به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
چهار سال از آغاز دوره فعلی مدیریت شهری تهران گذشته، اما نظافت خیابان‌ها، ساماندهی پسماند و آب‌گرفتگی معابر همچنان محل انتقاد است. در همین حال، شهرداری مسئولیت‌هایی فراتر از وظایف معمول خود پذیرفته که به گفته برخی اعضای شورای شهر، بخشی از آنها بر عهده دولت بوده است. اختلاف بر سر اولویت‌های شهرداری بالا گرفته؛ نهادی که هنوز در انجام برخی وظایف اصلی خود با مشکل روبه‌روست، اما دامنه فعالیت‌هایش را گسترده‌تر کرده است. تصاویر خیابان‌های آب‌گرفته تهران و خودروهایی که در بزرگراه‌ها گرفتار شده بودند، واکنش شهروندان را به همراه داشت. اما در جلسه شورای شهر، بخشی از سخنان اعضا به انتقاد از رسانه‌ها و جریان‌های سیاسی اختصاص پیدا کرد. پرویز سروری، نایب‌رئیس شورا، منتقدان عملکرد شهرداری را به سیاه‌نمایی متهم کرد و محمد آخوندی، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه نیز از خدمات مدیریت شهری دفاع کرد. آخوندی گفت که شهرداری حتی در حوزه‌هایی که مستقیم مسئولیتی ندارد، وارد عمل شده و به دولت پزشکیان کمک کرده است. دفاع آخوندی از پذیرش این مسئولیت‌ها در حالی مطرح شد که رئیس شورای شهر نیز از وضعیت نظافت تهران ابراز نارضایتی کرده بود. مشکل رفت‌وروب، بازگشت زباله‌گردها، آب‌گرفتگی معابر و عقب‌ماندگی برخی پروژه‌های شهری، تنها بخشی از انتقادهایی است که در ماه‌های اخیر از عملکرد شهرداری مطرح شده است. بر اساس ماده ۵۵ قانون شهرداری، نظافت معابر، نگهداری مجاری آب و اقدام برای حفاظت شهر در برابر خطر سیل از وظایف شهرداری است. جمع‌آوری پسماند، نگهداری فضای سبز و توسعه خدمات حمل‌ونقل عمومی نیز در مجموعه مسئولیت‌های مدیریت شهری قرار دارند. برای انجام این وظایف، هر سال برنامه و بودجه مشخصی در شورای شهر تصویب می‌شود. ورود شهرداری به مسئولیت‌های دیگر، بدون آنکه این تکالیف قانونی تغییر کرده باشند، بحث اولویت‌بندی منابع و امکانات مدیریت شهری را پیش کشیده است.
۴ سال و یک مشکل قدیمی
نظافت تهران در چهار سال گذشته بارها به موضوع تذکر اعضای شورای شهر تبدیل شده است. مدیران مختلفی در حوزه خدمات شهری تغییر کرده‌اند، قراردادهای جمع‌آوری پسماند اصلاح شده و شهرداری چندین بار از اجرای برنامه‌های تازه برای ساماندهی زباله‌گردها خبر داده است. با این حال، انتقاد از وضعیت نظافت شهر همچنان ادامه دارد. ناصر امانی، عضو شورای شهر تهران، با اشاره به اظهارات مهدی چمران درباره آشفتگی در حوزه رفت‌وروب و پسماند می‌گوید: «یکی از دلایل قطعی آب‌گرفتگی‌هایی که در بعضی از بزرگراه‌ها و خیابان‌های تهران شاهد بودیم، گرفتگی جوی‌ها و نهرها بر اثر انباشت زباله است». او از بازگشت زباله‌گردها به خیابان‌ها نیز خبر می‌دهد و می‌گوید در جلسه‌ای با معتمدان محلات منطقه ۶، یکی از گلایه‌های اصلی مردم حضور دوباره زباله‌گردها بوده است. به گفته امانی، شهرداری پیش‌تر وعده ساماندهی آنها را داده بود و برای مدتی نیز تعدادشان کاهش پیدا کرد، اما اکنون دوباره در سطح شهر دیده می‌شوند. امانی مشکلات مدیریت پسماند را محدود به جمع‌آوری زباله نمی‌داند و معتقد است در تمام مراحل جمع‌آوری، انتقال و دفن پسماند نارسایی وجود دارد. او تغییر سیاست‌ها و روش‌های اجرائی با جابه‌جایی مدیران را یکی از دلایل ادامه این وضعیت عنوان می‌کند. این عضو شورا می‌گوید: «این مشکلات آن‌قدر تکرار شده که فکر می‌کنم مردم هم دیگر خسته شده‌اند. در پایان این دوره مدیریت شهری، مهم‌ترین وظیفه شهرداری سامان‌دادن به رفت‌وروب و نظافت شهر است، اما هر جایی از این حوزه را که بررسی می‌کنیم، مشکلی وجود دارد». انباشت زباله در جوی‌ها و کانال‌ها می‌تواند جریان آب را مختل کند، هرچند آب‌گرفتگی معابر دلایل دیگری نیز دارد و نمی‌توان تمام آن را به وضعیت نظافت نسبت داد. ظرفیت شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی، وضعیت کانال‌ها و شیب معابر نیز در این مسئله مؤثر است. با وجود این، لایروبی و پاک‌سازی مجاری آب از وظایف مستمر شهرداری است و انجام آن نباید به روزهای بارندگی محدود شود.
