به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
مرد 80ساله برزیلی که رقیبش او را به تحقیر، 9انگشتی خوانده بود، پیروز انتخابات در این کشور شد. این پیروزی در شرایطی به دست آمد که کمتر کسی تصور آن را داشت بار دیگر بتواند لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا را سرخوش، خندان و سرمست از پیروزی ببیند.
دور اول انتخابات، لولا دو میلیون رأی از رقیب راست‌گرای ترامپیست خود که از‌قضا پسر رئیس‌جمهور پیشین برزیل بود، عقب ماند. با این حال، وقتی گروه بزرگی از دل‌زدگان از صندوق‌های رأی به میدان برگشتند، لولا بار دیگر یک برد تاریخی را رقم زد؛ بردی که از نگاه بسیاری به معنای نه به افراطی‌گری و بی‌قانونی و آری به دموکراسی، قانون و امکان ساخت جهانی بهتر است.
وقتی شانس درِ خانه لولا را زد
این چهارمین بار است که برزیلی‌ها با رأی خود مانع از حضور راست‌گرایان در قدرت شدند. ژائیر بولسونارو، پدر کاندیدای اخیر و از سیاست‌مداران راست برزیل، به دلیل حمایت از حمله به ساختمان‌های دولتی فدرال و تشویق به کودتا در سال 2023 زندانی است. او آخرین تجربه برزیلی‌ها از سیاست‌مداران راست‌گرا و نزدیک به ایالات متحده به حساب می‌آمد. با وجود این پرونده قضائی علیه ژائیر، پسر او توانست گروه بزرگی از برزیلی‌ها را مجذوب خود کند. او دست به ساخت تشکیلات حمایتی‌ای زد که امروز و حتی با برد لولا هم از تلاش دست برنخواهد داشت.
سه عامل به پیروزی لولا کمک کرد؛ کارزار انتخاباتی مبتنی بر واتس‌اپ، پرداخت کمک‌های مالی سخاوتمندانه پیش از انتخابات و افزایش تردیدها درباره ارتباطات ادعایی بولسونارو با گروه‌های شبه‌نظامی. با همه اینها، لولا در شرایطی قدرت را در دست می‌گیرد که اقتصاد کشور تحت فشار است و کنگره در اختیار راست‌گرایان قرار دارد. از سوی دیگر، بولسونارو می‌کوشد با حمایت احتمالی دونالد ترامپ، نتیجه انتخابات را باطل کند.
لولا اکنون به جمع محدود رهبرانی پیوسته است که توانسته‌اند در چارچوب دموکراتیک چهار دوره ریاست‌جمهوری را به دست آورند؛ جمعی که فرانکلین روزولت، رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده نیز در آن قرار دارد.
عواملی که به داد لولا دا سیلوا رسید
با وجود محبوبیت لولا در برزیل، او در تأمین امنیت این کشور با مشکلاتی رو‌به‌رو بود. یکی از دلایلی که بولسونارو در ابتدا توانست در مقایسه با رقیب خود بدرخشد، پیشنهاد او برای تأمین امنیت حتی با توسل بر زور بود.
اکونومیست در گزارشی که به دقت به بررسی علل پیروزی لولا دا سیلوا پرداخته، نوشته است: سه عامل، چرخش چشمگیر نتیجه انتخابات به سود لولا را توضیح می‌دهند. نخستین عامل، بازنگری راهبردی در کارزار انتخاباتی او بود. لولا پیش از دور نخست، کارزاری آشفته و متکی بر روش‌های سنتی به راه انداخته بود که بر موضوعاتی تمرکز داشتند که برای بسیاری از رأی‌دهندگان دور از ذهن به نظر می‌رسیدند. او برای پنهان‌کردن جای زخم‌های ناشی از عمل جراحی اخیرش برای برداشتن سلول‌های سرطانی از سر، کلاه پانامایی به سر می‌گذاشت. این کلاه ناخواسته سن بالای او را به رأی‌دهندگان یادآوری می‌کرد. در همین حال، کارزار انتخاباتی بولسونارو پیش از دور نخست دست‌کم دو میلیون دلار برای تقویت محتوای خود در فضای مجازی هزینه کرده بود، اما هزینه کارزار لولا به‌سختی به ۵۰۰ هزار دلار می‌رسید. اما در فاصله میان دو دور انتخابات، لولا دوباره شور و توان سیاسی خود را بازیافت و اهمیت اینترنت را جدی گرفت. او کلاهش را کنار گذاشت و شروع به انتشار ویدئوهای سلفی در اینستاگرام کرد. عامل دوم، گشاده‌دستی دولت در پرداخت کمک‌های مالی بود. لولا میزان پرداختی‌ها در مهم‌ترین برنامه رفاهی برزیل را ۱۵ درصد افزایش داد. او همچنین کنگره را وادار کرد قانونی تصویب کند که بر اساس آن، هفته کاری یک روز کوتاه‌تر شود بدون آنکه دستمزدها کاهش یابد. لولا وعده داد استفاده از حمل‌ونقل عمومی در روزهای آخر هفته رایگان و بدهی‌های فدرال صاحبان کسب‌وکارهای انفرادی بخشوده شود. او همچنین متعهد شد به یک میلیون نفر از این افراد، هر‌کدام هزار دلار پرداخت کند.
