به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
«ولودیمیر زلنسکی» رئیس‌جمهور اوکراین در شهر دوبلین و در جریان نهمین اجلاس سران «جامعه سیاسی اروپا» با «الهام علی‌اف» رئیس‌جمهور آذربایجان دیدار کرده بود. علی‌اف به دعوت «مایکل مارتین» نخست‌وزیر ایرلند و «آنتونیو کوشتا» رئیس شورای اتحادیه اروپا به این اجلاس رفته بود.
زلنسکی در کانال تلگرامی خود نوشت که کارش را در این اجلاس دقیقاً با همین دیدار آغاز کرده و با بیان اینکه «روابط میان کشورهای ما توسعه می‌یابد»، اعلام کرد که موضوع اصلی گفت‌وگوها برنامه همکاری پهپادی اوکراین بوده است: «در وهله نخست، توافق پهپادی مطرح بود؛ قراردادهایی بسته شده است و روی گسترش سفارش‌ها کار می‌کنیم.»
در مقابل، در اطلاعیه طرف آذربایجانی درباره این دیدار، واژه‌های پهپاد، امور دفاعی و همکاری نظامی وجود ندارد و تنها از روابط اقتصادی و تجاری، سفر هیئت‌ها و قدردانی زلنسکی بابت تجهیزات برقی ارسالی جمهوری آذربایجان سخن گفته شده است.
وب‌سایت‌های آذربایجانی نیز خبر قراردادهای پهپادی را به نقل از پیام زلنسکی منتشر کردند. با توجه به سفر ماه آوریل زلنسکی به شهر «قبله»، این پرسش مطرح است که جمهوری آذربایجان در برنامه پهپادی اوکراین چه می‌کند و چرا باکو این موضوع را علناً نمی‌گوید؟
ماهیت «توافق پهپادی» کی‌یف و سازوکار انتقال فناوری‌های جنگی
این طرح یک قالب توافق‌نامه بین‌دولتی است که اوکراین برای عرضه فناوری‌های نظامی خود، در وهله نخست پهپادها و سامانه‌های ضدپهپاد به کشورهای شریک ایجاد کرده است. این توافق‌ها علاوه بر فروش، شامل تولید مشترک، تبادل فناوری و انتقال تجربه رزمی اوکراین نیز می‌شود.
این روند برای اوکراین به معنای سفارش‌های خارجی بلندمدت و پول برای صنایع دفاعی‌اش در زمان جنگ است و کشور شریک نیز فناوری آزموده‌شده در جنگ را به دست می‌آورد. کی‌یف از بهار امسال با کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه دولت‌هایی که هدف پهپادهای ایرانی قرار گرفته‌اند نیز چنین توافق‌هایی امضا می‌کند.
دولت اوکراین در ماه ژوئیه در این چهارچوب، مهلت مجوز انتقال فناوری و سلاح را به ۳۰ روز کاهش داد. طبق مقررات، کشور خریدار باید تضمین دولتی بدهد، فناوری فقط برای استفاده منتقل می‌شود و حق مالکیت معنوی برای اوکراین می‌ماند؛ اگر محصول تولیدشده با فناوری اوکراین به کشور ثالثی فروخته شود، ۲۰ درصد ارزش آن به بودجه اوکراین پرداخت می‌شود.
نهادهای تحت تحریم یا تحت کنترل «دولت متجاوز» خارج از این برنامه می‌مانند. در فهرست رسانه‌های اوکراینی، نام لیتوانی، لتونی، استونی، هلند، دانمارک، عربستان سعودی، امارات، قطر و جمهوری آذربایجان در میان امضاکنندگان دیده می‌شود. زلنسکی در دوبلین نوع و تعداد پهپادها، مبلغ قراردادها و شرکت‌های مجری را فاش نکرد.
همکاری نظامی باکو و کی‌یف؛ از نشست قبله تا مذاکرات دوبلین
همکاری نظامی باکو و کی‌یف در ماه آوریل علنی شد؛ در ۲۵ آوریل در «قبله» دو رئیس‌جمهور شش سند امضا کردند که فهرست کامل آن‌ها اعلام نشد. زلنسکی آن زمان امنیت را نخستین حوزه همکاری نامید، اسناد تولید مشترک در صنایع دفاعی را «گامی بسیار جدی» ارزیابی کرد و گفت متخصصان پهپادی اوکراین در جمهوری آذربایجان کار می‌کنند.
زلنسکی در آن سفر پیشنهاد داد مذاکرات با روسیه با حضور آمریکا در جمهوری آذربایجان برگزار شود و «ولادیمیر جباروف» سناتور شورای فدراسیون روسیه در پاسخ، این کشور را «مکانی عادی» برای چنین نشستی خواند.
