تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو با فروش ۲۰ درصد سهام سپهر کیش ایرانیان، به دنبال خروج سرمایه سهامداران از یک دارایی کم‌بازده و به‌کارگیری آن در فرصت‌های سودآورتر است.
«چرا باید سرمایه بیش از ۷۰ هزار کارگر و بازنشسته ایران‌خودرو سال‌ها در دارایی‌ای باقی بماند که سهم آن از آخرین سود تقسیمی فقط ۷۰ میلیون تومان بوده است؟» این پرسش، محور تصمیم تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو برای فروش ۲۰ درصد از سهام این شرکت است؛ تصمیمی که با هدف آزادسازی سرمایه‌های کم‌بازده و استفاده دوباره از آنها در فرصت‌های سودآورتر گرفته شده، اما به‌تازگی به محل انتقاد برخی جریان‌های سیاسی تبدیل شده است.
موضوع فقط فروش یک بلوک سهام نیست. پای سرمایه‌ای در میان است که صاحبان آن، کارگران و بازنشستگانی هستند که طی سال‌ها از محل حقوق و پس‌انداز خود در تعاونی سهامدار شده‌اند، معیار قضاوت درباره تصمیم هیئت‌مدیره نیز باید روشن باشد: کدام انتخاب منافع بیشتری برای این سهامداران به همراه دارد؛ نگهداری دارایی‌ای با بازدهی ناچیز یا فروش آن و به‌کارگیری منابع حاصل در فعالیت‌هایی که درآمد بیشتری ایجاد می‌کنند؟
سرمایه‌ای که در حساب دارایی‌ها ماند
دارایی‌های کم‌بازده و بلوکه‌شده، یکی از مشکلات تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو طی سال‌های گذشته بوده است. بنابر اطلاعات اعلام‌شده از سوی تعاونی، حدود نیمی از سرمایه سهامداران برای بیش از ۱۵ سال در دارایی‌هایی باقی مانده بود که بازدهی متناسبی نداشتند و امکان بهره‌برداری مؤثر از آنها نیز فراهم نبود.
سهام سپهر کیش ایرانیان یکی از همین دارایی‌ها بود. عملکرد پنج‌ساله این سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد بازدهی آن نزدیک به صفر بوده و سهم تعاونی از آخرین سود تقسیمی مجمع شرکت به ۷۰ میلیون تومان رسیده است. رقمی که در برابر ارزش چند هزار میلیارد تومانی این سرمایه‌گذاری، فاصله معناداری میان حجم دارایی و منفعت حاصل از آن را نشان می‌دهد.
در اقتصاد، ارزش یک دارایی فقط با قیمت آن سنجیده نمی‌شود. مهم‌تر از آن، درآمدی است که برای صاحب سرمایه ایجاد می‌کند. وقتی سرمایه‌ای سال‌ها در یک شرکت باقی می‌ماند، اما سودی متناسب با ارزش خود نمی‌سازد، هزینه نگهداری آن تنها به بازدهی پایین محدود نمی‌شود؛ فرصت سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های دیگر نیز از دست می‌رود.
از همین نقطه، تصمیم تعاونی برای فروش سهام سپهر کیش ایرانیان اهمیت پیدا می‌کند. هیئت‌مدیره این مجموعه به جای ادامه نگهداری دارایی‌ای که به گفته تعاونی بازدهی مناسبی نداشته، آزادسازی آن و استفاده از منابع حاصل برای سرمایه‌گذاری‌های دیگر را در دستور کار قرار داده است.
چرا فروش سهام در دستور کار قرار گرفت؟
تعاونی خاص، فروش ۲۰ درصد از سهام سپهر کیش ایرانیان را پس از برگزاری مزایده عمومی و با استناد به نظر کارشناسان رسمی دادگستری انجام داده است. ارزش این معامله بیش از ۵ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
بازدهی پایین، نقدشوندگی محدود، مشکلات ساختاری و مدیریتی شرکت و نبود منافع مدیریتی متناسب با میزان سهامداری، از جمله دلایلی است که تعاونی برای این تصمیم مطرح کرده است.
