تبارشناسی تاریخی نشر در ایران پس از انقلاب اسلامی با محوریت ناشران گفتمان انقلاب مورد توجه قرار گرفته است.
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم ، نشر کتاب پس از انقلاب اسلامی دچار تحول و تغییرات اساسی شد و انقلاب اسلامی مانند دیگر عرصههای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی، به صورت مشخص در این زمینه هم تأثیرات فراوانی داشت که تابحال کمتر روایت شده است. این نوشتار، گام های اولیه ای درصدد تصویر هوایی از صنعت نشر در ایران پساانقلاب و تبارشناسی تاریخی ناشران پس از انقلاب اسلامی است و تلاش شده روایتی از ناشران برتر و فضای کاری آنها در ادوار مختلف بپردازد.
با پیروزی انقلاب اسلامی، غالب ناشران با سوابق مذهبی و حتی سیاسی بسیار انگیزه پیدا میکنند و فعال میشوند. همه گروههای فرهنگی و فکری کشور به تلاش و تکاپو می افتند تا در فضای پس از انقلاب، بتوانند نقش آفرین و تأثیرگذار باشند. شاید بتوان گفت «دفتر نشر فرهنگ اسلامی»، «مرکز نشر فرهنگی رجا»، «حکمت»، «کیهان» و «اسلامی» از جمله ناشران برتر و شاخص و گفتمانی این دهه محسوب میشود. دفتر نشر فرهنگ اسلامی در اواسط دهه پنجاه با همکاری و همفکری سید رضا برقعی، محمدجواد باهنر، علی اکبر هاشمی رفسنجانی، علی گلزاده غفوری و... تأسیس میشود و بعد از انقلاب، فعالیتهای این ناشر متنوع و تأثیرگذار می شود و حتی از جهت کمّی و سرعت تولیدات رشد مییابد. آثاری از شهید بهشتی، شهید باهنر، هاشمی رفسنجانی، سید محمدباقر حجتی، محمدرضا حکیمی، سید جعفر شهیدی، سید هادی خسروشاهی، زین العابدین قربانی، صادق آیینه وند، عبدالکریم بی آزار شیرازی و... منتشر میکند. انتشارات حکمت توسط دکتر حسین غفاری (استاد فلسفه دانشگاه تهران و شاگرد شهید مطهری) تأسیس میشود که در مقطعی برخی آثار شهید مطهری و آیت الله سید محمدحسین حسینی تهرانی را منتشر میکند که بعدها آثار این دو، از طریق انتشارات «صدرا» و انتشارات «علامه طباطبایی» منتشر میشود. این انتشارات برخی آثار فلسفی و معارفی بنیانگذارش را نیز منتشر می کند مانند «شریعت صامت» (نقد کتاب «قبض و بسط تئوریک شریعت» دکتر سروش) و «پاسخ به پرسش های مکتبی».
«مرکز نشر فرهنگی رجا» نیز فعالیت گسترده ای دارد و آثار متعددی به ویژه از آیات جوادی آملی و حسنزاده آملی را منتشر میکند. مجلدات «تفسیر موضوعی قرآن کریم»، «اخلاق کارگزاران»، «انسان در اسلام»، «اسرار عبادات» و... از جوادی آملی از جمله آنهاست. انتشارات «الزهرا(س)» برخی آثار مهم اساتید شاخص را در این سالها و به ویژه اوایل دهه هفتاد منتشر میکند، از جمله آثاری از جوادی آملی، سید محمد ضیاءآبادی، صادق لاریجانی، مهدی هادوی تهرانی، غلامحسین رضانژاد (نوشین) و علی شیروانی. انتشارات «رسا» هم در این ایام، کتابهای تاریخی و سیاسی منتشر می کند.
