سهم صادرات صنایع دستی از سبد صادراتی تنها نیم درصد اعلام شده و مهمترین عامل سنگاندازی تعهد ارزی است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان ، استان همدان با دارا بودن دو شهر جهانی سفال لالجین و منبت ملایر قطب بیبدیل صنایعدستی ایران محسوب میشود اما این روزها هنرمندان و صادرکنندگان این حوزه با چالشهایی دستوپنجه نرم میکنند که فراتر از توان استانی است، از معضل تأمین خاک برای کیمیاگران لالجین گرفته تا قوانین سختگیرانه تعهدسپاری ارزی که نفس صادرات این کالای فرهنگی را به شماره انداخته است.
برای بررسی آخرین وضعیت این حوزه و راهکارهای عبور از موانع تولید و صادرات، با محمدرضا خلجی معاون صنایعدستی ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان به گفتگو نشستیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
تسنیم: لالجین سالها پیشران صادرات غیرنفتی کشور بود. در حال حاضر وضعیت کنسرسیومهای صادراتی و جایگاه این شهر جهانی در بازار بینالمللی چگونه است؟
خلجی: بله، لالجین بهعنوان پایتخت سفال و سرامیک ایران، سالها نقش مؤثری در توسعه صادرات غیرنفتی کشور ایفا کرده است. در ابتدای دهه 90 نیز نخستین کنسرسیوم صادراتی سفال کشور در این شهر شکل گرفت و انجمن صادرکنندگان سفال و سرامیک لالجین طی چند سال متوالی موفق به کسب عنوان برتر صادرات غیرنفتی شد، موضوعی که نشاندهنده ظرفیت بالای این منطقه در حوزه تولید، اشتغال و حضور در بازارهای بینالمللی بود.
با این حال، امروز با وجود ثبت جهانی لالجین و همچنین برخورداری استان از دو شهر جهانی، سهم ما از بازارهای بینالمللی متناسب با ظرفیتهای موجود نیست.
بخشی از این مسئله به نبود استراتژی منسجم صادراتی، ضعف در برندسازی بینالمللی، مشکلات نقلوانتقال مالی، افزایش هزینههای تولید و حملونقل، و همچنین فاصله گرفتن از الگوهای نوین بازاریابی جهانی بازمیگردد.
کنسرسیومهای صادراتی نیز که زمانی موتور محرک تجمیع توان تولیدکنندگان و توسعه بازارهای هدف بودند، امروز نیازمند بازتعریف ساختار، حمایتهای هدفمند و ورود به مدلهای نوین تجارت بینالملل هستند بنابراین اگر نتوانیم زنجیره ارزش سفال لالجین را از تولید سنتی به سمت صادرات دانشبنیان، طراحیمحور و مبتنی بر سلیقه بازار جهانی هدایت کنیم، طبیعتاً رقابت با کشورهای فعال در این صنعت دشوار خواهد شد.
در شرایط فعلی، احیای جایگاه لالجین در بازار جهانی نیازمند تدوین سیاستهای حمایتی پایدار، تسهیل صادرات، حضور مؤثر در نمایشگاههای بینالمللی، توسعه تجارت الکترونیک و ایجاد برند واحد ملی برای سفال ایران است، از همینرو بدون تردید، لالجین همچنان ظرفیت تبدیل شدن به هاب صادرات صنایعدستی منطقه را دارد، اما تحقق این هدف مستلزم بازنگری جدی در سیاستهای کلان اقتصادی و صادراتی کشور است
تسنیم: یکی از گلایههای اصلی فعالان این حوزه، موضوع «تعهدسپاری ارزی» است. چرا معتقدید این قانون برای صنایعدستی باید متفاوت باشد؟
خلجی: واقعیت این است که نمیتوان صنایعدستی را با همان عینکی دید که صنایع بزرگ صادراتمحور یا بخشهای کلان اقتصادی دیده میشوند، امروز سهم صادرات صنایعدستی از مجموع صادرات غیرنفتی کشور حدود نیم درصد است عددی بسیار محدود که در مقابل، ارزش افزوده فرهنگی، هویتی و حتی دیپلماسی عمومی آن چندین برابر ارقام اقتصادیاش است. به همین دلیل، اعمال یکسان مقررات سختگیرانه تعهدسپاری ارزی برای این حوزه، عملاً موجب کاهش انگیزه صادرکنندگان خرد و کوچک شده است.
