عضو پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا امداد را واکنشِ نظاممند خلقت الهی به «انجام وظیفه» دانست.
نجمه نجم، کادر علمی پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعةالزهرا(س)، در گفتوگو با گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم ، به تبیین رابطه و پیوند دو مقوله « وظیفه»و «امدادهای غیبی» پرداخت و گفت: آموزههای قرآن و روایات و سیره اهل بیت علیهم السلام و سلوک امامین انقلاب و علمای فرزانه، تصویری پویا از امدادهای الهی ترسیم میکنند: امداد، واکنشِ نظاممند خلقت الهی به «انجام وظیفه»ی مخلوقات از جمله انسان است.
وی انجام وظیفه را نه شرط جلب امداد که «ظرف وجودی» دریافت آن معرفی کرد و افزود: این رابطه از سنتهای «جزا و عمل» در آیه «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ» (محمد، آیه 7) تا فرمایش پیامبر صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: «مَنْ عَمِلَ بِمَا يَعْلَمُ وَرَّثَهُ اَللَّهُ عِلْمَ مَا لَمْ يَعْلَمْ» (بحار الانوار، ج40، ص128) امتداد مییابد. در این نگاه، وظیفه محوری، استراتژی «زندگانی و سبک زیست مؤمنانه» برای فعالسازی امدادهای غیبی الهی است.
استاد حوزه در بیان ترابط و تعامل «وظیفه» و «امداد غیبی» با اشاره به آیات قرآن کریم گفت: خداوند در آیه شریفه میفرماید: اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری میکند و گامهایتان را استوار میدارد. در نگاه اول، آیه از «یاری خدا» میگوید؛ اما با تأمل بیشتر در مییابیم که هر دو یک حقیقت را روایت میکنند: امداد الهی، در امتدادِ «وظیفهمحوری و وظیفه مداری» است و عمل به تکلیف الهی و وظیفه بندگی در قبال خداوند، پیشران و پیشآهنگ دستیابی به امداد غیبی و نصرت الهی است. هرچند که ما معتقدیم توفیق علم به عمل و توفیق انجام به وظیفه را نیز با لطف و مدد و فضل الهی پیدا میکنیم و این معادله، در چند جهت قابل توجه است.
وی ادامه داد: نکته قابل توجه اینجاست که این رابطه، نه یک رابطه جبریِ تجاری (اگر این را بدهی، آن را میگیری)؛ بلکه یک رابطه تکوینیِ تحولآفرین است که تشریع نیز در آن نقش دارد. انجام وظیفه، انسان را از «حالت انتظار منفعل» خارج و وارد «حالت انتظار فعال» میکند. گویی دریافت امدادهای الهی، علاوه بر دعا و استغاثه و توکل و توسل که لازم است؛ با اتصال و قرب به خداوند، حرکت در مسیر وظیفه ،تشخیص درست تکلیف و تقید به انجام فرامین الهی حاصل میشود.
نجم، انجام وظیفه را راه رهایی از تنگنای محاسبات مادی و رسیدن به گشایش امداد غیبی الهی برشمرد و ادامه داد: کسی که به آنچه میداند و وظیفه اش عمل کند، از قید و بند «علم محدود و ظاهری» رها میشود و خداوند «گشایش علم و امداد» را رزق و روزیِ او میکند.
وی انجام تکلیف را نه «دعوتکننده» امداد الهی؛ که «هماهنگکننده» انسان با نظام جاری امدادهای الهی دانست و گفت: خداوند امداد را به عنوان پاداش عمل نازل نمیکند، بلکه انسانِ وظیفهمحور را در مسیری قرار میدهد که امداد، ذاتِ آن مسیر است. پس نه تناقضی میان «جلب» و «استحقاق» هست و نه دوگانگی میان «عمل» و «فضل» وجود دارد.
