معاون سلامت اجتماعی ادارهکل بهزیستی همدان از بحران جمعیت تا چالش کودکان بیسرپرست و بدسرپرست گفت.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، کاهش نرخ فرزندآوری، افزایش مشکلات اقتصادی، گسترش آسیبهای اجتماعی و فشارهای روانی ناشی از شرایط معیشتی، طی سالهای اخیر چهره تازهای به مسائل اجتماعی کشور داده است. در این میان، نهادهای حمایتی و اجتماعی بیش از گذشته در معرض مطالبات عمومی قرار گرفتهاند و نقش آنها در کاهش آسیبها، توانمندسازی خانوادهها و حمایت از اقشار آسیبپذیر، پررنگتر شده است.
سازمان بهزیستی نیز بهعنوان یکی از مهمترین مجموعههای حمایتی کشور، در خط مقدم مواجهه با بسیاری از این مسائل قرار دارد؛ از ارائه خدمات مشاوره و سلامت روان گرفته تا حمایت از زنان سرپرست خانوار، کودکان بیسرپرست و بدسرپرست، خانوادههای دارای فرزند چندقلو و توسعه فرهنگ فرزندپذیری.
استان همدان نیز مانند بسیاری از استانهای کشور، همزمان با چند چالش اجتماعی مهم روبهرو است؛ از یکسو با توجه به کاهش موالید طی سالهای اخیر و ویژگیِ مهاجرفرست بودن و جانمایی همدان در زمره استانهای پیر کشور ، از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی و اجتماعی باعث شده نیاز به خدمات حمایتی و روانشناختی بیش از گذشته احساس شود. در چنین شرایطی، نقش سازمان بهزیستی در حوزه پیشگیری، حمایت و بازتوانی اجتماعی اهمیت ویژهای پیدا میکند.
موضوع کودکان بدسرپرست و بیسرپرست، یکی از مهمترین حوزههای فعالیت بهزیستی است؛ کودکانی که بسیاری از آنها نه به دلیل فقدان خانواده، بلکه بهدلیل اعتیاد، آسیبهای اجتماعی یا ناتوانی والدین، از محیط خانواده جدا میشوند. امروز سیاست اصلی بهزیستی، فاصله گرفتن از نگهداری طولانیمدت کودکان در مراکز و حرکت به سمت خانوادهمحوری، فرزندخواندگی، میزبانی و سرپرستی موقت است؛ مسیری که به گفته مسئولان، میتواند آینده متفاوتتری برای این کودکان رقم بزند.
در همین زمینه، خبرنگار حوزه اجتماعی تسنیم در همدان، گفتوگویی تفصیلی با زهره بختیاری، معاون سلامت اجتماعی ادارهکل بهزیستی استان همدان، درباره مهمترین خدمات، چالشها، آمارها و سیاستهای این مجموعه در حوزههای مختلف انجام داده است.
این گفتوگو به شرح زیر میباشد:
تسنیم: وضعیت نرخ رشد جمعیت در همدان را چگونه ارزیابی میکنید؟
بختیاری: توجه به نرخ باروری در همدان نیز حکایت از افت نرخ رشد جمعیت داشته و زنگ خطری جدی محسوب می شود. نرخ مطلوب رشد جمعیت باید حدود 2.2 باشد، اما اکنون شرایط اجتماعی و تغییرات سبک زندگی و مشکلات معیشتی تأثیر مستقیمی بر کاهش فرزندآوری گذاشته است. بهویژه قشر متوسط جامعه بیشترین تأثیر را از شرایط اقتصادی میپذیرد و همین موضوع در تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری مؤثر است. طبیعتاً وقتی هزینههای زندگی بالا میرود، بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند تعداد فرزندان کمتری داشته باشند.
