به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
امروز مهمترین خبر رسانه‌های ترکیه، برگزاری نشست سران «سازمان دولت‌های ترک» به میزبانی اردوغان است. اما این بار، خبری که بر کل این نشست سایه انداخته، غیبت رئیس جمهور یکی از مهمترین اعضای سازمان یعنی الهام علی اف است.
به دنبال تنش اخیر در روابط باکو – آنکارا، الهام علی اف حاضر نشد دعوت همتای ترکیه‌ای خود را بپذیرد. این در حالی بود که یکی از مهمترین مشاورین رئیس جمهور ترکیه، به خاطر انتقاد از باکو برکنار شد و اردوغان شخصاً با علی اف تماس گرفته و او را به آنکارا دعوت کرده بود.
روزنامه سوزجو پرتیراژترین روزنامه ترکیه، به این موضوع اشاره کرده که چرا با وجود آن که خود اردوغان با علی اف تماس گرفته، او باز هم حاضر نشده به آنکارا سفر کند؟
این روزنامه دو روز پیش نیز دو یادداشت به قلم دو تن از مهمترین روزنامه نگاران ترکیه منتشر کرده بود.
امین چول آشان گفته بود که باکو، با مواضع قاطعانه خود درس بزرگی به مقامات آنکارا داده و آشکارا اعلام کرده که از اقدامات مداخله جویانه تیم اردوغان خسته شده و اسماعیل سایماز نیز در گفتگو با برخی از مقامات جمهوری آذربایجان، متوجه این نکته شده بود که آنان از ژست‌های سیاسی ترکیه که خود را به عنوان «برادر بزرگِ کشورهای ترک» معرفی می‌کند، آزرده خاطر شده‌اند.
این مقامات به سایماز گفته‌اند: اقدام اوکتای سارال مشاور ارشد اردوغان در بیان انتقادات تند از الهام علی اف، برخلاف ادعاهای آنکارا، موضع شخصی و خودسرانه نبوده و برای این حمله بی سابقه، از اردوغان اجازه گرفته است.
سارال، ممنوعیت حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان را محکوم کرده و از الهام علی اف خواسته بود هر چه سریعتر از تصمیم خود منصرف شود. اما وقتی که باکو به تندی این درخواست را رد کرد، بنعلی ییلدرم رئیس شورای ریش سفیدان «سازمان دولت‌های ترک» اعلام کرد که آنکارا به خودش اجازه نمی‌دهد در مسائل داخلی باکو دخالت کند و سارال نیز به خاطر بیان این سخنان شخصی و مداخله جویانه، سخت مجازات خواهد شد.
باکو برای غیبت علی‌اف توضیح رسمی مشخصی ارائه کرد: او قرار بود در مراسم پایانی مسابقات فوتبال زیر 15 سال در باکو شرکت کند و به برندگان جوایز بدهد؛ برنامه‌ای که بنا بر گزارش مطبوعات جمهوری آذربایجان از قبل تنظیم شده بود. این توضیح را نمی‌توان نادیده گرفت، اما زمان اعلام غیبت و شرایط سیاسی پیرامون آن نیز باعث شد رسانه‌های ترکیه آن را صرفاً یک مسئله عادی تلقی نکنند.
تحلیلگران ترکیه انتظار داشتند، پس از برکناری سارال و بازداشت چندین منتقد علی اف در آنکارا و استانبول، الهام علی اف از مواضع پیشین خود کوتاه بیاید و به ترکیه سفر کند. ولی او باز هم کوتاه نیامد و رسانه‌های نزدیک به دولت در باکو، بهانه‌هایی همچون برنامه‌ریزی‌های گسترده رئیس جمهور را به عنوان توجیه ذکر کردند.
شامل طیار از چهره‌های سیاسی و امنیتی حزب عدالت و توسعه درباره غیبت علی اف نوشت: «الهام علی‌اف رئیس جمهور آذربایجان، در نشست سازمان کشورهای ترک زبان در آنکارا حضور نیافت. البته مشکلات اخیر بین دو کشور برطرف شده است.
فکر می‌کنم این تصمیم جدید علی اف، پاسخی به غیبت رئیس جمهور اردوغان در هفتمین اجلاس سازمان تعامل و اعتمادسازی در آسیا (سیکا) بود که در باکو و در 15 اکتبر برگزار شد. از آنجایی که اردوغان در آن نشست حضور پیدا نکرد، علی اف نیز تصمیم گرفت به نشست آنکارا نیاید. من معتقدم که پس از برطرف شدن موانع، روابط به حالت عادی باز خواهد گشت».
شامل طیار در ادامه نوشته است: «دو کشور برادر علاقه دارند که مشکلات خود را با هم حل کنند. این روند در حال مدیریت است و باید این روند، بدون اجازه دادن به کشورهای دیگر مانند اسرائیل برای دخالت و ایجاد اختلاف، مدیریت شود. التیام زخم زمان می‌برد؛ نباید آن را خراش دهیم و خونریزی کنیم، نباید به کسانی که می‌خواهند آن را خراش دهند، فرصت دهیم. کمی صبر کافی است».
محافظه کارانِ ترکیه خشمگین شدند
پروفسور کورشاد توزلو معاون ارتباط با کشورهای ترک در حزب عدالت و توسعه که به عنوان نظریه‌پرداز مهم تیم اردوغان در تنظیم روابط با ترک زبانان شناخته می‌شود، در یک سخنرانی، آشکارا اعلام کرده که روابط ترکیه و جمهوری آذربایجان از حیث منافع اقتصادی، بسیار مهمتر از آن است که ترکیه بخواهد به خاطر مساله داخلی حجاب دختران، با باکو دچار تنش شود.