استاد حوزه پاسخ مبنایی به پرسش چگونگی ربط میان وظیفه و جلب امداد الهی را اینطور بیان کرد: قرآن این رابطه را «تکوینی – تشریعی» تعریف میکند؛ انجام وظیفه، امداد را به معنای «تأثیر سببی مستقل» جلب نمیکند؛ بلکه «استحقاق وجودی» برای رحمت خاصه ایجاد مینماید و زمینهساز قرار گرفتن در نظام سنت الهی میشود. امداد الهی، پاداش تقوا و احسان به انجام وظیفه بندگان خداست، نه هدیه و موهبتی بدون ضابطه . البته در ضمن آن توجه کنیم که اصل توفیق عمل به وظیفه هم در دیدگاه معرفتی ما، فیض و توفیقش از جانب الهی روزی میشود که به پیشینهها و حسن عملکردها و حسن نیت های قبلی ما ما باز میگردد.
وی با اشاره تاریخی به نزول امداد غیبی به لشکر اسلام در جنگ بدر، نگاهی راهبردی طرح کرد و افزود: از منظر تدبیر اجتماعی، انجام وظیفه، «امنیت امدادی» ایجاد میکند. در جنگ بدر، پیامبر اکرم صلوات الله علیه وظیفه تنظیم و تدبیر نظامی را انجام دادند، سپس امداد فرشتگان نازل شد. توجه کنیم که قاعده این است که فعل ما، زمینهسازی برای فعل الله است. این یعنی امداد، جایگزین وظیفه نیست؛ بلکه مکمل آن در سطحی بالاتر است.
کادر علمی پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعة الزهرا، ایجاد درک عبودیت و فهم وحدت عمل صالح را راهکار گسترش فرهنگ وظیفهمحوری در جامعه دانست و گفت: نقطه عطف جمع میان نقشها و رسالتهای مختلف در زندگانی این دنیا، درک و فهم «وحدتِ عمل صالح» است. قرآن همه وظایف را در مسیر «عبودیت» میداند؛ بنابراین با نگاه عمیق، تعارض میان نقشها، وجود ندارد؛ آنچه هست «تنظیم اولویتهای متغیر» است که بایستی آن را مدیریت کرد و تقدم و تأخر آن یا زمان گذشت از یک رسالت و اولویت دادن به رسالت دیگر را به درستی و خوبی و بهنگام تشخیص داد.
وی یکی از وظایف امروز در برابر بحران ها و چالش ها را دعا و طلب رزق فرقان دانست و افزود: «رزق فرقان» رزق تشخیص درست و بههنگام حق است. دیگر، پذیرش تقدم زمانیِ وظیفه است که در بحرانهای پیشآمده ممکن است نقشی مقدم بر نقش و رسالت دیگر شود؛ همچنین باید نقشها به زنجیره فضیلت تبدیل شوند زیرا جریان فضیلتها را باید شبکه ای دنبال کرد که بر روی هم ضریب تأثیر دارند. و در آخر نهادینهسازی «تکلیفآگاهی» و «وظیفهمداری» در خود،خانواده و جامعه است.
استاد حوزه روشهای کاربردی برای فرهنگسازی را تولید محتوای تعاملی، روایت الگوهای درست وظیفهشناس و کسب معارف و مهارتهای لازم مبتنی بر علوم دینی و علم روز دانست و اضافه کرد: روایت الگوهای درست یعنی به جای معرفی قهرمانان تکبعدی، از شخصیتهایی گفته شود که در ساحات مختلف نمونه بودهاند و توانستند تأثیرگذاریهای قابل توجه داشته باشند. شخصیت امامین انقلاب و رهبر معظم شهید در این مورد، قابل روایت است.
وی ادامه داد: آموزش معرفتِ «خودآگاهی و مدیریت خویشتن»، «مدیریت نقشها»، «تشخیص و تصمیمگیری درست» با استناد به سیره امیرالمومنین و نیز حضرت زهرا سلام الله علیها که هم مادر بودند و هم مدافع ولایت و سبک زندگی مؤمنانه ایشان ابعاد مختلف و متنوعی داشت که متأسفانه کمتر به قابلیت حضرت در تجمیع نقشهای مختلف با مدلهای خلاقانه پرداخته شده است.
خبرنگار: زهرا شعبان زاده
انتهای پیام/