتی داشته باشیم و کتابخانه را فقط مخزنی برای امانت کتاب بدانیم، شاید چنین وسعتی ضروری به نظر نرسد. اما ما یک بازتعریف از فضای کتابخانه انجام دادهایم. کتابخانههای ما امروز به فرهنگسراهای اجتماعی و پایگاههایی برای جریان زندگی مردم تبدیل شدهاند.
در این نگاه جدید، کتابخانه یک پایگاه چندمنظوره برای فعالیتهای فرهنگی، هنری، اجتماعی و حتی اقتصادی (در حوزه کسبوکارهای کوچک) است. ما اکنون در کتابخانهها «کافه مشاوره»، گروههای نقالی، شاهنامهخوانی، گروههای سرود و حتی کلاسهای تولید مستند و انیمیشن داریم.
یکی از بخشهای جذاب ما «ساختکده»ها هستند؛ فضاهای مهارتی برای نسل امروز. همین حالا دو کتابخانه در اراک مجهز به ساختکدههای مکاترونیک (ترکیب الکترونیک و مکانیک) شدهاند که کودکان و نوجوانان در آنجا به صورت کاملاً کاربردی و حلمسئلهمحور، ساخت دستگاههای واقعی را یاد میگیرند. بنابراین چنین زیربنای عظیمی برای پوشش این حجم از خدمات متنوع و نوین، کاملاً ضروری است.
تسنیم : با توجه به ظرفیت عظیم کتابخانه مرکزی اراک، بخشهای خدماتی و علمی آن چه ساختاری خواهد داشت؟ از چه الگوهایی برای طراحی خدمات این مجموعه بهره بردهاید؟
گودرزیزاده : کتابخانه مرکزی اراک صرفاً یک مخزن بزرگ کتاب نیست؛ ما در طراحی خدمات این مجموعه از جدیدترین الگوهای جهانی و تجارب موفق کتابخانههای بزرگ کشور بهره گرفتهایم. قاعدهای که امروز در دانشگاههای بزرگ دنیا در حال پیادهسازی است و به شدت هم مورد توجه قرار گرفته، در این کتابخانه نیز اجرا خواهد شد.
یکی از بخشهای ویژه و کاملاً جدید ما اتاق علم کودک است. این فضا با الهام از رویکردهای نوین آموزشی طراحی شده و قرار است با همکاری پارک علم و فناوری استان، بخشهای مهارتی و علممحور کتابخانه را راهبری کند. در این بخش، کودکان و نوجوانان نه فقط با کتاب، که با علم، فناوری، آزمایش و خلاقیت به شکلی ملموس و جذاب ارتباط برقرار میکنند.
تسنیم: غیر از بخش کودک و نوجوان، چه گروههای سنی و خدماتی دیگری در این کتابخانه پیشبینی شده است؟
گودرزیزاده : این کتابخانه در حقیقت یک فرهنگسرای چندمنظوره است که برای طیف بسیار وسیعی از مخاطبان طراحی شده است. بگذارید بخشی از فضاها و خدماتی را که در آن تعریف شده، برایتان فهرستوار اشاره کنم: طبقه نیمطبقه (میزانین) مخزن اصلی به یک گالری هنری مجهز میشود که فضایی برای نمایش آثار هنری، عکس، نقاشی و صنایعدستی خواهد بود.
بخش ویژه ناشنوایان و نابینایان؛ یکی از خدمات جدید و ارزشمند ما در کتابخانه مرکزی، ارائه خدمات تخصصی به این عزیزان است. از منابع صوتی و بریل گرفته تا فضاهای مناسبسازیشده و فناوریهای کمکی. بخش خردمندان؛ ویژه بازنشستگان و سالمندان عزیز. این فضا با رویکردی متفاوت طراحی شده تا افراد در سنین بالا نیز بتوانند از فضای کتابخانه، گفتوگوهای فرهنگی، محافل ادبی و برنامههای متناسب با شرایط خود بهرهمند شوند.
محافل ادبی، محافل قرآنی و فعالیتهای فرهنگی و هنری در سطوح مختلف و برای سلیقههای گوناگون در این مجموعه تعریف شده است. بخشهای مبتنی بر وب و خدمات دیجیتال که قرار است خدمات پیشرفتهای در بستر فضای مجازی و شبکه ارائه دهد.
تسنیم : ظرفیت پذیرش این کتابخانه در یک زمان چقدر است و آیا الگویی از کتابخانههای موفق کشور داشتهاید؟
گودرزیزاده : این مجتمع عظیم فرهنگی ظرفیت پذیرش حدود 2500 نفر را به صورت همزمان دارد. شاید این عدد برای شهری مثل اراک در نگاه اول دور از ذهن به نظر برسد، اما تجربیات کتابخانههای مرکزی موفق در کشور نشان داده که وقتی یک کتابخانه مدرن و چندمنظوره وارد چرخه خدماترسانی میشود، به سرعت به یکی از پرمخاطبترین مراکز فرهنگی شهر تبدیل میگردد.
ما از نزدیک تجربیات کتابخانههای مرکزی مشهد، یزد، کردستان، رشت و مازندران را رصد کردهایم و پروژههای در دست اقدام در تبریز، اصفهان و شیراز را نیز دنبال میکنیم. تمام این موارد نشان میدهد که اگر کتابخانهای با نگاه جدید و خدمات متنوع راهاندازی شود، مخاطب به سرعت جذب میشود و فضای کتابخانه هرگز خالی نخواهد ماند.
تسنیم : اراک تاکنون چنین فضای فرهنگی یکپارچهای نداشته است. این مجموعه چه تحولی در زیست فرهنگی شهر ایجاد خواهد کرد؟
گودرزیزاده : دقیقاً همین نکته کلیدی است. اراک تا امروز یک مجموعه فرهنگی نداشته که بتواند در یک زمان، چنین طیف گستردهای از مخاطبان را با سلیقهها و نیازهای مختلف پوشش دهد. کتابخانه مرکزی اراک قرار است این خلأ بزرگ را پر کند.
شما در این مجموعه یک خانواده را تصور کنید: پدر به بخش مرجع و منابع تخصصی برود، مادر در محفل ادبی یا کارگاه فرهنگی شرکت کند، فرزند نوجوان در بخش دیجیتال و وب به فعالیت بپردازد، کودک خردسال در اتاق علم کودک مشغول یادگیری خلاق باشد و پدربزرگ و مادربزرگ هم در بخش خردمندان اوقات مفیدی را سپری کنند. همه اینها همزمان و در یک مجموعه. این معنا و مفهوم واقعی یک فرهنگسرای چندمنظوره است و کتابخانه مرکزی اراک برای تحقق همین هدف طراحی و ساخته شده است.
انتهای پیام/711/