یکی از ناشران فعال در در این دوره، انتشارات «اسلامی» (زیرنظر جمعی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم) (تأسیس 1358) است که حجتالاسلام محمدرضا فاکر مدیریت آن را برعهده داشت و بعد از درگذشت او در سال 1388 و استعلام ریاست وقت جامعه مدرسین، این نشر از سوی رهبر وقت انقلاب، آیت الله خامنه ای، در اختیار جامعه مدرسین قرار می گیرد. در دیداری که برخی دست اندرکاران این نشر با امام خمینی دارند، امام تأکید میکنند که باید آثاری که صددرصد اسلامی هستند را منتشر کنند. این انتشارات در دهه شصت، غالب آثار شهید دستغیب و شهید مطهری و علامه طباطبایی و برخی آثار سید جلال الدین مدنی (مانند «تاریخ سیاسی معاصر ایران» و «تاریخ تحولات سیاسی و روابط خارجی ایران») و... را منتشر می کند. جالب است که بدانیم مدنی کتاب ارزشمند و پُراهمیت «تاریخ سیاسی معاصر» را به توصیه امام می نویسد که یکی از منابع تاریخی پرمخاطب به شمار می رود. این ناشر در دهه های بعد، بیشتر آثار شخصیت های حوزوی را منتشر می کند (مانند آثار محمد مومن قمی، سید حسن طاهری خرم آبادی، حبیب الله طاهری آکردی، رضا استادی، علی اکبر سیفی مازندرانی) و به عنوان ناشر تخصصی و تراث علوم اسلامی و علوم حوزوی شناخته می شود و آثار اجتماعی و سیاسی و معارفی عمومی آن به مرور به حاشیه می رود. ناشر دیگری به نام «نهضت زنان مسلمان» از سوی استاد قاسم تبریزی (تاریخ نگار و سندپژوه) در اوایل انقلاب راه می افتد که در ترویج گفتمان انقلاب اسلامی در دهه شصت فعال است.
«کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان» که سابقه پیش از انقلاب دارد، با برخی تغییرات سیاستی و جذب نویسندگان جدید و متعهد، از فعال ترین و موثرترین و شاید پُرمخاطب ترین مراکز تولید محتوا و نشر آثار برای کودکان و نوجوان در دهه شصت و حتی هفتاد می شود. «پیام آزادی»، «پیام محراب» و «قدیانی» (تأسیس 1355) نیز از ناشران فعال این دهه و خصوصاً دهه هفتادند که عمدتاً بیشتر در عرصه مخاطبان عمومی فعالند. «قدیانی» با مدیریت و تیم توانمندش توانستند در سالهای متمادی جزء ناشران برتر و تأثیرگذار کشور در عرصه فرهنگ عمومی به ویژه برای کودکان و نوجوانان باشند. شاید بتوان گفت موفقیت های این ناشر (با حفظ ارزشها و رویکردهای دینی) باعث شد که جریانهای مذهبی و انقلابی برای تولید محتوا در زمینه کودک و نوجوان تشویق بشوند.