علی‌اف نیز در آن دیدار از بررسی همکاری نظامی و «فرصت‌های عالی» برای تولید مشترک گفت و یادآوری کرد که تجارت دو کشور از ۵۰۰ میلیون دلار گذشته است.
یک ماه پیش از آن، در ماه مارس حمله پهپادی به نخجوان رخ داد که علی‌اف، ایران را مقصر دانست و تهران آن را رد کرد؛ علاقه‌مندی به تجربه مقابله با پهپاد اوکراین در این فضا افزایش یافت.
در ماه اوت، «جیحون بایراموف» به عنوان نخستین وزیر خارجه جمهوری آذربایجان از سال ۲۰۲۲ به کی‌یف رفت و با زلنسکی، «کیریلو بودانوف» رئیس دفتر ریاست‌جمهوری و «ایهور کلیمنکو» دبیر شورای امنیت ملی و دفاع دیدار کرد.
به نوشته «اینترفاکس اوکراین»، در دیدار با زلنسکی همکاری دفاعی و اجرای «توافق پهپادی» بررسی شد و بایراموف درباره عرضه گاز نیز گفت: «در صورت بروز نیاز، آماده عرضه گاز به اوکراین دوست نیز خواهیم بود.»
علت سکوت باکو و ملاحظات سیاسی در روابط با روسیه
احتیاط باکو به روابط با روسیه مربوط است. در دسامبر ۲۰۲۴ سانحه هواپیمای «آذال» با ۳۸ قربانی، میان دو کشور تنش ایجاد کرد. در آوریل امسال دو طرف در بیانیه‌ای مشترک پذیرفتند که هواپیما به صورت غیرعمدی توسط سامانه پدافند هوایی روسیه هدف قرار گرفته است و در ماه ژوئیه بایراموف پس از دیدار با «سرگئی لاوروف» در مسکو گفت «دوره دشوار» پشت سر گذاشته شده است.
بنابراین باکو به تازگی روابط با مسکو را احیا کرده است؛ چنان‌که «الخان شاهین‌اوغلو» کارشناس سیاسی در زمان سفر بایراموف به کی‌یف گفته بود کرملین این سفر را به دقت رصد می‌کند.
موضع محتاطانه باکو در رویداد دیگری نیز دیده شد؛ در پنجم ژوئن در دریای آزوف دو کشتی باری عازم بندر «روستوف» روسیه هدف حمله پهپادی قرار گرفتند و طبق اطلاعات دقیق وزارت خارجه جمهوری آذربایجان، چهار شهروند این کشور در کشتی‌ها جان باختند.
وزارت خارجه روسیه اعلام کرد حمله کار اوکراین بوده است، اما باکو علناً نگفت چه کسی حمله را انجام داده است. روسیه نیز هنوز واکنش رسمی به نشست دوبلین نشان نداده است.
مطالبات انرژی اوکراین از باکو و آینده سیاست موازنه
علاوه بر پهپادها، درخواست دوم زلنسکی به انرژی مربوط است؛ وی پس از دیدار با علی‌اف نوشت: «سپاسگزار خواهیم بود که جمهوری آذربایجان نیز اکنون پیش از زمستان فرصتی برای حمایت از تاسیسات زیربنایی حیاتی و لجستیک اوکراین بیابد.»
زلنسکی همان روز در سخنرانی اجلاس، حمایت انرژی را یکی از سه اولویت اصلی اوکراین نامید و گفت: «این حمایت اکنون، در نوامبر و در تمام زمستان برای ما لازم است.» زلنسکی همچنین از ادامه کار شرکت‌های آذربایجانی در اوکراین با وجود حملات روسیه تشکر کرد.
جمهوری آذربایجان پیش‌تر پنج اتوبوس برقی به شهر «ایرپین» اهدا کرده و به بازسازی یک مدرسه و بیمارستان در آنجا کمک کرده بود و در سفر ماه اوت بایراموف اعلام شد کمک بشردوستانه باکو به اوکراین از ۵۰ میلیون دلار گذشته است.
پس از نشست قبله، تحلیلگران سیاست خارجی جمهوری آذربایجان را «متوازن» و «چندبرداری» نامیدند؛ چرا که باکو هم با کی‌یف اسناد دفاعی امضا می‌کند و هم روابط با مسکو را احیا می‌کند.
نشست دوبلین نشان می‌دهد این الگو چگونه کار می‌کند؛ کی‌یف از همکاری نظامی می‌گوید و باکو همان دیدار را به عنوان اقتصاد و کمک بشردوستانه معرفی می‌کند، اما با بزرگ‌تر شدن حجم قراردادها، مدیریت آن به این شکل دشوارتر خواهد شد.
منبع: تسنیم