بخش عمده فعالان صنایعدستی، تولیدکنندگان محلی، کارگاههای خانوادگی و بنگاههای کوچک هستند که نه زیرساخت مالی شرکتهای بزرگ را دارند و نه امکان فعالیت در چارچوب پیچیده و زمانبر بازگشت ارز را، در چنین شرایطی، بسیاری از صادرکنندگان واقعی یا از بازارهای بینالمللی خارج میشوند یا صادرات به سمت مسیرهای غیررسمی سوق پیدا میکند که این موضوع در نهایت به زیان اقتصاد کشور خواهد بود.
از سوی دیگر، صنایعدستی صرفاً یک کالای تجاری نیست، هر قطعه صنایعدستی حامل فرهنگ، تاریخ، هنر و هویت ایرانی است و در شرایط تحریم، دقیقاً همان ابزاری است که میتواند بدون هزینههای سنگین تبلیغاتی، نقش مؤثر در توسعه دیپلماسی فرهنگی و تقویت تصویر ایران در بازارهای جهانی ایفا کند.
تسنیم: پیشنهاد شما برای رفع این مشکل چیست؟
خلجی: بسیاری از کشورها برای صادرات محصولات فرهنگی خود نهتنها محدودیت ایجاد نمیکنند، بلکه مشوقهای ویژه صادراتی، معافیتهای مالیاتی و تسهیلات ارزی در نظر میگیرند، برهمین اساس ما معتقدیم همانطور که در سالهای گذشته برای حمایت از صنایعدستی در حوزههایی مانند مالیات، بیمه و حاملهای انرژی رویکرد حمایتی وجود داشت، در موضوع تعهد ارزی نیز باید نگاه متفاوت و متناسب با ماهیت این صنعت اعمال شود.
شود. پیشنهاد ما این است که یا صنایعدستی از برخی الزامات تعهدسپاری ارزی مستثنا شود یا حداقل با تعیین سقفهای مشخص، بازه زمانی بلندمدتتر و فرآیندهای تسهیلشده، امکان ادامه فعالیت برای صادرکنندگان واقعی این حوزه فراهم شود
تسنیم: به مشکلات داخلی لالجین بپردازیم بحث تأمین خاک سفال به یک گره کور تبدیل شده است، ماجرا چیست؟
خلجی: موضوع تأمین خاک سفال در لالجین امروز دیگر صرفاً یک مطالبه صنفی یا تولیدی نیست، بلکه به یکی از دغدغههای جدی حوزه اقتصاد هنر، اشتغال بومی و حفظ هویت جهانی سفال لالجین تبدیل شده است. متأسفانه طی سه تا چهار سال اخیر، هنرمندان، کارگاهداران و تولیدکنندگان سفال در این شهر جهانی برای تأمین قانونی خاک مورد نیاز خود با موانع متعدد اداری، محدودیتهای قانونی و پیچیدگیهای بروکراتیک مواجه شدهاند؛ موضوعی که عملاً بخشی از توان تولیدی این صنعت را تحت تأثیر قرار داده است.
تناقض جدی اینجاست که در حالیکه هنرمند و تولیدکننده رسمی برای دریافت مجوز برداشت خاک باید ماهها درگیر فرآیندهای اداری، استعلامها و محدودیتهای مختلف باشد، در برخی مناطق شاهد برداشتهای غیرقانونی و بعضاً خارج از ضابطه توسط برخی کورههای آجرپزی هستیم، مسئلهای که نهتنها موجب نارضایتی فعالان حوزه سفال شده بلکه احساس تبعیض و بیعدالتی را نیز در میان تولیدکنندگان ایجاد کرده است.
ما معتقدیم باید یک سازوکار مشخص، شفاف و دائمی برای تأمین خاک سفال لالجین تعریف شود، بهگونهای که هم ملاحظات زیستمحیطی رعایت شود و هم تولیدکننده گرفتار بروکراسیهای فرسایشی نشود.
تسنیم: در بحث حضور در نمایشگاههای بینالمللی، گویا هنرمندان همدانی اخیراً حضور موفقی در اروپا و منطقه داشتهاند بازخوردها چگونه بود؟
خلجی: خوشبختانه طی یکی دو سال اخیر، حضور هنرمندان و فعالان صنایعدستی استان همدان در نمایشگاهها و رویدادهای بینالمللی روند بسیار امیدوارکنندهای پیدا کرده و بازخوردهایی که از بازارهای خارجی دریافت کردهایم نشان میدهد صنایعدستی همدان، بهویژه سفال و سرامیک لالجین، از ظرفیت بالایی برای حضور جدیتر در بازارهای جهانی برخوردار است.