مسئولیت‌های بیشتر، تمرکز کمتر
ناصر امانی معتقد است شهرداری در کنار وظایف اصلی خود، مسئولیت‌های دیگری پذیرفته که به تمرکز مدیریتی و منابع مالی نیاز دارند. او می‌گوید: «امروز حتی موافقان آقای شهردار هم اعلام کردند که شهرداری بسیاری از وظایف دولت را که مسئولیتی در قبال آنها نداشته، بر عهده گرفته است». به اعتقاد امانی، مشکلات موجود در حوزه خدمات شهری نشان می‌دهد که وظایف اصلی شهرداری در اولویت لازم قرار نگرفته‌اند. پذیرش مسئولیت‌های بیشتر، تنها به اختصاص بودجه محدود نمی‌شود. هر فعالیت جدید به نیروی انسانی، امکانات اجرائی، هماهنگی اداری و زمان مدیران نیاز دارد. در مدیریت شهری، این منابع محدودند و اختصاص آنها به یک فعالیت می‌تواند بر اجرای برنامه‌های دیگر اثر بگذارد. به همین دلیل، در ارزیابی عملکرد شهرداری باید علاوه بر هزینه طرح‌های جدید، تأثیر آنها بر خدمات روزمره شهر نیز بررسی شود.
وظایفی که از شهرداری گرفته نشده‌اند
جعفر تشکری‌هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر تهران، تأکید دارد که انجام فعالیت‌های دیگر، شهرداری را از مسئولیت‌های قانونی خود معاف نمی‌کند. او می‌گوید: «این یک اصل بدیهی و عقلایی است که هر سازمان و دستگاهی در نخستین گام باید وظایف خودش را انجام دهد، مگر اینکه یک نهاد بالادستی یا مرجع صاحب صلاحیت آن وظایف را از دستگاه بگیرد و مسئولیت دیگری به آن واگذار کند». تشکری‌هاشمی توضیح می‌دهد که شورای شهر به‌عنوان مرجع سیاست‌گذاری، تعیین برنامه‌ها و تخصیص منابع، هیچ‌گاه وظایف اصلی شهرداری را لغو نکرده و تصویب مسئولیت‌های تازه نیز به معنای برداشته‌شدن تکالیف قبلی نیست. او تأکید می‌کند: «کسی نمی‌تواند به این دلیل که در جای دیگری کاری انجام داده، وظایف خودش را بر زمین بگذارد. این کار هم خلاف قانون است، هم خلاف عقل و هم خلاف مصوبات شورای شهر تهران». رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورا با اشاره به مشکلات خدمات شهری می‌گوید: «آب‌گرفتگی معابر، تراکم ترافیک، وضعیت نظافت شهر و فضاهای سبزی که آسیب دیده‌اند یا خشک شده‌اند، هیچ‌کدام نمی‌تواند به دلیل مسئولیت‌های دیگری باشد که شهرداری پذیرفته است». از نظر تشکری‌هاشمی، شورا از اقداماتی که در چارچوب مصوبات برای کمک به شهروندان انجام می‌شود حمایت می‌کند، اما این حمایت به معنای چشم‌پوشی از عملکرد شهرداری در سایر حوزه‌ها نیست.