هاکان فیدان وزیر امور خارجه نیز، مساله حجاب را یک موضوع داخلی و اختلاف پیش پا افتاده قلمداد کرده و آشکارا اعلام کرده بود که آنکارا پیگیر این موضوع نیست.
اما شمار قابل توجهی از رهبران سیاسی احزاب ترکیه از جمله حزب سعادت، حزب حداپار و حزب دوباره رفاه، به مواضع علی اف تاخته و از اردوغان خواستند در برابر او کوتاه نیاید.
گزارش اخیر نوردیک مانیتور روی پرسش مهم «چرا اردوغان در برابر باکو محتاطانه رفتار می‌کند؟» متمرکز شده و نوشته است: «رابطه آنکارا و باکو فقط بر زبان، تاریخ، فرهنگ و همکاری نظامی بنا نشده؛ بلکه شبکه‌ای از سرمایه‌گذاری‌ها و منافع اقتصادی نیز آن را به هم پیوند داده است.
سرمایه‌گذاری مستقیم آذربایجان در ترکیه طی سال‌های 1995 تا 2025 میلادی، به 21.1 میلیارد دلار رسیده و شرکت دولتی نفت آذربایجان، سوکار، سرمایه‌گذاری‌های خود در ترکیه را حدود 19.5 میلیارد دلار اعلام کرده است. از این گذشته پروژه‌های مشترک کشاورزی و زیرساختی، شرکت‌های نزدیک به خانواده‌های سیاسی دو کشور را به یکدیگر مرتبط کرده‌اند.
همچنین صدها شرکت و ده‌ها پیمانکار ترکیه در جمهوری آذربایجان فعال هستند که درآمدهای آنها در این کشور در دو دهه اخیر، به ده‌ها میلیارد دلار رسیده و ترکیه مهمترین بستر زمینی و دریایی انتقال منابع انرژی آذربایجان به اروپا است».
روزنامه ینی آکیت از جراید مدافع گفتمان اخوانی و خلافت که همواره پشتیبان مواضع اردوغان و حزب عدالت و توسعه است، به تصمیم اخیر جمهوری آذربایجان تاخته و از آنکارا خواسته از اعطای امتیازات گسترده به علی اف، خودداری کند.
احمد وارول از تحلیلگران مشهور این روزنامه می‌گوید: «حتی برکناری مشاور رئیس جمهور و بازداشت چند تن از تحلیلگران ما به خاطر انتقاد از باکو، باز هم علی اف را راضی نکرد و حاضر نشد به ترکیه بیاید.
این اقدامات آنکارا بر باکو تاثیر نگذاشت. اما بهتر، اگر باکو تصور کرده که ترکیه به انتقاد از ممنوعیت حجاب پایان داده، باید بدانند چنین انتظاری بیهوده است. البته فعلاً نمی‌دانیم که آیا دولت علی اف مستقلاً روابط خود را با آنکارا خراب می‌کند یا دست دیگری پشت پرده است. خیلی‌ها در رسانه‌های اجتماعی و تحلیل‌های سیاسی، به این اشاره می‌کنند که دست‌هایی در کار است. این امر عمدتاً به دلیل تأکید اخیر بر روابط دولت علی‌اف با رژیم اشغالگر صهیونیستی است».
وارول برکناری مشاور ارشد اردوغان به درخواست باکو را یک اقدام نادرست قلمداد کرده و می‌گوید: «شما حتی اگر چندین مقام مسئول را برکنار کنید و ده‌ها نفر را به بازجویی فرا بخوانید، باز هم باکو راضی نمی‌شود و اتفاقاً اشتهای آنها با تحقق خواسته‌هایشان تحریک می‌شود و آنها را به سمت درخواست‌های جدید سوق می‌دهد.
چرا ما درباره هر نوع اقدام ضد دینی در فرانسه و انگلیس می‌توانیم به راحتی و به تندترین شکل برخورد کنیم اما درباره آذربایجان کوتاه می‌آییم؟ اگر مشکلی باعث تنش می‌شود، راه حل باید در رفع آن مشکل جستجو شود؛ نه در خاموش کردن واکنش‌ها و انتقادات معطوف به آن مشکل.
اگر پیوندهای تاریخی بین ترکیه و آذربایجان به اندازه کافی قوی نیست که انتقاد از رویه‌های نادرست را تحمل کنند، پس چرا از شعار (دو دولت، یک ملت) استفاده می‌کنیم؟»
نکته تشریفاتی مهمتر این است که ترکیه در همین نشست قرار بود ریاست دوره‌ای سازمان را از آذربایجان تحویل بگیرد. غیبت علی‌اف در چنین موقعیتی، حتی اگر دلیل برنامه‌ای نیز داشته باشد، از نظر نمادین اهمیت بیشتری از غیبت او در یک نشست عادی دارد.
روزنامه جمهوریت در گزارش 30 اکتبر خود، عنوانی معنادار انتخاب کرد: «با وجود عقب‌نشینی‌های ترکیه، علی‌اف به آنکارا نیامد». این روزنامه تأکید کرد که علی‌اف در نشست حاضر نشد و باکو وزیر خارجه را فرستاد و دیدار او با هاکان فیدان نشان داد که کانال دیپلماتیک دو کشور همچنان فعال است.
منبع: تسنیم