با پایان انجماد قیمتی، آستانه افزایش محتاطانه نرخ سوخت را برای جلوگیری از قاچاق برونمرزی کلید زد.
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم ، بازار سوخت قزاقستان پس از پایان دوره انجماد قیمت بنزین کماکتان (AI-92) و گازوئیل توسط دولت، وارد فاز جدیدی شده است. تا کنون، قیمتها در جایگاههای سوخت افزایش اندکی را تجربه کردهاند؛ با این حال، نرخهای خردهفروشی تحت فشار فزاینده کشورهای همسایه که سوخت در آنها گرانتر است، با احتیاط رو به افزایش است.
قزاقستان همچنان از ارزانترین بنزین در منطقه برخوردار است، اما این مزیت ریسک بزرگی را به همراه دارد: سوخت ارزان، تقاضای فرامرزی و قاچاق را تحریک کرده و تامین مالی ظرفیتهای پالایشی مورد نیاز کشور را دشوارتر میکند.
سایه ناآرامیهای 2022 بر سیاستهای انرژی آستانه
در 16 اکتبر 2025، دولت قزاقستان در چارچوب یک بسته گسترده ضد تورمی، تمدید ممنوعیت افزایش قیمت بنزین AI-92 و گازوئیل را تصویب کرد. این تصمیم وزارت انرژی، آژانس رقابت و مقامات منطقهای را موظف به حفظ ثبات عرضه کرد. این اقدام پس از آن صورت گرفت که اصلاحات تعرفهای و نرخ تورم، نگرانیهایی را در مورد هزینههای معیشتی خانوارها ایجاد کرده بود.
اگرچه این انجماد قیمتی در اول آوریل 2026 به پایان رسید، اما تا اواسط آوریل، وزارت انرژی همچنان در تلاش بود تا انتظارات تورمی افکار عمومی را آرام کند. خبرگزاری «کازینفورم» در 14 آوریل به نقل از «قاییرخان توتکیشبایف»، معاون وزیر انرژی قزاقستان گزارش داد که قیمتها پس از لغو این ممنوعیت تنها حدود یک تنگه افزایش یافته و دولت اجازه جهش ناگهانی قیمتها را نخواهد داد.
این موضعگیری با آنچه رانندگان در واقعیت میدیدند همخوانی داشت؛ یک افزایش کنترلشده به جای شوک قیمتی ناگهانی. کارشناسان بر این باورند که حافظه تاریخی ژانویه 2022، زمانی که جهش قیمت گاز مایع (LPG) جرقهای برای ناآرامیهای گسترده اجتماعی شد، همچنان سایه سنگین خود را بر سیاستهای سوختی این کشور حفظ کرده است.
پایش بازار و آمارهای نگرانکننده تورم
بررسیهای میدانی پایگاه خبری «تنگری اتو» در 9 آوریل نشان داد که اکثر جایگاههای سوخت در آلماتی و مناطق اطراف آن، سوخت را نزدیک به محدوده قیمت قبلی عرضه میکردند. با این حال، چندین شبکه بزرگ توزیع، قیمت بنزین AI-92 را به سمت 240 تنگه در هر لیتر سوق داده بودند. بنزین سوپر (AI-95) نیز که مشمول طرح انجماد قیمتی نبود، در یکی از این شبکهها به 328 تنگه افزایش یافت.
همچنین پایش بازار توسط کازینفورم در 25 می 2026، همین الگوی افزایش تدریجی را تایید کرد. قیمت بنزین AI-92 در آستانه 238 تا 239 تنگه، در آلماتی 238 تا 241 تنگه و در شیمکنت 224 تا 227 تنگه در هر لیتر ثبت شد. گازوئیل نیز در آستانه 329 تنگه، در آلماتی 330 تا 337 تنگه و در شیمکنت 332 تا 335 تنگه عرضه شد؛ آماری که نشاندهنده پویایی بازار تحت نظارت شدید دولت است.
سوخت همچنین نقش مهمی در چشمانداز تورمی گستردهتر قزاقستان ایفا میکند. اداره آمار ملی قزاقستان نرخ تورم سالانه را در آوریل 2026 معادل 10.6 درصد اعلام کرد. در این میان، قیمت بنزین نسبت به سال گذشته 16.1 درصد افزایش یافته و 0.53 واحد درصد به رشد سالانه قیمتها افزوده است. بخش حملونقل نیز به عنوان یک کل، 1.1 واحد درصد بار تورمی ایجاد کرد. سوخت یکی از ملموسترین هزینهها برای خانوارهاست و نوسانات آن به سرعت به زنجیره توزیع مواد غذایی، کشاورزی، تاکسیرانی و خدمات عمومی سرایت میکند.
شکاف قیمتی در آسیای مرکزی و بحران قاچاق برونمرزی
سوخت در قزاقستان با معیارهای منطقهای و جهانی همچنان ارزان محسوب میشود. موسسه «گلوبال پترول پرایسز» در گزارش 18 می 2026 خود، قیمت بنزین اکتان 95 را در قزاقستان 322 تنگه (معادل 0.684 دلار) در هر لیتر اعلام کرد. این در حالی است که نرخ همین گرید بنزین در قرقیزستان 0.977 دلار و در ازبکستان 1.125 دلار بود. این شکاف قیمتی عمیق اگرچه به رانندگان بومی کمک میکند، اما بستر مناسبی را برای صادرات خاکستری و نشت سوخت به کشورهای همسایه فراهم آورده است.