تسنیم: برخی تصور میکنند کودکان پس از 18 سالگی از حمایت بهزیستی خارج میشوند؛ آیا این موضوع صحت دارد؟
بختیاری: خیر، این تصور اشتباه است. کودکان پس از 18 سالگی رها نمیشوند، بلکه وارد مرحله توانمندسازی و استقلال میشوند. برخی از این فرزندان وارد دانشگاه میشوند، برخی ازدواج میکنند و برخی نیز وارد بازار کار میشوند.
بهزیستی با همکاری مؤسسات خیریه و نیکوکار، خدماتی مانند مسکن، اشتغال، کمکهزینه زندگی و کمک به تأمین همسکنایی موقت و تا زمان رسیدن فرزندان به استقلال کامل را برای این افراد فراهم میکند تا بتوانند زندگی مستقلی را آغاز کنند.
تسنیم: در حوزه سلامت اجتماعی، مهمترین خدماتی که بهزیستی همدان ارائه میدهد چیست؟
بختیاری: سازمان بهزیستی در حوزه سلامت اجتماعی ، خدمات تخصصی به گروههای هدف خود ، شامل کودکان بی سرپرست و بدسرپرستی که از خانواده اصلی جدا شده اند، زنان سرپرست خانواده و متقاضیان نیازمند به دریافت خدمات مشاوره و روانشناختی، ارائه خدمت می نماید. یکی از مهمترین حوزههای ما، خدمات مشاوره و سلامت روان است. در حال حاضر 43 مرکز مشاوره و دو مرکز سلامت روان در سطح استان همدان فعال هستند که با حضور مشاوران زن و مرد در زمینههای مختلف مشاوره فردی، خانواده، کودک و نوجوان، تحصیلی ، زوجدرمانی، مسائل فردی و اجتماعی خدمات تخصصی ارائه میدهند.
علاوه بر این، یک مرکز دولتی مشاوره نیز در محل ادارهکل بهزیستی استان فعالیت میکند و خط تلفنی 1480 یا «صدای مشاور» هم بهصورت تخصصی پاسخگوی مردم است. در این سامانه، مشاوران دارای صلاحیت تخصصی و تأییدشده حضور دارند و مردم میتوانند بدون مراجعه حضوری، خدمات روانشناسی و مشاورهای دریافت کنند.
تسنیم: با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی، میزان مراجعه مردم به خدمات مشاورهای افزایش داشته است؟
بختیاری: طبیعتاً شرایط اقتصادی، فشارهای معیشتی و برخی بحرانهای اجتماعی باعث شده مردم بیش از گذشته در معرض تنشهای روانی قرار بگیرند. امروزه بسیاری از خانوادهها با اضطراب، تنشهای خانوادگی، اختلافات، نگرانیهای اقتصادی و حتی آسیبهای ناشی از شرایط بحرانی مواجه هستند و همین موضوع نیاز به خدمات مشاوره را افزایش داده است. در همین ارتباط سازمان بهزیستی کشور در هماهنگی با نهادهای متولی بهداشت روان و خدمات مشاوره ای، اقدام به راه اندازی طرح ملی سنجش رایگان سلامتروان در بازه زمانی خرداد ماه سالجاری کرده است.
ما تلاش کردهایم خدمات مشاورهای را در دسترستر کنیم تا مردم بتوانند در کوتاهترین زمان از خدمات تخصصی استفاده کنند. بهویژه در شرایط بحرانی، خدمات روانشناختی نقش مهمی در کاهش آسیبها و کمک به بازگشت آرامش به خانوادهها دارد.
تسنیم: در حوزه زنان سرپرست خانوار چه تعداد مددجو تحت پوشش بهزیستی همدان هستند؟
بختیاری: در حال حاضر چهار هزار و 211 خانوار زن سرپرست تحت پوشش خدمات بهزیستی استان قرار دارند. این خانوادهها از خدمات مختلفی مانند مستمری ماهانه، حمایتهای درمانی، اشتغال، مهارتآموزی و توانمندسازی بهرهمند میشوند.
