آخرین خبرهای تسنیم

به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، در نگاه اول، کیوی برای بسیاری از مردم تنها یک میوه سردسیری و خوش‌طعم در سبد میوه‌های پاییزی است؛ اما برای مازندران، این محصول فراتر از یک میوه باغی ساده است و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مزیت‌های نسبی کشاورزی استان، جایگاهی راهبردی در اقتصاد روستایی، اشتغال پایدار و حتی صادرات غیرنفتی کشور پیدا کرده است. استان مازندران طی دهه‌های اخیر به‌واسطه برخورداری از اقلیم معتدل خزری، رطوبت بالا، خاک حاصلخیز و تجربه انباشته باغداران، به قطب اصلی تولید کیوی در ایران تبدیل شده و بخش قابل توجهی از نیاز بازار داخلی و صادراتی کشور را تأمین می‌کند.

توسعه باغات کیوی نه‌تنها یک فعالیت کشاورزی، بلکه یک زنجیره اقتصادی پیچیده است که از مرحله انتخاب رقم و آماده‌سازی خاک آغاز می‌شود و تا برداشت، سردخانه، بسته‌بندی، درجه‌بندی و نهایتاً صادرات ادامه می‌یابد. هر حلقه از این زنجیره، به‌طور مستقیم بر کیفیت نهایی محصول و سهم مازندران در بازارهای منطقه‌ای و جهانی تأثیر می‌گذارد. به همین دلیل، بررسی وضعیت تولید کیوی در استان، صرفاً یک گزارش آماری نیست، بلکه تحلیل یک نظام تولیدی چندلایه است که با امنیت غذایی، درآمد کشاورزان و برند ملی کشاورزی ایران گره خورده است.

کیوی مازندران در سال‌های اخیر با چالش‌هایی جدی نیز روبه‌رو بوده است؛ از بیماری‌های ریشه و محدودیت‌های خاکی گرفته تا ضعف در زیرساخت‌های پس از برداشت، نبود برند واحد صادراتی، نوسانات بازارهای خارجی و مشکلات مرتبط با آب و مدیریت باغات. این مسائل باعث شده‌اند که علی‌رغم ظرفیت‌های بالای تولید، بخشی از ارزش افزوده این محصول در حلقه‌های میانی زنجیره از دست برود و باغداران با ریسک‌های اقتصادی قابل توجهی مواجه شوند.

نقش سیاست‌گذاری‌های علمی، توسعه باغات استاندارد، اصلاح الگوی کشت، استفاده از ارقام جدید، بهبود سیستم‌های آبیاری و به‌ویژه تقویت زنجیره سردخانه‌ای و بازاریابی بین‌المللی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا می‌کند. امروز کیوی مازندران نه‌تنها یک محصول کشاورزی، بلکه نمادی از توان تولیدی شمال کشور است که می‌تواند در صورت مدیریت صحیح، به یکی از برندهای قدرتمند صادراتی ایران در بازارهای منطقه‌ای از روسیه تا حاشیه خلیج فارس تبدیل شود.

حسن رزاقی معاون باغبانی سازمان جهاد کشاورزی مازندران در گفت وگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم در ساری با واکاوی دقیق وضعیت تولید کیوی در استان؛ از ظرفیت‌های اقلیمی و ارقام کشت‌شده گرفته تا چالش‌های فنی، الگوهای آبیاری، استانداردهای برداشت، وضعیت صادرات و آینده این محصول استراتژیک در کشاورزی مازندران سخن گفت که از نظر خوانندگان محترم تسنیم می‌گذرد:

تسنیم: اگر بخواهیم جایگاه واقعی مازندران را در تولید کیوی کشور ترسیم کنیم، این استان امروز چه نقشی در این صنعت دارد و چرا به قطب اصلی تولید تبدیل شده است؟

رزاقی: وقتی درباره کیوی در ایران صحبت می‌کنیم، در واقع درباره محصولی صحبت می‌کنیم که تولید آن به‌صورت جدی و اقتصادی در تعداد محدودی از استان‌ها متمرکز شده است و در این میان، مازندران جایگاه کاملاً ممتاز و بی‌رقیبی دارد.

این استان نه‌تنها از نظر سطح زیر کشت و حجم تولید در رتبه نخست کشور قرار دارد، بلکه از نظر تجربه باغداران، زیرساخت‌های باغی، دسترسی به بازارهای صادراتی و شرایط اقلیمی نیز یک مزیت انحصاری دارد.

اگر بخواهیم دقیق‌تر نگاه کنیم، کیوی در مازندران فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ بلکه یک زنجیره اقتصادی کامل شامل تولید، بسته‌بندی، سردخانه، صادرات و اشتغال محلی است. بخش قابل توجهی از معیشت باغداران غرب و مرکز استان به این محصول وابسته است و همین موضوع اهمیت راهبردی آن را دوچندان می‌کند.