یکی از اتفاقات فرهنگی مهمی که در این دوره صورت میگیرد «انقلاب فرهنگی» (خرداد 1359) و تعطیلی دانشگاهها برای ساماندهی امور فرهنگی (و به تبع پاکسازی گروهک ها و تغییرات در برخی دروس و کتابها و موضوعات) و اولویت بندی برای نیازهای روز جامعه است که ستادی با حضور جلالالدین فارسی، محمدجواد باهنر، علی شریعتمداری، حسن حبیبی، عبدالکریم سروش، شمس آل احمد و مهدی ربانی املشی به دستور امام خمینی شکل میگیرد و کارگروهی با نام «کمیته تألیف، ترجمه و تصحیح کتابهای دانشگاهی» (مهر 1359) شکل می گیرد. این کمیته با دو هدف کوتاهمدت و بلندمدت فعالیت خود را آغاز کرد؛ بهرهگیری از ظرفیت علمی استادان برای تألیف و ترجمه کتابهای دانشگاهی در کوتاهمدت و ایجاد نظامی منسجم برای نشر دانشگاهی کشور در بلندمدت. در این راستا در مدت زمانی نسبتاً کوتاه، بنا به گزارشی، بیش از 2000 عنوان کتاب در رشتههای مختلف دانشگاهی به حدود 3000 نفر از اعضای هیئت علمی کشور و نویسندگان و مترجمان شاخص، واگذار می شود. این تجربه بعداً با تصویب اساسنامه ستاد انقلاب فرهنگی و تغییر نام به شورای عالی انقلاب فرهنگی، منجر به راه اندازی انتشارات «مرکز نشر دانشگاهی» (مهر 1364) است که آثار علمی ارزندهای را منتشر میکند. نصرالله پورجوادی مدت طولانی ریاست این مرکز را برعهده داشت و غالب اساتید و نویسندگان برجسته ای که بعد از انقلاب به خارج از کشور نرفته بودند، با این مرکز در تألیف، ترجمه یا ویرایش همکاری می کردند از جمله علی محمد کاردان، سیاوش شهشهانی، جواد حدیدی، ابوالحسن نجفی، احمد سمیعی گیلانی، علی اشرف صادقی و... این مرکز کتابهای فاخری در زمینه علوم مختلف منتشر کرد. از جمله آثار شاخص این مرکز می توان «تاریخ تحلیلی اسلام» (سید جعفر شهیدی) (منبع درسی اصلی تاریخ اسلام و کتاب درسی اغلب دانشجویان دهه های شصت تا اواسط دهه هفتاد)، «سیطره کمیت و علائم آخر زمان» (رنه گنون)، «غلط ننویسیم: فرهنگ دشواریهای زبان فارسی» (ابوالحسن نجفی)، «آیین نگارش» (احمد سمیعی گیلانی)، «علم و دین» (ایان باربور)، «آراء و نظریه ها در علوم انسانی» (ژولین فروند)، «تاریخ فلسفه در اسلام» (میان محمد شریف)، «سیر فلسفه در جهان اسلام» (ماجد فخری)، واژه نامه های تخصصی و علمی و... هم اکنون این مرکز بهعنوان یکی از نهادهای مرجع در حوزه تولید و انتشار منابع علمی و دانشگاهی، نقش مؤثری در پشتیبانی از آموزش عالی و توسعه دانش بومی کشور ایفا میکند؛ اگرچه مانند دهه های هفتاد و هشتاد، تأثیرگذار نیست. از ابتکارات مهم این مرکز، نشر مجلات تخصصی در برخی رشته های دانشگاهی بود که در آن مقطع و حتی تا اواسط دهه هشتاد، تأثیرگذار و مفید بود مانند «نشر دانش» (اولین شماره در آذر و دی 1359)، «فیزیک»، «بهداشت جهان»، «معارف»، «زبان شناسی»، «نشر ریاضی»، «شیمی»، «باستان شناسی و تاریخ»، «لقمان» (به زبان فرانسه)، و... این نشریات در عمل بنیانگذار نوعی ادبیات مطبوعاتی علمی در کشور بودند؛ ادبیاتی که پیش از آن سابقهای نداشت و امروزه با عنوان «ژانر علمی ـ ترویجی» شناخته میشود. احتمالاً بعدها «سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی» (وابسته به وزارت آموزش و پرورش) از این نشریات الهام گرفت و نشریات گوناگونی مانند «رشد ریاضی»، «رشد فیزیک»، «رشد شیمی»، «رشد معارف اسلامی» و... برای معلمان و بعدها «رشد دانش آموز» را برای دانش آموزان منتشر کرد که در دهه های اخیر تنوع موضوعی و مخاطبانی مختلفی یافت و از جمله مهمترین و پُرتیراژترین مجلات کشور در حوزه آموزش شدند.
