آخرین خبرهای تسنیم

به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم ، همزمان با بالا گرفتن بحران انرژی و پیامدهای پس از انسداد تنگه هرمز، متخصصین جهانی اقتصاد، با دیدی واقعبینانه‌تر به موضوع بحران غذایی می‌نگرند. آن هم در شرایطی که بروز اختلال در صادرات انواع کودهای شیمیایی، به شکل جدی بر کشاورزی جهان تاثیر منفی گذاشته است.

در این میان، ترکیه به عنوان کشوری که از دیرباز تلاش کرده در کشاورزی و صنایع غذایی جایگاه منطقه‌ای و جهانی خود را ارتقا دهد، به فکر این است که مباحث نظری مربوط به حوزه‌های آب، بذر و زمین را با جدیت بیشتری دنبال کند.

پایگاه تحلیلی یتکین ریپورت ترکیه در مقاله مفصلی به قلم مهمت اوغوتچی از سفرا و دیپلمات‌های مشهور این کشور، به موضوعات مهمی درباره سناریوهای جهانی بحران غذا اشاره کرده و به این مساله پرداخته که در چنین جهانی، ترکیه باید چه تدابیری اتخاذ کند.

بخش‌هایی از این گزارش مفصل را با هم مرور می‌کنیم:

جهانِ جریان‌ها

سال‌هاست که ما در مورد ژئوپلیتیک انرژی بحث می‌کنیم. ما در مورد خطوط لوله نفت، کریدورهای گاز طبیعی، تنگه هرمز، کانال سوئز، دریای سیاه، مواد معدنی حیاتی، جنگ تراشه‌ها، تحول صنعت خودرو، مراکز داده و تأثیر استراتژیک هوش مصنوعی بحث می‌کنیم. اما یک مبارزه ژئوپلیتیکی دیگر بی‌صدا در مقابل چشمان ما در حال رشد است. موضوعی به نام ژئوپلیتیک کشاورزی.

این موضوع دیگر فقط مربوط به کشاورزان، روستاییان یا بخش مواد غذایی نیست. در نظم نوین جهانی، کشاورزی در حال تبدیل شدن به یک منطقه استراتژیک است که مستقیماً با انرژی، آب، لجستیک، امور مالی، فناوری، داده‌ها و امنیت ملی مرتبط است. زیرا جهان دیگر صرفاً با ظرفیت تولید شکل نمی‌گیرد، بلکه با ظرفیت جریان و تاب‌آوری شکل می‌گیرد.

شاهرگ جدید جهان

در گذشته، قدرت عمدتاً در مورد کنترل زمین بود. امروزه، مسئله واقعی مدیریت جریان‌ها است. جریان‌های انرژی، جریان داده‌ها، حرکات مالی، مسیرهای تجاری، تحرک انسانی، آب و زنجیره‌های غذایی ، اکنون رگ‌های نامرئی سیستم جهانی را تشکیل می‌دهند.

اقتصاد مدرن جهان بر یک سیستم گردش خون غول‌پیکر ساخته شده است. همانطور که انسداد شریان در بدن انسان می‌تواند بحرانی تهدید کننده ایجاد کند، اختلال در جریان‌های جهانی منجر به شوک‌های اقتصادی و سیاسی می‌شود.

اگر به خاطر داشته باشید، شیوع ویروس کرونا این موضوع را با تمام شدت خود نشان داد. تأخیر در بارگیری کانتینرها، کارخانه‌ها را تعطیل کرد، اختلال در جریان تراشه‌ها صنعت خودرو را فلج کرد و ازدحام در بنادر حتی توسعه‌یافته‌ترین اقتصادها را آسیب‌پذیر ساخت.

همچنین، جنگ روسیه و اوکراین، بُعد غذایی این آسیب‌پذیری را آشکار کرد. بحران در کریدور غلات دریای سیاه، قیمت نان میلیون‌ها نفر از آفریقا تا خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داد. قیمت کود افزایش یافت و هزینه‌های انرژی، تولید کشاورزی را کاهش داد.

تنش‌ها در دریای سرخ، خطرات تنگه هرمز و مشکلات ترانزیتی مرتبط با خشکسالی در کانال پاناما، بار دیگر نشان داد که سیستم جهانی چقدر شکننده است.