سومین عامل این بود که بیشتر برزیلی‌ها به این نتیجه رسیدند رفتار و سوابق بولسونارو از حد قابل قبول فراتر رفته است. دو مناظره تلویزیونی به بازگشایی پرونده گذشته بحث‌برانگیز او کمک کرد؛ به‌ویژه ارتباطات ادعایی‌اش با گروه‌های شبه‌نظامی در ریو‌دو‌ژانیرو. این گروه‌ها متشکل از پلیس‌های فاسدی هستند که به عنوان آدمکش اجیرشده فعالیت کرده و از مردم اخاذی می‌کنند.
بولسونارو زمانی که نماینده مجلس ایالتی بود، مدال افتخاری به آدریانو دا نوبریگا، رهبر یک جوخه مرگ بدنام، اعطا کرد؛ فردی که به اتهام قتل زندانی شده بود. بعدها مشخص شد همسر و مادر دا نوبریگا در فهرست حقوق‌بگیران بولسونارو قرار داشته‌اند. بولسونارو می‌گوید از این موضوع اطلاعی نداشته است. شاید آخرین ضربه به کارزار بولسونارو، رسوایی‌ای بود که در آستانه روز انتخابات فاش شد. تحقیقی که روزنامه‌نگاران برزیلی انجام دادند، نشان داد در اوج همه‌گیری کرونا، گروهی از لابی‌گران که قصد داشتند واکسن به ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور وقت، بفروشند، میهمانی‌ای روی یک قایق تفریحی برای فلاویو ترتیب داده بودند که سه نفر از زنان حاضر در آن روسپی بودند.
چالش‌های پیش‌رو و بحران اقتصادی
آنچه شخص لولا و چپ‌گرایان برزیلی نباید فراموش کنند، این است که فلاویو بولسونارو 48 درصد از آرا را به دست آورده و از این پس آرام نخواهد نشست. در حقیقت حدود نیمی از جامعه برزیل حاضر هستند تمام گناهان خانواده بولسونارو را برای ایجاد نوعی تغییر ببخشند و تن به انتخاب متحد دونالد ترامپ دهند.
راست‌گرایان، از‌جمله همسر ژائیر بولسونارو، برادر او و دو پسر دیگرش که به مجلس راه یافته‌اند، بزرگ‌ترین فراکسیون را در هر دو مجلس تشکیل می‌دهند. این وضعیت کار لولا را برای اداره کشور دشوار خواهد کرد؛ به‌ویژه آنکه محدودیت‌های قانون اساسی و سن بالای او اجازه نمی‌دهند بار دیگر نامزد ریاست‌جمهوری شود. در چنین شرایطی، این احتمال وجود دارد لولا از همان روز نخست دوره جدید ریاست‌جمهوری، به رهبری تبدیل شود که قدرت و نفوذ سیاسی‌اش رو به کاهش است.
اولویت اصلی لولا باید ترمیم اقتصاد فرسوده برزیل باشد. سیاست‌های پرهزینه خود او باعث شده بانک مرکزی نرخ بهره واقعی را به سطوحی بسیار بالا افزایش دهد؛ سطوحی که می‌توانند فشار سنگینی بر فعالیت اقتصادی وارد کنند.
درس‌های دشوار برای جنبش‌های چپ
بسیاری از دنبال‌کنندگان سیاست در آمریکای جنوبی، برد لولا دا سیلوا را به معنای توقف راست‌گرایان دانستند. این توقف وقتی اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم سال گذشته شیلیایی‌ها در یک چرخش غیرمنتظره تاریخی، یک راست‌گرا با پیشینه نه‌چندان روشن را برگزیدند تا مسیر کشورشان را به‌کل عوض کنند.
با همه اینها، پیروزی لولا نمی‌تواند به معنای پیروزی قاطع چپ زیر گوش ترامپ باشد. در سال ۲۰۱۸، لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا در آستانه تسلیم‌شدن به زندان بود؛ محاکمه‌ای که هوادارانش آن را کارزاری سیاسی برای حذف او می‌دانستند؛ اقدامی که به باور آنها، محافظه‌کارانی به راه انداخته بودند که از قدرت رأی‌آوری او می‌ترسیدند. اما حالا او با وجود سن بالا و بیماری، بر روی ماشین‌ها می‌پرد و پیروزی خود را چنان جشن می‌گیرد که گویی بیش از 40 سال ندارد.
حالا که لولا بار دیگر رئیس‌جمهور برزیل شده، خواه‌ناخواه وارد دوره‌ای می‌شود که در آن با کاهش تدریجی نفوذ سیاسی‌اش، جناح‌هایی که تاکنون در کنار یکدیگر آرام گرفته‌اند، برای جانشینی او با هم رقابت خواهند کرد. جهان طی دوره‌های قبل شاهد بود لولا چگونه با بحران مالی جهانی، همه‌گیری کرونا، ظهور چپ هویت‌محور و پسامادی‌گرا و رشد راست پوپولیست و ملی‌گرا مواجه شده و در نهایت توانست بر آنها غلبه کند.
امروز چالش‌های لولا دا سیلوا با گذشته متفاوت است. طبقه متوسط برزیل از هر زمان دیگری بزرگ‌تر شده است و شمار زیادی از مردم در اقتصاد پلتفرمی و مشاغل موقت فعالیت می‌کنند. این گروه‌ها به‌جای آنکه در ایده دولت رفاه لولا احساس حمایت و امنیت کنند، گمان می‌کنند این نظام دست و پای آنها را بسته است. در همین حال، رونق بخش کشاورزی و گردشگری روستایی و گسترش کلیساهای انجیلی، به تقویت هویتی محافظه‌کارانه کمک کرده است. این درست همان نقطه‌ای است که چپ‌گرایان آن را به دست فراموشی سپرده‌اند.