با تغییرات ساختاری در این ستاد و تبدیل آن به شورای عالی انقلاب فرهنگی و تمرکز مرکز نشر دانشگاهی بر علوم پایه و واژه نامه های تخصصی و ترجمه، خلأ در زمینه علوم انسانی باز هم بیشتر و بیشتر احساس می شد. حجتالاسلام دکتر احمد احمدی موظف میشود که متونی برای تدریس علوم انسانی در دانشگاهها تدوین شد که شکلگیری «سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی» (مشهور به سازمان سمت) رقم می خورد؛ با این هدف که در زمینه علوم انسانی ـ بهویژه از نظر پیوند آنها با مسائل اسلامی ـ به تدوین کتب مبنایی ـ از قبیل مبانی اقتصاد اسلامی، مبانی حقوق اسلامی، سیاست اسلامی، فلسفه سیاست، مبانی روانشناسی و تربیت اسلامی و... ـ و نیز کتب درسی برای دانشگاهها بپردازد. اگرچه در سالهای اولیه و حتی در دهه هفتاد، از جهت موضوعی، هم پوشانی هایی با برخی گروههای تخصصی مرکز نشر دانشگاهی داشت ولی به مرور زمان، کمتر و کمتر می شود. اینگونه شاهد پی ریزی یک کار تخصصی تولید محتوا (اعم از تألیف و ترجمه) برای رشته های علوم انسانی و حتی علوم اسلامی (در سال 1364) میشویم که به خاطر درگیری کشور در جنگ با رژیم بعثی عراق، تصویب سرفصل های دروس مختلف و شیوه نامه های کاری و یافتن اساتید مناسب برای نوشتن این آثار، زمان به کُندی می گذشت؛ خصوصاً که دغدغه اولیه این دوره بر «تألیف» (و نه ترجمه) بود و همین کار تولید را زمانبر می ساحت، لذا بیشتر آثار عمدتاً در دهه های هفتاد و هشتاد منتشر میشود. گرچه در سالهای بعدی، ترجمه نیز در اولویت قرار گرفت و هم اکنون در 37 گروه تخصصی و همکاری با بیش از 3000 هیأت علمی و مترجم و با تجربه تولید 2600 کتاب و راهاندازی مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی «پژوهشکده سمت» به فعالیتش ادامه می دهد. البته کارها و رویکردهای این سازمان منتقدانی در فضای دانشگاهی و عمومی هم داشته است مانند شهریار زرشناس. جالب است بدانیم با ابتکارات و پیگیری ها و سفرهای متعدد حجت الاسلام احمدی و همکارانش، برخی آثار این مرکز، در دانشگاههای افغانستان نیز تدریس می شود. ابتکارات حجت الاسلام احمدی فقط محدود همین امور نبود و با همکاری آیت الله مصباح یزدی و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، «دفتر همکاری های حوزه و دانشگاه» (1361) را راه می اندازد ـ که امروزه با نام «پژوهشگاه حوزه و دانشگاه» شناخته می شود ـ و منشأ خدماتی در زمینه علوم انسانی و اسلامی (عمدتاً در دهه های هشتاد و نود) است.
انتشارات «دارالکتاب اسلامیه» هم از ناشران قدیمی و فعال و مشهور در عرصه معاف اسلامی است و مخاطبان بسیاری در بین مردم و به ویژه حوزویان دارد و آثار ارزشمند بسیاری در این عرصه ـ به ویژه تفاسیر مختلف از جمله «المیزان» و «نمونه» و کتب اربعه شیعه ـ منتشر می کند و می توان از این نشر به عنوان «پدر نشر کتب معارفی کشور» یاد کرد. «انتشارات صدوق» با مدیریت استاد علی اکبر غفاری (حدیث پژوه برجسته معاصر) بر نشر و ترجمه و تصحیح متون روایی اسلامی و شیعی تمرکز داشت و آثار گرانسنگی را احیا و منتشر کرد. «موسسه در راه حق» یکی از ناشران عمومی است که کتابچههای کم حجم زیادی برای تقویت بنیه دینی مردم و جوانان منتشر میکند. این موسسه کم کم فراتر از زبان فارسی، به ترجمه عربی و انگلیسی برخی جزوات خود اقدام میکند و برای کشورهای منطقه و اروپا، ارسال میکند. البته موسسات بینالمللی دیگری مانند موسسه های «البلاغ» و «الغدیر» هم فعال بودند که بیشتر در سطح کشورهای عربی، محصولاتشان توزیع میشد.