تسنیم: سطح زیر کشت کیوی در مازندران چه میزان است و آیا در سال‌های اخیر توسعه داشته یا به مرحله تثبیت رسیده است؟

رزاقی: در حال حاضر سطح زیر کشت باغات کیوی در استان مازندران حدود 7959 هکتار است. این عدد حاصل سال‌ها توسعه تدریجی باغات در مناطق مستعد استان است.

اما نکته مهم این است که در سال‌های اخیر ما با افزایش بی‌رویه سطح زیر کشت مواجه نبوده‌ایم و در واقع وارد مرحله‌ای از تثبیت شده‌ایم. این تثبیت یک اتفاق منفی نیست؛ بلکه نشانه بلوغ این صنعت در استان است.

امروز رویکرد ما از توسعه کمی به سمت افزایش بهره‌وری، اصلاح باغات قدیمی، جوان‌سازی باغ‌ها و ارتقای کیفیت محصول تغییر کرده است. به عبارت دیگر، دیگر هدف این نیست که صرفاً باغ بیشتری ایجاد کنیم، بلکه هدف این است که از هر هکتار باغ، بیشترین عملکرد اقتصادی و کیفی را بگیریم.

تسنیم: از نظر ارقام کشت‌شده، ساختار باغات کیوی مازندران چگونه است و کدام ارقام آینده اقتصادی بهتری دارند؟

رزاقی: در مازندران عمدتاً با دو گروه رقم مواجه هستیم؛ نخست رقم غالب و تثبیت‌شده هایوارد (Hayward) که ستون اصلی تولید کیوی استان محسوب می‌شود.

هایوارد به دلیل ویژگی‌هایی مانند ماندگاری بالا در سردخانه، مقاومت در حمل‌ونقل، بازارپسندی داخلی و خارجی و کیفیت تغذیه‌ای مناسب همچنان انتخاب اول باغداران و صادرکنندگان است.

در کنار آن، رقم جدیدتر گلدن ورلد (Golden World) نیز وارد چرخه تولید شده که نگاه آن کاملاً صادرات‌محور است. این رقم بیشتر برای بازارهای خاص و سبدهای لوکس صادراتی طراحی شده و در حال توسعه تدریجی است.

اگر بخواهم جمع‌بندی کنم، در حال حاضر اقتصاد کیوی مازندران همچنان بر پایه هایوارد است، اما آینده این صنعت به سمت تنوع ارقام و ورود تدریجی به بازارهای خاص صادراتی حرکت می‌کند.

تسنیم: شرایط اقلیمی و خاکی مازندران چه مزیتی برای تولید کیوی ایجاد کرده و این محصول چه نیازهای زیستی حساسی دارد؟

رزاقی: کیوی از جمله محصولات بسیار حساس به اقلیم است. این گیاه برای ورود به فاز باردهی مطلوب، نیازمند دوره‌ای از سرما در زمستان است. به طور مشخص حدود 650 تا 700 ساعت دمای زیر 7 درجه سانتی‌گراد باید تأمین شود.

مازندران دقیقاً در همین محدوده اقلیمی قرار دارد؛ یعنی نه سرمای شدید مخرب دارد و نه گرمای خشک محدودکننده. همین تعادل اقلیمی یکی از دلایل اصلی موفقیت کیوی در استان است.

از سوی دیگر، خاک نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. کیوی به خاکی نیاز دارد که سبک، عمیق، غنی از مواد آلی و دارای زهکشی مناسب باشد. اگر خاک سنگین باشد یا آب در اطراف ریشه تجمع پیدا کند، زمینه برای بیماری‌های ریشه به‌ویژه پوسیدگی طوقه فراهم می‌شود.

بنابراین در کیوی، موفقیت فقط وابسته به اقلیم نیست؛ بلکه مدیریت خاک و آب نقش تعیین‌کننده دارد.

تسنیم: مهم‌ترین چالش‌های فنی و بیماری‌های رایج در باغات کیوی مازندران چیست؟

رزاقی: مهم‌ترین چالش ما در باغات کیوی، بیماری‌های مرتبط با ریشه و طوقه است. این بیماری‌ها عمدتاً ناشی از شرایط نامناسب فیزیکی خاک هستند، نه صرفاً عوامل میکروبی.

وقتی زهکشی مناسب وجود نداشته باشد یا خاک دارای لایه‌های سخت باشد، آب در اطراف ریشه باقی می‌ماند و این شرایط محیطی مناسب برای گسترش بیماری ایجاد می‌کند.

به همین دلیل امروز در مدیریت علمی باغات کیوی، تأکید اصلی بر اصلاح ساختار خاک، مدیریت زهکشی، و انتخاب زمین مناسب قبل از احداث باغ است. در واقع پیشگیری در این محصول بسیار مهم‌تر از درمان است.