پروژه‌هایی که به پایان نمی‌رسند
عقب‌ماندگی پروژه‌های شهری نیز از موضوعات مورد انتقاد اعضای شوراست. برخی طرح‌های عمرانی و حمل‌ونقل با وجود پیشرفت فیزیکی بالا، هنوز به بهره‌برداری نرسیده‌اند و تأمین‌نشدن منابع مالی از دلایل مطرح‌شده برای تأخیر آنهاست. ناصر امانی با اشاره به مشکلات تأمین اعتبار پروژه‌ها می‌گوید در یکی از مناطق تهران، تعدادی از طرح‌ها با وجود پیشرفت قابل‌توجه، به دلیل کمبود منابع مالی تکمیل نشده‌اند. تشکری‌هاشمی نیز می‌گوید: «ما در صحن شورا مرتب درباره عقب‌ماندگی پروژه‌ها، به‌خصوص در بخش حمل‌ونقل، تذکر داده‌ایم و اجرای آنها را به‌طور جدی از شهرداری مطالبه کرده‌ایم». او از تهیه گزارشی درباره میزان تخصیص اعتبارات و تفاوت بودجه مصوب با عملکرد شهرداری خبر می‌دهد و تأکید می‌کند که مدیران باید درباره اجرای برنامه‌های مصوب پاسخ‌گو باشند. تأخیر در تکمیل پروژه‌ها علاوه بر عقب‌انداختن بهره‌برداری، ممکن است هزینه نهایی آنها را نیز افزایش دهد. در بخش حمل‌ونقل عمومی، این تأخیر به معنای دیرتر اضافه‌شدن ظرفیت جدید به شبکه‌ای است که شهروندان هر روز از آن استفاده می‌کنند.
اولویت با کدام کار است؟
علی‌اصغر قائمی، عضو شورای شهر تهران، یکی از منتقدان اولویت‌های مدیریت شهری در این دوره است. او معتقد است توجه به اقداماتی که بازتاب تبلیغاتی بیشتری دارند، در مواردی بر رسیدگی به وظایف اصلی شهرداری پیشی گرفته است. قائمی می‌گوید: «برداشت من این است که تمرکز شهردار در این چند سال بیشتر بر اقداماتی بوده که بازتاب تبلیغاتی بیشتری دارند. نمی‌گویم وظایف ذاتی شهرداری را فراموش کرده، اما این وظایف معمولا در اولویت نخست او نبوده‌اند». او با اشاره به تقسیم مسئولیت‌ها میان دستگاه‌های اجرائی تأکید می‌کند: «قوانین جاری کشور مسئولیت رسیدگی به مسائل روزمره زندگی مردم را میان دستگاه‌های مختلف تقسیم کرده و بخش مهمی از این مسئولیت‌ها بر عهده شهرداری است. بنابراین شهرداری باید وظایف قانونی خود را به‌درستی انجام دهد». قائمی همچنین از مشکلاتی سخن می‌گوید که برخی مدیران شهرداری در جلسات غیررسمی درباره تأمین منابع و اجرای برنامه‌ها مطرح می‌کنند، اما به گفته او، همین مشکلات کمتر در گزارش‌های رسمی انعکاس پیدا می‌کند.
شهر تمیز، خیابان قابل عبور
کمک شهرداری به دیگر دستگاه‌ها و پذیرش مسئولیت‌های تازه، لزومً با انجام وظایف شهری منافات ندارد. اما این فعالیت‌ها زمانی قابل ارزیابی‌اند که هزینه، منابع و نتایج آنها مشخص باشد و بتوان عملکرد شهرداری را در برابر برنامه‌های مصوب سنجید. شهروندان در زندگی روزمره بیش از هر چیز با کیفیت خدمات شهری روبه‌رو هستند؛ خیابانی که پس از بارندگی قابل عبور باشد، زباله‌ای که به‌موقع جمع شود، بوستانی که نگهداری شود و اتوبوس و مترویی که بتوان برای رفت‌وآمد روزانه روی آنها حساب کرد. این خدمات، بخش اصلی مسئولیت شهرداری در برابر مردم است. در ماه‌های پایانی این دوره مدیریت شهری، نظافت پایتخت همچنان موضوع گلایه شهروندان و انتقاد اعضای شوراست. پروژه‌هایی نیز وجود دارند که تکمیل آنها به تأخیر افتاده است. شهرداری برای این خدمات و پروژه‌ها مسئولیت قانونی و بودجه مصوب دارد و باید درباره میزان اجرای آنها پاسخ دهد؛ مستقل از اینکه چه مسئولیت‌های دیگری پذیرفته و چه فعالیت‌هایی خارج از مأموریت‌های معمول خود انجام داده است.