گمانهزنیها درباره بازگشت دختر نظربایف به سیاست قزاقستان در قالب حزب تازه تأسیس «عدالت» بالا گرفته است.
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم ، فضای سیاسی قزاقستان در هفتههای اخیر بار دیگر شاهد موجی از شایعات و گمانهزنیهای جنجالی بوده که محور اصلی آن را احتمال بازگشت یکی از قدرتمندترین و در عین حال چالشبرانگیزترین چهرههای تاریخ معاصر این کشور تشکیل میدهد.
در کانون این جریان، شایعه انتصاب «داریگا نظربایوا»، دختر ارشد نورسلطان نظربایف، رئیسجمهور پیشین قزاقستان، به عنوان معاون رئیسجمهور جدید کشور قرار دارد؛ سمتی که پس از همهپرسی قانون اساسی در 15 مارس وارد ساختار سیاسی آستانه شده است.
«پائولو سوربلو»، روزنامهنگار و پژوهشگر قزاقی، در یادداشتی تحلیلی به کالبدشکافی این شایعات پنهان و آشکار پرداخته و لایههای پیچیده رقابتهای جناحی در این کشور آسیای مرکزی را مورد بررسی قرار داده است.
وی معتقد است که هرچند مقامات رسمی این احتمال را رد میکنند، اما همزمانی برخی رویدادها، جامعه سیاسی قزاقستان را به شدت حساس کرده است.
پروژه «نظربایفزدایی» و انزوای سیاسی نخبگان پیشین
داریگا نظربایوا که یک سیاستمدار کهنهکار به شمار میرود، دختر ارشد «نورسلطان نظربایف»، رئیسجمهور پیشین و قدرتمند قزاقستان است؛ شخصیتی که پس از سه دهه زمامداری بلامنازع، سرانجام در سال 2019 میلادی از قدرت کنارهگیری کرد.
به محض اینکه «قاسم جومارت توکایف» قدرت را در دست گرفت و در کاخ ریاستجمهوری مستقر شد، یک فرآیند تدریجی، خاموش و اما مستمر تحت عنوان «نظربایفزدایی» در ارکان مختلف نظام حاکم کلید خورد.
روند و سرعت این فرآیند پاکسازی سیاسی، پس از حوادث موسوم به «قاندی قانتار» (ژانویه خونین) و سرکوب خشونتآمیز اعتراضات شهری در ژانویه 2022 میلادی، به شدت شتاب گرفت.
در آن برهه زمانی حساس و پرالتهاب، نخبگان سیاسی و الیگارشهایی که همچنان به حلقه نظربایف نزدیک بودند و وفاداری خود را به وی حفظ کرده بودند، به دامن زدن به آتش اعتراضات عمومی و همچنین طراحی و هدایت یک تلاش نافرجام برای کودتا و براندازی دولت مستقر متهم شدند.
دقیقاً در همین بستر و بافتار سیاسی بود که داریگا عملاً در مسیر خروج و انزوا از عرصه سیاست گام برمیداشت. او پیش از این و بلافاصله پس از انتقال قدرت به توکایف و تکیه زدن وی بر مسند ریاستجمهوری، به مقام عالی ریاست مجلس سنای قزاقستان ارتقا یافته بود؛ اما این جایگاه دیری نپایید و وی در ماه می سال 2020 میلادی، درست چند روز پیش از سالروز تولدش، از این سمت کلیدی برکنار و عزل شد.
از زمانی که داریگا این هدیه تلخ و غیرمنتظره تولد را دریافت کرد، اساساً و به طور ملموسی از صحنه و معادلات سیاسی قزاقستان غایب بوده و به حاشیه رانده شده است. اگرچه او در فاصله سالهای 2021 تا 2022 میلادی به عنوان نماینده پارلمان از حزب حاکم «نور اوتان» به ایفای نقش پرداخت، اما حضور وی در قیاس با سالهای درخشان و پرنفوذ گذشته، بسیار کمفروغ، محتاطانه و فاقد درخشش بود.
شایان ذکر است که حزب حاکم «نور اوتان» در سال 2022 میلادی با یک تغییر برند سیاسی، به حزب «آمانات» (امانت) تغییر نام داد.