سیاست ما فقط پرداخت کمک مالی نیست، بلکه تلاش میکنیم خانوادهها به سمت استقلال اقتصادی و اجتماعی حرکت کنند. به همین دلیل در کنار خدمات مستمر، طرحهای مختلفی برای آموزش مهارت، اشتغالزایی و توانمندسازی این خانوادهها اجرا میشود تا بتوانند زندگی پایدارتری داشته باشند.
تسنیم: وضعیت حمایت از خانوادههای دارای فرزند چندقلو در استان چگونه است؟
بختیاری:
در حال حاضر در کنار خدمات تخصصی توانمندسازانه به 4107 خانواده زن سرپرست، حدود 836 پرونده چندقلویی در استان همدان وجود دارد که شامل 783 مورد پرونده دوقلویی و 53 پرونده سهقلویی است. این خانوادهها بهدلیل هزینههای بالای نگهداری و تربیت فرزندان، نیازمند حمایت بیشتری هستند و بهزیستی نیز خدمات مختلفی برای آنها در نظر گرفته است.
این خدمات شامل پرداخت مستمری بر اساس بعد خانوار ، کمکهزینه درمان، اشتغال، خدمات مسکن و در صورت اعتبار پرداخت وامهای کمبهره میشود. خانوادههای دارای دوقلو تا دهک پنج و خانوادههای دارای سهقلو و بیشتر تا دهک هفت میتوانند تحت پوشش قرار بگیرند.
تسنیم: چه تعداد کودک در مراکز بهزیستی همدان نگهداری میشوند؟
بختیاری: در حال حاضر 172 کودک در مراکز بهزیستی استان نگهداری میشوند که از شیرخوار تا نوجوانان را شامل میشوند. این کودکان بر اساس گروههای سنی و جنسیتی در مراکز مختلف ساماندهی شدهاند و خدمات مراقبتی ، آموزشی و مبتنی بر رشد متعادل دریافت میکنند. البته نگاه امروز بهزیستی با گذشته متفاوت است. ما تلاش میکنیم کودکان کمترین زمان ممکن را در مراکز سپری کنند، زیرا هیچ فضایی نمیتواند جایگزین محیط خانواده شود.
تسنیم: سیاست اصلی بهزیستی در حوزه نگهداری کودکان چیست؟
بختیاری: سیاست اصلی ما «خانوادهمحوری» و «موسسهزدایی» است. تمام تلاش ما این است که کودکان در مراکز باقی نمانند و در سریعترین زمان ممکن وارد محیط خانواده شوند؛ چه از طریق فرزندخواندگی، چه امین موقت، میزبانی و یا سرپرستی موقت. امروز نگاه تخصصی در دنیا نیز بر همین اساس است که رشد کودک در محیط خانواده، آثار بسیار مثبتتری نسبت به نگهداری در مراکز دارد و ما هم تلاش میکنیم این سیاست را به بهترین شکل اجرا کنیم.
تسنیم: بیشتر کودکان تحت پوشش بهزیستی بیسرپرست هستند یا بدسرپرست؟
بختیاری: حدود 90 درصد کودکان ما بدسرپرست هستند، نه بیسرپرست. بسیاری از این کودکان خانواده دارند، اما بهدلیل ناکارآمدی خانواده در تربیت و مراقبت از کودکان و وجود مشکلاتی مانند اعتیاد، مشکلات روانی، خشونت خانوادگی یا ناتوانی در نگهداری از فرزند، امکان حضور کودک در خانواده وجود ندارد. در مرحله نخست تلاش ما این است که خانواده بازتوانی شود و کودک به خانواده زیستی خود بازگردد. اگر این امکان وجود نداشته باشد، کودک به خانواده خویشاوند یا خانواده جایگزین سپرده میشود.