امروزه، مسئله دیگر فقط این نیست که چه چیزی تولید می‌کنید، بلکه این است که از کدام بندر، کدام راه‌آهن، کدام سیستم انرژی، کدام شبکه داده و کدام مکانیسم بیمه می‌توانید برای حمل و نقل آن استفاده کنید. به همین دلیل است که کشاورزی دیگر فقط یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه یک موضوع امنیت ملی است.

یک میدان قدرت جدید فراتر از زمین

ژئوپلیتیک جدید کشاورزی دیگر صرفاً به زمین و آب و هوا وابسته نیست. حوضه‌های آب، دسترسی به انرژی، زیرساخت‌های لجستیکی، ظرفیت ذخیره‌سازی، مراکز داده، فناوری‌های پهپاد، سیستم‌های هوش مصنوعی و شبکه‌های تأمین مالی به بخش‌های جدایی‌ناپذیر کشاورزی مدرن تبدیل می‌شوند. اکنون شاهدیم که جنگ‌های مدرن نه تنها در میدان نبرد انجام می‌شوند، بلکه مبارزات خاموشی نیز در بنادر، انبارهای غلات، زنجیره‌های کود، سردخانه‌ها و منابع آبی در جریان است.

امروزه، یکی از استراتژیک‌ترین حوزه‌های جهان «ژئوپلیتیک بذر» است. زیرا کنترل بذرها می‌تواند نه تنها بر تولید، بلکه بر زنجیره غذایی، کشاورز و حتی بر ظرفیت استقلال کشورها نیز تأثیر بگذارد. بذرهای مقاوم به خشکسالی، فناوری ژنتیک، سیستم‌های تولید مبتنی بر داده و بیوتکنولوژی، حیاتی‌ترین حوزه‌های رقابت در دوره آینده خواهند بود.

چین، یکی از قدرت‌های مهمی است که این وضعیت را به خوبی درک کرده و برای آن برنامه دارد. البته آمریکا و اروپا نیز به خوبی به اهمیت موضوع واقفند. تصادفی نیست که چین در حال خرید زمین‌های کشاورزی در آفریقا است یا کشورهای خلیج فارس در حال سرمایه‌گذاری در کشاورزی در مناطق جغرافیایی وسیع از سودان تا آسیای مرکزی هستند. زیرا بزرگترین ترس از دوران جدید بحران انرژی نیست، بلکه بحران غذا است. وقتی قیمت انرژی افزایش می‌یابد، اقتصاد کند می‌شود. اما وقتی بحران غذایی رخ می‌دهد، جوامع ناپایدار می‌شوند.

آب، انرژی و غذا: سه‌گانه جدایی‌ناپذیر

ژئوپلیتیک جدید کشاورزی دیگر نمی‌تواند مستقل از ژئوپلیتیک انرژی و آب در نظر گرفته شود. بخش بزرگی از منابع آب شیرین جهان در کشاورزی استفاده می‌شود. در عین حال، کشاورزی مدرن انرژی‌بر است.

هر مرحله، از سیستم‌های آبیاری گرفته تا تولید کود، حمل و نقل تا زیرساخت‌های زنجیره سرد، به انرژی وابسته است. بنابراین، بحران‌های انرژی می‌توانند مستقیماً به بحران‌های غذایی تبدیل شوند.

علاوه بر همه این عوامل، تغییرات اقلیمی، تصویر را پیچیده‌تر می‌کند. خشکسالی، دمای شدید، سیل، بیابان‌زایی و تنش آبی دیگر فقط مشکلات زیست‌محیطی نیستند؛ آنها در حال تبدیل شدن به خطرات مستقیم ژئوپلیتیکی هستند.

در دوره آینده، حوزه‌های آبی نیل، فرات-دجله و آسیای مرکزی، نه فقط حوزه‌های رقابت استراتژیک، بلکه حوزه‌های رقابت زیست‌محیطی نیز خواهند بود. زیرا جنگ‌های آینده نه تنها برای نفت، بلکه برای امنیت آب و غذا نیز خواهند بود.

مزیت از دست رفته ترکیه

ترکیه در واقع یکی از کشورهایی است که می‌تواند در مرکز این تحول بزرگ باشد. نزدیکی آن به اروپا، موقعیت آن در دریای سیاه، مرزهای آن با خاورمیانه، موقعیت آن در حوضه مدیترانه، نقش آن به عنوان یک پل طبیعی بین آسیا و اروپا و ظرفیت آن برای دسترسی به آفریقا، مزایای قابل توجهی را برای ترکیه فراهم می‌کند.