در روزهای ملتهب ژانویه 2022، در شرایطی که کشور قزاقستان در وضعیت فوقالعاده و حکومت نظامی به سر میبرد، گشتهای ارتش مسلح در خیابانهای آلماتی مستقر بودند و دسترسی به شبکه جهانی اینترنت به شدت محدود شده بود، «مارات شیبوتوف»، تحلیلگر شناختهشده مسائل سیاسی، در اقدامی شگفتانگیز و دور از انتظار، نام داریگا نظربایوا را در زمره معدود شخصیتهای سیاسی قرار داد که همچنان میتوانند از حمایت و پایگاه مردمی در میان شهروندان قزاقستان برخوردار باشند.
با این وجود، داریگا تنها چند هفته پس از این اظهارنظرها، به طور رسمی از سمت پارلمانی خود استعفا داد و به طور کامل از انظار عمومی و رادارهای سیاسی پنهان شد.
ظهور حزب «عدالت» و معمای بازگشت نظربایوا
در سوی دیگر میدان، مارات شیبوتوف با اعلام وفاداری و سرسپردگی به خطمشی جدید و برنامههای دولت توکایف، توانست مسیر صعود و شهرت خود را در محافل و حلقههای سیاسی کشور هموار سازد.
وی به عنوان عضو «کورولتای ملی» - که یک نهاد عالی مشورتی در ساختار سنتی و سیاسی قزاقستان محسوب میشود - انتخاب شد و متعاقباً به عضویت کمیسیونهای حساس و مهم مربوط به اصلاحات پارلمانی و تدوین تغییرات قانون اساسی درآمد.
اما پرسش اساسی اینجاست که شایعه اخیر مبنی بر انتصاب داریگا به عنوان معاون رئیسجمهور دقیقاً چگونه و از کجا نشأت گرفت؟
در تاریخ 7 می، یعنی دقیقاً مصادف با روز تولد داریگا نظربایوا، یک حزب سیاسی کاملاً جدید در سپهر سیاسی قزاقستان تأسیس و اعلام موجودیت کرد. حزب «آدیلت» (که در ترجمه از زبان قزاقی به معنای عدالت است)، با همان شتاب و عجلهای شکل گرفت و تأسیس شد که اصلاحات نهادی و ساختاری ماههای پیشین به تصویب رسیده بودند.
به نظر میرسد که حزب تازهتأسیس آدیلت، تجلیگر و تبلور روح قانون اساسی جدید این کشور است. وزن سیاسی و جایگاه این حزب با نامزدی و انتصاب «آیبک دادبای»، رئیس دفتر پیشین توکایف به عنوان رئیس و رهبر این تشکیلات، به شدت تقویت شد و ارتقا یافت.
اکنون و با این آرایش سیاسی جدید، انتظار میرود که در انتخابات پارلمانی پیشرو، حزب حاکم و قدرتمند «آمانات» و حزب تازهنفس و نورچشمی «آدیلت» در برابر یکدیگر صفآرایی کنند و احتمالاً یک ساختار قدرت دوگانه و دوقطبی را در پارلمان پایهریزی نمایند؛ هرچند که هر دو جریان سیاسی در نهایت وفاداری کامل خود را به سیاستهای کلان و دکترین توکایف حفظ خواهند کرد.
با این حال، برخی از تحلیلگران برجسته و مفسران سیاسی با این سناریو موافق نیستند و دیدگاه متفاوتی دارند. «آندری چبوتارف»، از تحلیلگران شناختهشده، در اوایل ماه می صراحتاً اظهار داشت که تأسیس حزب آدیلت، تداعیکننده و یادآور حزب «آسار» به رهبری شخص داریگا نظربایوا در اوایل دهه 2000 میلادی است.
چبوتارف تصریح کرد: «ممکن است نشانهها و رگههایی از یک رقابت پنهان و جدی میان دو حزب آمانات و آدیلت شکل بگیرد؛ رقابتی که دقیقاً مشابه رویارویی و تنشهای سیاسی میان حزب نور اوتان و حزب آسار در گذشته خواهد بود.»