تسنیم: فرهنگ فرزندپذیری در همدان را چگونه ارزیابی میکنید؟
بختیاری: خوشبختانه فرهنگ فرزندپذیری در همدان وضعیت نسبتاً خوبی دارد و خانوادهها استقبال مناسبی از پذیرش کودکان کمسنوسال دارند. برای کودکان زیر سه سال و حتی سه تا شش سال، متقاضیان زیادی وجود دارد و دست ما برای انتخاب خانواده مناسب باز است.
اما برای کودکان بزرگتر، تعداد خانوادههای متقاضی کمتر میشود. برخی خانوادهها تصور میکنند این کودکان بهدلیل سن بالاتر، سختتر با خانواده ارتباط برقرار میکنند، در حالیکه تجربه نشان داده بسیاری از این کودکان بهخوبی با خانوادهها سازگار میشوند.
تسنیم: فرزندخواندگی و میزبانی یا سرپرستی موقت چه تفاوتی با هم دارند؟
بختیاری: در فرزندخواندگی، کودک بهصورت دائمی وارد خانواده میشود، اما در میزبانی یا سرپرستی موقت، کودک برای یک دوره زمانی مشخص یا توافقی در کنار خانواده زندگی میکند.
این طرح برای کودکان بالای پنج سال اجرا میشود و هدف آن این است که کودک بهجای حضور طولانیمدت در مرکز، فضای خانواده را تجربه کند. حتی اگر این حضور موقت باشد، باز هم تأثیر بسیار مثبتی بر روحیه و آینده کودک دارد.
تسنیم: سخن پایانی؟
بختیاری: انتظار ما این است که خانوادهها در حوزه فرزندپذیری، میزبانی و سرپرستی موقت مشارکت بیشتری داشته باشند. بسیاری از کودکان ما فقط نیازمند حضور در یک محیط امن و آرام خانوادگی هستند و حضور در خانواده میتواند مسیر زندگی آنها را تغییر دهد.
در کنار آن، آگاهیبخشی و فرهنگسازی درباره موضوع فرزندپذیری و حمایت از کودکان بدسرپرست نیز اهمیت زیادی دارد و رسانهها میتوانند در این زمینه نقش بسیار مؤثری ایفا کنند.
تسنیم: آنچه امروز در حوزه آسیبهای اجتماعی، کاهش نرخ فرزندآوری و افزایش مشکلات معیشتی مشاهده میشود، نشان میدهد نهادهای حمایتی بهتنهایی قادر به حل همه چالشها نیستند و همراهی جامعه، رسانهها و خانوادهها نقشی تعیینکننده در کاهش آسیبها دارد. موضوعاتی مانند فرزندپذیری، حمایت از کودکان بدسرپرست، توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و توسعه خدمات سلامت روان، بیش از هر زمان دیگری نیازمند فرهنگسازی و مشارکت اجتماعی است.
در این میان، موضوعاتی مانند کاهش نرخ رشد جمعیت، افزایش آسیبهای اجتماعی، مشکلات اقتصادی و وضعیت کودکان بدسرپرست، مسائلی چندوجهی هستند که حل آنها نیازمند برنامهریزی مستمر، حمایتهای اجتماعی و افزایش آگاهی عمومی است. کارشناسان معتقدند بدون تقویت زیرساختهای اقتصادی، فرهنگی و حمایتی، نمیتوان انتظار بهبود جدی در حوزههایی مانند فرزندآوری، کاهش آسیبهای اجتماعی و توسعه فرهنگ فرزندپذیری را داشت.
همچنین موضوع فرزندپذیری و میزبانی کودکان، بهویژه برای کودکان بزرگتر، همچنان نیازمند اطلاعرسانی و فرهنگسازی بیشتری در جامعه است؛ چراکه بسیاری از خانوادهها هنوز شناخت کافی نسبت به این ظرفیتهای حمایتی ندارند و همین مسئله موجب میشود بخشی از کودکان مدت بیشتری را در مراکز نگهداری سپری کنند.
گفتوگو از زهرا قراباغی
انتهای پیام/