یکی دیگر از ناشران فعال در این زمینه، انتشارت «نسل جوان» است که زیرنظر آیتالله مکارم شیرازی عمل میکرد و با همکاری آیت الله جعفر سبحانی و شاگردانشان، آثار متعددی در پاسخگویی به شبهات و سؤالات دینی و اجتماعی جامعه تولید و منتشر میکند.
انتشارات «کیهان» یکی از ناشران فعال در دهه شصت است که آثار متعدد و مؤثری را از نویسندگان مختلف منتشر یا ترجمه میکند. این ناشر آثاری از آیتالله حسینعلی منتظری، حسین مهرپور، اسدالله بیات زنجانی و... منتشر میکند. در این دوره، کیهان توجه فراوانی به مسائل جهان اسلام و بین الملل دارد. حمید احمدی دو کتاب مشهور در زمینه نهضتهای اسلامی ترجمه و منتشر می کند از جمله کتابهای «پیامبر و فرعون؛ جنبشهای نوین اسلامی در مصر» (ژیل کوپل) و «جنبشهای اسلامی معاصر در جهان عرب» (هرایر دکمجیان) که سالهای طولانی از منابع مهم و درسی دانشگاهی در شناخت جنبش های اسلامی معاصر بود و... البته فعالیت این روزنامه، در انتشار روزنامه و انتشارات نبود، مجلات خوب و تأثیرگذاری مانند «کیهان فرهنگی» و «کیهان اندیشه» را نیز منتشر می کرد و «کیهان فرهنگی» از جمله معروفترین نشریات دهه شصت محسوب می شد. «کیهان فرهنگی» در دوره های بعدی با مدیریت حجت الاسلام معلّی و اخیراً دکتر فیروز اصلانی ادامه می یابد ولی «کیهان اندیشه» با محوریت محمدجواد صاحبی، در دهه بعدی استمرار نیافت. انتشارات «اطلاعات» وابسته به روزنامه اطلاعات نیز در همین دوره فعال میشود و آثار سیاسی و تاریخی زیادی را ترجمه میکند. این ناشر طی سالیان متمادی تا به امروز، معمولاً آثار نویسندگانی همچون محمدجواد حجتی کرمانی، جلال رفیع، کریم زمانی، سید محمد اصغری، حسین مهرپور، باقر ساروخانی، سید هادی خسروشاهی (در یک مقطعی)، محمد مسجد جامعی، عطاءالله مهاجرانی (در یک مقطعی)، سید حسن خمینی، کریم فیضی، رضا رفیع، حمید یزدان پرست، احمد کتابی، محمدعلی سلطانی و مترجمانی مانند علی اکبر عبدالرشیدی، سید صادق طباطبایی، محمدحسین وقار و... را منتشر می کند. انتشارات این روزنامه در دهه هفتاد پرمخاطب می شود و ماهنامه «اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی» را در همین سالها منتشر میکند که برخی از مهمترین کتابهای اقتصادی و سیاسی برخی اساتید علوم انسانی ابتدا در این نشریه منتشر میشوند که بعداً در قالب کتابهایی مستقل منتشر میشود، مانند برخی آثار حسین بشیریه، شاپور رواسانی، پیروز مجتهدزاده و... این ابتکار در اواسط دهه هشتاد و با محوریت انشاءالله رحمتی (مترجم برجسه فلسفی) در زمینه فلسفه و عرفان تکرار می شود و منجر به راه اندازی «اطلاعات حکت و معرفت» می شود که تاکنون ادامه دارد.