تسنیم: نقش گرده‌افشانی در عملکرد کیوی چقدر حیاتی است و چه استانداردی در باغات رعایت می‌شود؟

رزاقی: گرده‌افشانی در کیوی یک مرحله کاملاً حیاتی است و مستقیماً بر عملکرد و کیفیت میوه تأثیر می‌گذارد. نسبت استاندارد درختان نر به ماده در باغات کیوی یک به ده است.

اما تجربه نشان داده که صرف رعایت این نسبت کافی نیست. عامل مکمل و بسیار مهم در این فرآیند، استفاده از زنبورعسل به‌عنوان گرده‌افشان طبیعی است.

در بسیاری از باغات موفق، استقرار کندوهای زنبور در زمان گلدهی باعث افزایش چشمگیر درصد تشکیل میوه و یکنواختی محصول شده است. امروز دیگر زنبورعسل یک توصیه نیست، بلکه یک جزء جدایی‌ناپذیر مدیریت علمی باغ کیوی محسوب می‌شود.

تسنیم: وضعیت برداشت و پس از برداشت کیوی چگونه است و چرا این مرحله تا این حد تعیین‌کننده کیفیت نهایی محصول است؟

رزاقی:برداشت کیوی در مازندران همچنان به‌صورت دستی انجام می‌شود و این موضوع ذاتاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، به شرطی که اصول علمی رعایت شود.

مهم‌ترین اصل در برداشت، توجه به شاخص قند به اسید (حدود 6.5) است. این شاخص نشان می‌دهد که میوه به مرحله مناسب برداشت رسیده یا خیر.

اگر برداشت زودتر یا دیرتر از زمان مناسب انجام شود، حتی بهترین سردخانه‌ها نیز نمی‌توانند کیفیت محصول را حفظ کنند.

در مرحله پس از برداشت نیز، مدیریت دما و رطوبت اهمیت حیاتی دارد. دمای نگهداری باید بالای صفر درجه و رطوبت بین 90 تا 95 درصد باشد تا از افت وزن، چروکیدگی و کاهش بازارپسندی جلوگیری شود.

تسنیم: بازارهای صادراتی کیوی مازندران کدام کشورها هستند و چه چالش‌هایی در توسعه صادرات وجود دارد؟

رزاقی: بازارهای اصلی صادرات کیوی مازندران شامل کشورهای روسیه، آذربایجان، گرجستان، هند و کشورهای حاشیه خلیج فارس است.

اما چالش اصلی ما در این حوزه، مسئله تولید نیست؛ بلکه بازاریابی و ساختار صادرات است.

سه چالش جدی وجود دارد:
اول نبود برند واحد و شناخته‌شده برای کیوی مازندران
دوم رقابت شدید در بازارهای منطقه‌ای با کشورهایی مانند ترکیه و یونان
و سوم الزامات سخت‌گیرانه قرنطینه‌ای و استانداردهای کیفی در کشورهای مقصد

در واقع اگر بخواهیم آینده صادرات کیوی را تضمین کنیم، باید از صادرات فردی به سمت صادرات سازمان‌یافته و برندمحور حرکت کنیم.

تسنیم: میانگین عملکرد کیوی در هکتار در مازندران چقدر است و چه ظرفیتی برای افزایش آن وجود دارد؟

رزاقی: در شرایط فعلی، میانگین عملکرد باغات کیوی در مازندران حدود 40 تا 45 تن در هکتار است.

اما این عدد سقف ظرفیت تولید نیست. در باغات نمونه که مدیریت علمی کامل دارند—از تغذیه تا هرس، آبیاری و گرده‌افشانی—عملکرد بسیار بالاتر است.

بنابراین مازندران از نظر پتانسیل تولید، هنوز ظرفیت رشد قابل توجهی در واحد سطح دارد و این همان نقطه‌ای است که برنامه‌های ترویجی باید روی آن تمرکز کنند.

تسنیم: مهم‌ترین تهدید آینده صنعت کیوی مازندران چیست و راهکار مقابله با آن چگونه تعریف می‌شود؟

رزاقی:اگر بخواهیم جمع‌بندی دقیقی داشته باشیم، دو تهدید اصلی پیش روی این صنعت قرار دارد: نخست، چالش‌های مربوط به ساختار خاک، زهکشی و بیماری‌های ریشه و دوم، چالش‌های بازاریابی، برندینگ و نبود انسجام صادراتی؛ برای مقابله با این تهدیدها باید سه اقدام اساسی انجام شود:

اصلاح و نوسازی باغات قدیمی،
توسعه آموزش‌های علمی و ترویجی برای باغداران،
و ایجاد یک ساختار واحد برای برندینگ و صادرات کیوی مازندران.

اگر این مسیر به‌درستی طی شود، کیوی مازندران می‌تواند جایگاه خود را نه‌فقط در ایران، بلکه در بازارهای جهانی تثبیت و تقویت کند.

انتهای پیام/