به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
مالک مصدق: آیین گشایش «مرکز اسناد و موزه شهید سیدکمال خرازی» و نشست تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی» دیروز یکشنبه (۳ آبان ۱۴۰۵) هم‌زمان با بازگشایی کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه پس از بازسازی آسیب‌های ناشی از تجاوز رژیم صهیونیستی، در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه برگزار شد. در این مراسم تعدادی از سفرا و دیپلمات‌های خارجی مقیم تهران، دیپلمات‌های ارشد وزارت خارجه، تعدادی از اعضای شورای راهبردی روابط خارجی و همکاران شهید کمال خرازی در دوران حضور ایشان در وزارت خارجه و همچنین محمدجواد ظریف حضور داشتند. بنا به روایت ایرنا، سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی، روز یکشنبه سوم آبان در آیین گشایش مرکز اسناد و موزه شهید سیدکمال خرازی، نام‌گذاری مرکز اسناد به نام این شهید و راه‌اندازی موزه تاریخ دیپلماسی را اقدامی ارزشمند دانست و گفت: محدودیت‌های ناشی از جنگ مانع اجرای کامل طرح تأسیس موزه تاریخ دیپلماسی ایران شد، اما افتتاح محدود آن با اسناد و اشیای ارزشمند، می‌تواند گام نخست برای تحقق این ایده باشد.
او همچنین از بازگشایی کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه خبر داد که پس از حمله رژیم صهیونیستی و توقف نزدیک به یک‌ساله فعالیت آن، بازسازی شده است. خطیب‌زاده با تشبیه این حمله به یورش مغول‌ها به مراکز علمی و فرهنگی، یادآور شد کتابخانه از سال ۱۳۱۰ بدون وقفه فعالیت کرده بود. او ابراز امیدواری کرد بازگشایی این مجموعه به احیای فعالیت‌های علمی و تقویت زیست‌بوم دانشگاهی کشور کمک کند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه هم در آیین گشایش مرکز اسناد و موزه شهید سیدکمال خرازی، با اشاره به بازسازی کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه، ابراز امیدواری کرد ایران نیز پس از آسیب‌های ناشی از جنگ، بازسازی شود. او ویژگی برجسته شهید خرازی را «عقلانیت انقلابی» دانست و گفت: خرازی در کنار پایبندی راسخ به آرمان‌های انقلاب اسلامی و اصول سیاست خارجی، از جمله مقاومت و مسئله فلسطین، شخصیتی اهل تفکر، مشورت و گفت‌وگو و از چهره‌های برجسته دیپلماسی کشور بود. عراقچی با اشاره به مسئولیت خرازی در شورای راهبردی روابط خارجی، نقش او را در ارائه مشورت‌های کارشناسی به رهبر انقلاب مهم ارزیابی کرد. او همچنین با یادآوری سخنان شهید خرازی در همایش گفت‌وگوهای ایرانی-عربی در دوحه، بر تداوم رویکرد منطقه‌ای ایران تأکید کرد؛ رویکردی مبتنی بر تأمین امنیت درون‌زا، احترام متقابل، برابری حاکمیتی و مسئولیت مشترک کشورهای منطقه، بدون دخالت قدرت‌های خارجی. وزیر خارجه تصریح کرد سیاست ایران در این زمینه تغییری نکرده و همسایگان را شرکای اصلی برای دستیابی به آینده‌ای صلح‌آمیز می‌داند.
عقلانیت، متانت، انسانیت و رعایت حقوق مردم؛ شاخصه‌های برجسته شخصیت شهید خرازی
در ادامه مراسم، نشست تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی» با حضور «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه، «مجید تخت‌روانچی» معاون سیاسی وزیر امور خارجه، «محمدجواد ظریف» وزیر پیشین امور خارجه، «محمدکاظم سجادپور» استاد دانشکده روابط بین‌الملل، «مهدی مصطفوی» دیپلمات پیشین و جمعی دیگر از دیپلمات‌ها، مقامات و مسئولان در مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه آغاز شد. محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه در نشست مذکور، انسانیت را برجسته‌ترین ویژگی شخصیتی شهید سیدکمال خرازی دانست و گفت: شهید خرازی به معنای کامل کلمه انسانی وارسته بود که متانت، ادب و احترام در رفتار و گفتارش جایگاه ویژه‌ای داشت. به گفته ظریف، ایشان حتی در شرایط دشوار و اختلاف‌نظرهای جدی نیز آرامش خود را حفظ می‌کرد و در برخورد با همکاران، کارکنان وزارت امور خارجه، مردم و طرف‌های خارجی همواره رفتاری محترمانه داشت.