علاوه بر این، یکی از اولین انقلاب‌های کشاورزی در تاریخ بشر در این سرزمین‌ها آغاز شد. آناتولی به یکی از مراکزی تبدیل شد که نه تنها تمدن‌ها، بلکه تمدن‌های کشاورزی نیز در آن سرچشمه گرفتند.

متأسفانه، با وجود اینکه ترکیه یکی از معدود کشورهایی بود که در کشاورزی خودکفا بود، نتوانست این مزیت را به یک قدرت استراتژیک تبدیل کند. کشاورزی سال‌هاست که در سطح لفاظی به عنوان یک «بخش استراتژیک» تعریف می‌شود. اما تعهدی در عمل نشان داده نشده است.

برخی از کشورهای کوچک اروپایی و حتی اسرائیل که منابع آب و زمین بسیار محدودی دارد، در فناوری کشاورزی، مدیریت آب، بهره‌وری، لجستیک و برندسازی از ترکیه پیشی گرفته‌اند.

زمین‌های کشاورزی حاصلخیز تا حد زیادی قربانی سودهای توسعه شده‌اند. حوضه‌های آب آلوده شده‌اند. مدیریت هوشمند و کارآمد آب توسعه نیافته است. عدم کنترل استفاده از آفت‌کش‌ها به تهدیدی برای سلامت انسان و ظرفیت صادرات تبدیل شده است.

امروزه، بازگشت برخی از محصولات کشاورزی و غذایی ارسال شده به اروپا، روسیه و چین نه تنها یک مسئله تجاری است، بلکه از نظر کیفیت، قابلیت اطمینان و اعتبار برند، زنگ خطری جدی برای ترکیه است. مشکلات مشابهی در زمینه کشاورزی ارگانیک نیز وجود دارد. با این حال، جهان به طور فزاینده‌ای به سمت تولید سالم‌تر، قابل ردیابی و پایدار روی می‌آورد.

گذار از لفاظی به استراتژی

ترکیه اکنون باید به کشاورزی نه با سیاست‌های حمایتی کوتاه‌مدت، بلکه با یک دیدگاه ژئواستراتژیک بلندمدت بپردازد. کشاورزی نباید صرفاً مسئولیت وزارت کشاورزی باشد. امنیت غذایی، سیاست آب، استراتژی انرژی، سیستم مراقبت‌های بهداشتی، زیرساخت‌های لجستیکی، سرمایه‌گذاری‌های فناوری، مدل‌های تأمین مالی و سیاست تجارت خارجی، همه باید با هم در نظر گرفته شوند.

ترکیه فوراً نیاز به ایجاد یک استراتژی یکپارچه کشاورزی و امنیت غذایی دارد. در قلب این استراتژی باید امنیت آب، توسعه بذر داخلی، تولید مبتنی بر داده، مکانیسم‌های کنترل قوی، سیستم‌های آبیاری هوشمند، اتصال انرژی تجدیدپذیر، زیرساخت قوی زنجیره سرد و صادرات برند دار قرار گیرد.

در عین حال، باید یک مدل تولید نسل جدید ایجاد شود که بتواند جوانان را به مناطق روستایی بازگرداند. زیرا کشاورزی آینده دیگر فقط مربوط به کار فیزیکی نیست، بلکه مربوط به داده، فناوری و مهندسی است.

مبارزه خاموش قدرت در دنیای جدید

در نظم جهانی جدید، یک مبارزه نامرئی اما بسیار شدید در حال وقوع است. این مبارزه دیگر فقط مبارزه ارتش‌ها، تانک‌ها یا هواپیماهای جنگی نیست. این مبارزه جریان‌ها، داده‌ها، آب، بذر، انرژی، شبکه‌های لجستیکی، بنادر، مراکز داده و فناوری است.

جهان دیگر فقط نمی‌پرسد «چه کسی قوی‌تر است؟» سوال واقعی این است: چه کسی می‌تواند در طول بحران جریان‌ها را حفظ کند؟ چه کسی می‌تواند جامعه خود را تغذیه کند؟ چه کسی می‌تواند آب، انرژی و لجستیک را به شکل همزمان مدیریت کند؟ زیرا ژئوپلیتیک عصر جدید دیگر فقط مربوط به زمین نیست، بلکه مربوط به جریان‌ها است. در این عصر جدید، کشاورزی دیگر بخشی از گذشته نیست، بلکه یک منطقه استراتژیک برای تسلط بر آینده است.
انتهای پیام/