انتشارات «سروش» وابسته به سازمان صداوسیما هم در این دوره فعال است. این انتشارات آثار مختلفی در زمینه میراث تاریخی و فرهنگی و انقلابی و کتبی از سید جلال الدین مدنی، عبدالکریم سروش (مانند «حکمت و معیشت» و «تفرّج صنع»)، محمدحسن زورق و... منتشر میکند. ضمناً برخی آثار اخلاقی و سلوکی آیتالله محمد شجاعی زنجانی را به نام «مقالات» (در 3 جلد) منتشر میکند. این ناشر، نشریات هفتگی و ماهانه مانند «سروش کودک و نوجوان» و «سروش جوانان» را منتشر میکند که بعد از پیروزی انقلاب، پرویز خُرسند، مدتی سردبیر آن نشریه بوده است و برخی از کتابهای جلالالدین مدنی، محمدحسن زورق، محمدرضا حکیمی و... ابتدا به صورت مقالات مسلسل در این نشریه منتشر میشد و بعدها در قالب کتاب عرضه شد. این ناشر در دوره مدیریت و همکاری مهدی فیروزان در دهه های شصت و هفتاد، آثار متعددی از شخصیت های برجسته علمی و فرهنگی و ادبی و حتی آثار و میراث فرهنگی و ادبی و کلاسیک را به صورت نفیس منتشر می کند و از ناشران تأثیرگذار دولتی این ایام نیز محسوب می شود. در ادامه، به واسطه وابستگی اش به سازمان صداوسیما، آثار تخصصی زیادی در زمینه کاری خودش مانند رسانه و ارتباطات و مبانی هنری و سینما و مستند منتشر می کند.
انتشارات «بعثت» که در دهه 1350 و با همت فخرالدین حجازی و همفکرانش راهاندازی شده، نیز در دهه شصت فعال است و عمدتاً آثار بنیانگذارش را منتشر می کند، اما به مرور دچار افول جدی میشود.
انتشارات ستاد فجر انقلاب اسلامی وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هم برخی آثار و یادنامههایی در تیراژ وسیع منتشر میکند. سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی نیز چنین کارکردی دارد. هم یادنامه ها درباره شخصیت های انقلابی منتشر می کند و هم برخی آثار گفتمانی با تیراژ فراوان. این سازمان تا اواسط دهه هفتاد، نیز فعالیت میکند.
سه اتفاق مهم در این دوره، تعیین وضعیت برخی «مراکز فرهنگی و پژوهشی وابسته به دفتر فرح پهلوی» (مانند بنیاد فرهنگ ایران، بنیاد فردوسی، بنیاد رودکی و...)، «ناشران وابسته و حکومتی دوره پهلوی و آمریکا» و «ناشران فعال در عرصه تبلیغات غیراسلامی» (مانند ناشران وابسته به برخی کلیساهای تبشیری داخلی و خارجی) است که در مورد اول، ادغام این مراکز با نام جدید «موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی» است (که امروزه با نام پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی شناخته می شود) و در مورد دوم، مصادره برخی ناشران و تغییر ماهوی و محتوایی فعالیتهای آنها و در مورد سوم، تعطیلی آن ناشران و مراکز. شاخصترین این ناشران وابسته به پهلوی و آمریکا، «امیرکبیر» و «فرانکلین» است. فرانکلین وابستگی اش آشکار بود، ولی در مورد میزان وابستگی انتشارات امیرکبیر اختلاف نظر بود. امیرکبیر در سال 1333 توسط عبدالرحیم جعفری راهاندازی میشود و تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی، حدود 2500 عنوان کتاب منتشر کرده است که با رأی دادگاه، بخش اعظم اموال این انتشارات در اختیار نهادهای انقلابی قرار میگیرد. انتشارات خوارزمی هم سرنوشت مشابهی را میگیرد. با تغییرات مدیریتی امیرکبیر، این ناشر فراز وفرودهای متعددی به خود می گیرد و دیگر آن پیشروی و پیشتازی سابق را ندارد، ولی همچنان جایگاه سنتی خود را تا حد زیادی در بین مخاطبان و توزیع کننده ها حفظ کرده است.