اتصال نقاط مبهم؛ واکنش منفی مقامات به بازگشت داریگا
حزب آسار در سال 2003 میلادی با جاهطلبیها و سوداهای بزرگی برای قبضه کردن قدرت تأسیس شد، اما در نهایت و در پی فشارهای سیاسی، در سال 2006 میلادی در درون حزب حاکم نور اوتان ادغام شد و به حیات مستقل خود پایان داد.
با این تفاسیر، به محض اینکه نام داریگا نظربایوا در کنار نام حزب جدید آدیلت مطرح شد، ماشین شایعهسازی و گمانهزنیهای محفلی شروع به تولید پیشبینیهای شگفتانگیزتر و جسورانهتری کرد.
از سوی دیگر، به دلیل حضور و نقشآفرینی شخصِ مارات شیبوتوف در جمع بنیانگذاران و مؤسسان حزب آدیلت، افکار عمومی و ناظران سیاسی به سرعت این نقاط مبهم را به یکدیگر متصل کرده و استدلال کردند که تمام این تحولات، احتمالاً یک بازی پیچیده سیاسی و یک سناریوی از پیش طراحیشده برای بازگرداندن دختر رئیسجمهور سابق به عرصه قدرت و سیاست است.
در پی فشارها و پیگیریهای مستمر رسانهها در خصوص صحت و سقم این شایعات جنجالی، تعدادی از مقامات و سیاستمداران فعلی قزاقستان مواضع و دیدگاههای کاملاً منفی و تدافعی نسبت به این ایده ابراز کردند.
«آیدوس ساریم»، یکی از نمایندگان بانفوذ پارلمان از حزب حاکم آمانات، در این باره اظهار داشت: «من عمیقاً معتقدم که دوران سیاسی داریگا نورسلطانوفنا (نظربایوا) به پایان رسیده و سپری شده است. اگر بخواهیم صریح صحبت کنیم، او اکنون یک سیاستمدار نسبتاً سمی و پرهزینه محسوب میشود.»
ساریم در جریان یک نشست خبری با قاطعیت به خبرنگاران گفت: «من مطلقاً و به هیچ وجه باور ندارم که او بتواند به جایگاه معاونت رئیسجمهور یا حتی نخستوزیری دست یابد. من نمیدانم واقعاً چه اتفاق یا بحرانی باید در کشور رخ دهد که همه ما به طور ناگهانی و دستهجمعی نظرمان را تغییر دهیم و بگوییم خواهش میکنیم داریگا نورسلطانوفنا، بیا و اوضاع ما را سر و سامان بده. من صادقانه و با قاطعیت میگویم که تحقق چنین سناریویی را اصلاً متصور نیستم.»
در همان روز، «آبزال کوسپان»، یکی دیگر از نمایندگان پارلمان قزاقستان نیز با تأیید این مواضع تأکید کرد که بازگشت داریگا به هیچ وجه امکانپذیر نخواهد بود.
کوسپان در این خصوص تصریح کرد: «راستش را بخواهید، من اصلاً فکر نمیکنم که او برای ایفای نقش در جایگاه خطیری مانند معاونت رئیسجمهور، شخصیتی مناسب و شایسته باشد.»
علیرغم این واقعیت غیرقابل انکار که حزب جدید دقیقاً در روز تولد داریگا تأسیس شده و چندین تقارن و تصادف معنادار دیگر نیز در این میان به چشم میخورد، اما ارتباط دادن مستقیم و بیواسطه او به حزب «آدیلت» امری دشوار و پیچیده خواهد بود؛ به ویژه آنکه این تشکیلات نوپا، شعار «قانون و نظم» - که ترجیعبند و شعار اصلی دولت توکایف به شمار میرود - را به عنوان مانیفست کلیدی خود برگزیده است.
با این وجود، تا زمانی که دولت مستقر شفافیت بیشتری در خصوص آینده نهادی و چشمانداز سیاسی کشور ارائه ندهد و ابهامات موجود را برطرف نسازد، شایعات و گمانهزنیهای پشت پرده همچنان در فضای ملتهب سیاسی قزاقستان به گسترش و جولان خود ادامه خواهند داد.
انتهای پیام/