این چالش علاوه بر ابعاد مقطعی، ریشه در ساختار اقتصادی کشور دارد. قزاقستان یک تولیدکننده بزرگ نفت است، اما این امر لزوماً تضمینکننده بنزین ارزان نیست. این کشور به سه پالایشگاه بزرگ خود در «پاولودار»، «شیمکنت» و «آتیرائو» وابسته است.
استراتژی پالایشی سال 2025 نشان میدهد که تقاضا روند صعودی دارد، در حالی که دولت به دنبال توسعه صادرات در آینده است. تحقق این هدف نیازمند سرمایهگذاریهای کلان است، اما پایین بودن قیمتهای داخلی، در شرایطی که هزینههای نگهداری و تجهیزات افزایش یافته، جذب سرمایه را با مانع مواجه میکند.
دولت آستانه تلاش کرده با اجتناب از افزایش ناگهانی قیمتهای خردهفروشی، سوخت را در داخل مرزها حفظ کند. اعمال محدودیتهای صادراتی بخشی از این رویکرد است. در 30 آوریل، وزارت انرژی قزاقستان محدودیتهای صادرات بنزین، گازوئیل و برخی فرآوردههای نفتی را تمدید کرد. این دستور شامل ممنوعیت صادرات جادهای به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا از 21 می تا 21 نوامبر 2026 میشود؛ ابزاری کنترلی که نشت سوخت را کند میکند اما شکاف ساختاری قیمتها را از بین نمیبرد.
تنش در بازارهای سوخت همسایگان؛ از پهپادهای اوکراینی تا کمبود ذخایر
در سراسر آسیای مرکزی، بازارهای سوخت تحت تاثیر شکاف قیمتها و وابستگی شدید به واردات قرار دارند. روسیه در این میان لایه دیگری از فشار را اضافه کرده است. مسکو صادرات بنزین را تا پایان جولای 2026 ممنوع کرده، هرچند این محدودیت شامل محمولههای تحت توافقنامههای بیندولتی نمیشود. با این حال، کاهش تولید پالایشگاهی روسیه همچنان بر قیمتهای منطقه اثرگذار است.
در ماه می، رویترز گزارش داد که چندین پالایشگاه در مرکز روسیه پس از حملات پهپادی اوکراین تولید خود را متوقف کرده یا کاهش دادهاند؛ کارخانههایی که بیش از 30 درصد از تولید بنزین و حدود 25 درصد از تولید گازوئیل روسیه را به خود اختصاص میدادند.
در این میان، قرقیزستان توانایی کمتری برای جذب شوکهای عرضهای دارد. ذخایر سوخت این کشور در اواسط می تنها پاسخگوی نیاز 1 تا 1.5 ماه بود، در حالی که تقاضای سالانه آن نزدیک به 1.6 میلیون تن است. در بیشکک، بنزین AI-92 به طور متوسط 78.4 سام (0.90 دلار)، بنزین AI-95 حدود 84.4 سام (0.97 دلار) و گازوئیل 91.9 سام (1.05 دلار) قیمت داشت. طرح معافیت مالیاتی موقت از 15 می تا 30 سپتامبر، مالیات بر ارزش افزوده بنزین AI-92 را به 8 درصد کاهش داده و نرخ آن را برای گازوئیل صفر کرده است.
ازبکستان نیز با نسخه دیگری از همین بحران دستوپنجه نرم میکند. در 7 آوریل، قیمت بنزین AI-92 در بورس کالای ازبکستان به رکورد بیسابقه 13.49 میلیون سوم در هر تن (1062 دلار) رسید. از ابتدای آوریل، قیمت این نوع بنزین نزدیک به 6.2 درصد افزایش یافته است. اگرچه قیمت گازوئیل پس از یک جهش شدید کمی تعدیل شد، اما همچنان رشد 11 درصدی را در این ماه ثبت کرد.
تاجیکستان نیز به عنوان کشوری که به شدت به محمولههای روسیه وابسته است، از این تکانهها مصون نماند. در اکتبر 2025، گزارش رویترز تایید کرد که حملات به پالایشگاههای روسیه مستقیماً به افزایش قیمت سوخت در دوشنبه دامن زده است؛ امری که نشان میدهد چگونه اختلال در خطوط تولید روسیه به سرعت در بازارهای آسیای مرکزی منعکس میشود.
دوراهی سخت آستانه در مدیریت انتظارات عمومی
قزاقستان به دلیل تولید نفت و پالایش بخش عمدهای از سوخت مصرفی خود، در موقعیت بهتری نسبت به همسایگان جنوبیاش قرار دارد. با این حال، از نظر سیاسی در وضعیت بسیار حساسی است؛ چرا که سوخت ارزان به بخشی از انتظارات افکار عمومی تبدیل شده است. دولت میتواند روند افزایش قیمتها را کند کرده و صادرات را محدود سازد، اما نمیتواند برای همیشه قیمتهای داخلی را از هزینههای پالایشگاه، تقاضای منطقهای و ریسکهای عرضه روسیه جدا نگه دارد.
مسیر پیشرو احتمالاً یک روند صعودی ملایم و تدریجی خواهد بود؛ تلاشی از سوی مقامات آستانه تا نوسانات قیمتی برای رانندگان ملموس باشد اما جرقهای برای یک شوک ناگهانی اجتماعی ایجاد نکند.
انتهای پیام/