انتشارات «فرانکلین» که شعبه ایرانی موسسه آمریکایی فرانکلین است، نیز مصادره می شود و امکاناتش در اختیار نهادهای فرهنگی انقلابی قرار می گیرد. برخی معتقدند که امکانات و امتیاز آثارش در اختیار انتشارات آموزش انقلاب اسلامی و بعداً شرکت انتشارات علمی و فرهنگی قرار می گیرد که خود بعدها، از ناشران تأثیرگذار در زمینه علوم انسانی و تحولات فرهنگی کشور شمرده می شود. کار مهم انتشارات فرانکلین، با محوریت و مدیریت همایون صنعتی زاده، عمدتاً ترجمه آثار نویسندگان مختلف غربی است که به ترویج سبک زندگی آمریکایی و غربی میپرداخت. این نشر و مدیرش، از پیشگامان تحول در زمینه صنعت نشر و چاپ و کتاب کشور محسوب می شود. درباره برنامه و اهداف انتشارات فرانکلین کتابهایی تحلیلی و ترویجی و انتقادی زیر منتشر شده است: «از فرانکلین تا لاله زار: زندگی نامه همایون صنعتی زاده» (سیروس علی نژاد)، «یادنامه همایون صنعتیزاده» (به کوشش علی دهباشی)، «فرانکلین در تهران: روایتی مستند از یک هجوم فرهنگی» (سعید مستغاثی / انتشارات کیهان)، «برنامه فرانکلین در ایران» (مهدی گنجوی / انتشارات شیرازه کتاب ما) و...
انتشارات «فاطمی» و نشر «البرز» و نشر «مرکز» از ناشران دیگر این دوره هستند که انتشارات فاطمی و البرز به صورت ویژه در زمینه علوم و علوم پایه، فعالند و به عنوان ناشران تخصصی علوم و علوم پایه شناخته می شوند.
«شرکت سهامی انتشار» از ناشران بسیار قدیمی بازار کتاب است که عمدتاً در زمینه سیاسی، دینی، حقوقی و علوم اجتماعی آثار شخصیتهای ملی و مذهبی (مانند مهندس مهدی بازرگان) و برخی اساتید دانشگاهی (مانند ناصر کاتوزیان، فرامرز رفیعپور و محمدعلی اسلامی ندوشن) را منتشر میکند. «چاپخش» هم به آثاری در زمینه های مشابه و از جمله نشر کتب دکتر علی شریعتی توجه دارد. ضعف در کتاب پردازی، از جمله نواقص این دو ناشر است.
در اواخر این دوره و خصوصاً در دهه هفتاد، برخی مسئولان و متولیان فرهنگی کشور برای تأثیرگذاری بیشتر در فضای عمومی و نخبگانی و پیگیری علایق شخصی و فکری خودشان درصدد راهاندازی نشر برمیآیند، «نشر نی»، «طرح نو»، «روزنه» و «کویر» و... غالب موسسان این ناشران، سابقه فعالیت در نهادهای دولتی و حاکمیتی در دهه شصت دارند و از مزایای بیشتری از ارتباط با این نهادها نیز برخوردار بوده اند.
«حوزه هنری» هم اگرچه در ابتدا نشر بخصوصی نداشت ولی برخی کتابهایش را با نام «حوزه اندیشه و هنر اسلامی» و غالباً از طریق «انتشارات برگ» (به مدیرمسئولی سید مهدی شجاعی) منتشر میکنند که بعدها این تجربه در انتشارات «نیستان» به کمک وی میآید. شجاعی با راهاندازی انتشارات «برگ» و حمایت ویژه حوزه هنری، نقش مهمی در نشر آثار نویسندگان و هنرمندان جبهه انقلاب داشته است.
یادداشت از یاسر عسگری، پژوهشگر تاریخ معاصر
انتهای پیام/