محدودیت حق رأی در مجمع ایران‌خودرو نیز از دیگر موضوعاتی بوده که به گفته تعاونی، ارزش نگهداری این سهام را کاهش داده است. حتی در دوره‌هایی که امکان اعمال حق رأی وجود داشته، این سرمایه‌گذاری نتوانسته منفعت مدیریتی و اقتصادی قابل‌توجهی برای تعاونی و اعضای آن ایجاد کند.
در جریان مزایده عمومی نیز تنها یک خریدار حضور داشته است. تعاونی این موضوع را نشانه‌ای از محدودیت تقاضا و دشواری فروش این دارایی می‌داند. همچنین به گفته این مجموعه، ارزش معامله انجام‌شده از ارزش معادل دو درصد سهام ایران‌خودرو در بازار بورس بیشتر بوده است؛ موضوعی که در کنار نظر کارشناسان رسمی، مبنای دفاع تعاونی از قیمت فروش قرار گرفته است.
نکته مهم این است که تعاونی خاص کارکنان ایران‌خودرو، نهادی مستقل با ساختار سازمانی و حقوقی جداگانه است و سهام سپهر کیش ایرانیان نیز از دارایی‌های متعلق به این تعاونی بوده است.
از این رو، بررسی معامله باید با توجه به حقوق مالکانه سهامداران تعاونی و مسئولیت مدیران آن در حفظ و افزایش ارزش دارایی‌ها صورت گیرد.
سرمایه‌ای که باید دوباره به کار بیفتد
با فروش سهام، مسئله اصلی وارد مرحله تازه‌ای می‌شود چرا که ابهاماتی در حوزه منابع حاصل از واگذاری و نحوه درآمدزایی برای سهامداران ایجاد می‌شود.
تعاونی از امکان کسب درآمد روزانه ۷ میلیارد تومان سخن گفته و سرمایه‌گذاری در صندوق‌های با درآمد ثابت و سایر فرصت‌های مالی کم‌ریسک‌تر را از گزینه‌های پیش رو دانسته است. تحقق چنین درآمدی می‌تواند در مقایسه با سود ناچیز گذشته، تغییر قابل‌توجهی در وضعیت مالی تعاونی ایجاد کند. البته مبنای محاسبه این رقم و میزان سود خالص حاصل از سرمایه‌گذاری باید به‌روشنی اعلام شود.
برای ۷۰ هزار کارگر و بازنشسته، اهمیت این تصمیم در نهایت به میزان سودی بستگی دارد که از محل سرمایه‌گذاری دوباره منابع به دست می‌آید و به آنها بازمی‌گردد. سرمایه‌ای که سال‌ها در یک دارایی کم‌بازده باقی مانده، اکنون این فرصت را دارد که در مسیر دیگری درآمد ایجاد کند.
از این رو، انتقاد از واگذاری بدون توجه به عملکرد گذشته سهام و هزینه نگهداری آن، تصویر کاملی از تصمیم پیش‌روی تعاونی به دست نمی‌دهد. همان‌طور که فروش یک دارایی به‌تنهایی موفقیت اقتصادی نیست، نگهداری آن نیز صرفاً به دلیل ارزش اسمی بالا نمی‌تواند نشانه صیانت از سرمایه سهامداران باشد.
آنچه در این معامله اهمیت دارد، سرنوشت سرمایه‌ای است که صاحبان اصلی آن کارگران و بازنشستگان ایران‌خودرو هستند. اگر منابع حاصل از فروش با مدیریت درست به درآمد پایدار و سود بیشتر برای این افراد تبدیل شود، آزادسازی این دارایی را باید اقدامی در جهت حفظ منافع سهامداران دانست. سرمایه‌ای که باید برای صاحبانش کار کند، نباید سال‌ها بدون بازدهی در گوشه‌ای از ترازنامه باقی بماند.