در این مدت هنرمندان ما در نمایشگاههای معتبر و تخصصی از جمله نمایشگاه فلورانس و رویداد بزرگ آرتیجیانا در شهر میلان ایتالیا حضور پیدا کردند که این نمایشگاهها از مهمترین بسترهای معرفی صنایعدستی و هنرهای سنتی در اروپا محسوب میشوند. سال گذشته سه نفر از هنرمندان و تولیدکنندگان شاخص همدانی توانستند آثار خود را در این رویدادها عرضه کنند و خوشبختانه بازخورد بسیار مثبتی از سوی بازدیدکنندگان، تجار و فعالان بازار هنر اروپا دریافت شد.
تسنیم: بازار امروز اروپا به به دنبال چه محصولی است؟
خلجی: واقعیت این است که بازار اروپا امروز به دنبال محصولات اصیل، هویتدار و دستساز است و دقیقاً همین ویژگی در صنایعدستی همدان وجود دارد هنر سفال لالجین، منبت ملایر، چرم، گلیم و سایر تولیدات هنری استان، ترکیبی از اصالت فرهنگی، کیفیت هنری و قابلیت مصرف مدرن را در خود دارند و همین موضوع باعث شده نگاه بازارهای خارجی به محصولات همدان صرفاً یک نگاه تزئینی نباشد بلکه بهعنوان کالایی فرهنگی و دارای ارزش افزوده بالا مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر حضور در نمایشگاه گلفود دبی نیز تجربه بسیار ارزشمندی برای فعالان اقتصادی و هنرمندان استان بود. هرچند گلفود بیشتر با محوریت صنایع غذایی شناخته میشود، اما با همکاری اتحادیهها و مجموعههای بخش خصوصی، فرصت مناسبی برای معرفی ظرفیتهای صنایعدستی و محصولات صادراتمحور همدان ایجاد شد و ارتباطات تجاری خوبی نیز شکل گرفت. بازار کشورهای حوزه خلیج فارس به دلیل نزدیکی فرهنگی و قدرت خرید بالا، یکی از بازارهای هدف مهم برای صنایعدستی استان محسوب میشود.
بررسیها و مذاکرات انجامشده در این نمایشگاهها نشان میدهد بازارهای ایتالیا، آلمان، کانادا و هلند استقبال قابلتوجهی از صنایعدستی ایرانی و بهویژه محصولات هنری همدان دارند به طوریکه در بسیاری از این کشورها، مخاطبان به دنبال محصولات یونیک، دستساز و دارای پشتوانه فرهنگی هستند و این دقیقاً همان مزیتی است که صنایعدستی همدان در اختیار دارد.
البته باید بپذیریم که حضور در نمایشگاههای بینالمللی تنها آغاز مسیر است. برای تبدیل این ظرفیت به صادرات پایدار، نیازمند تقویت زیرساختهای بستهبندی، برندسازی، بازاریابی بینالمللی، حملونقل تخصصی، تجارت الکترونیک و حمایتهای ارزی و گمرکی هستیم. اگر این زنجیره تکمیل شود، صنایعدستی همدان میتواند سهم بسیار بیشتری از بازار جهانی هنر و صنایع خلاق را به خود اختصاص دهد.
تسنیم: با این دستاوردهای خوب، برای رفع مشکلات زیرساختی و انشعابات کارگاهها چه برنامهای دارید؟
خلجی: برخی گلایهها در حوزه فعالیت کورهها و انشعاب گاز وجود دارد که نیازمند همافزایی است، بنده درخواست برگزاری یک نشست مشترک و اضطراری با حضور فرماندار لالجین، شهردار و نمایندگان صنوف را دارم تا موضوعات زیرساختی و انشعابات بهصورت شفاف بررسی و تعیین تکلیف شود تا سوءتفاهمها مانع تولید نشود.
تسنیم: سخن پایانی؟
خلجی: بسیاری از این مشکلات در جلسات مطرح میشود اما در مرحله اجرا به نتیجه نمیرسد در همین راستا انتظار ما از مسئولان ارشد این است که به صنایعدستی نه فقط به عنوان یک کالا، بلکه به عنوان میراث هویتساز نگاه کنند و موانع را از پیش پای هنرمندان بردارند.
گفتوگو از شکوفه رنجبر و حاجی قربان قنبری خرم
انتهای پیام/