ظریف با تأکید بر عقلانیت و میانه‌روی شهید خرازی، دین‌مداری و رعایت حق‌الناس را از دیگر ویژگی‌های بنیادین شخصیت ایشان برشمرد و خاطرنشان کرد رضایت خداوند و رعایت حقوق مردم در تصمیم‌ها و رفتارهای شخصی و مدیریتی ایشان اهمیت فراوانی داشت. او با اشاره به وصیت شهید خرازی درباره محل دفن همسر شهیده‌اش و تأکید بر دفن ایشان در قطعه عادی، این موضوع را نشانه‌ای از حساسیت عمیق ایشان نسبت به رعایت حقوق مردم و پرهیز از امتیازات ویژه دانست.
در همین زمینه، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز با اشاره به سه سال همکاری مستقیم و روزانه خود با شهید خرازی در شورای راهبردی روابط خارجی، حساسیت ویژه ایشان نسبت به حفظ بیت‌المال را یادآور شد. به گفته عراقچی، شهید خرازی بر تمام هزینه‌های شورا نظارت داشت و اجازه نمی‌داد حتی مبالغ اندک از بودجه عمومی در امور غیرضروری مصرف شود. او تأکید کرد دقت و مسئولیت‌پذیری شهید خرازی در مسائل مالی، همانند حساسیت ایشان در حوزه سیاست خارجی، در تمام ابعاد زندگی شخصی و حرفه‌ای‌شان نمود داشت. مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه، نیز صداقت، دین‌داری و ایران‌دوستی را ویژگی‌هایی دانست که از دوران جوانی تا پایان عمر در شخصیت شهید خرازی ثابت ماند. او افزود اعتقادات مذهبی عمیق و دغدغه ارتقای جایگاه و اعتبار ایران در عرصه بین‌المللی، دو مؤلفه مهم در زندگی و فعالیت‌های این دیپلمات برجسته بود.
مشورت‌محوری و اجماع‌سازی؛ نقش شهید خرازی در تصمیم‌سازی و پیشبرد سیاست خارجی
محمدجواد ظریف با اشاره به روحیه مشورت‌پذیری شهید خرازی، تأکید کرد ایشان پیش از اتخاذ تصمیم، دیدگاه‌های مختلف را می‌شنید و از گفت‌وگو با همکاران و کارشناسان بهره می‌گرفت. به گفته او، شهید خرازی بیش از آنکه سخن بگوید، شنونده بود و همین ویژگی موجب می‌شد سیاست‌ها و تصمیم‌های ایشان بر پایه بررسی دقیق و مشورت‌های کارشناسی شکل بگیرد. ظریف برای تبیین این رویکرد، به مذاکرات ایران و عراق پس از جنگ تحمیلی اشاره کرد؛ مذاکراتی که هم‌زمان از دو مسیر دوجانبه و با میانجیگری سازمان ملل متحد دنبال می‌شد. او یادآور شد شهید خرازی بر حفظ نقش سازمان ملل در روند مذاکرات تأکید داشت و حتی در اوت ۱۹۹۰، هم‌زمان با حمله عراق به کویت، همراه با او به جزیره گاتلند سوئد سفر کرد تا با یان الیاسون، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور جنگ ایران و عراق، درباره روند مذاکرات و ضرورت حفظ نقش این سازمان گفت‌وگو کند.
ظریف همچنین پیگیری اجرای بند ۶ قطع‌نامه ۵۹۸ و تلاش برای شناسایی رسمی عراق به عنوان آغازگر جنگ را از پرونده‌های مهم دوران همکاری خود با شهید خرازی دانست. به گفته او، این مذاکرات با وجود فراز و نشیب‌های متعدد، با آرامش و پیگیری مستمر شهید خرازی دنبال شد و حمایت آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی و نظر مثبت رهبر شهید انقلاب نیز در دستیابی به نتیجه مؤثر بود. عراقچی نیز با اشاره به نقش شهید خرازی در مذاکرات هسته‌ای و دوران تدوین برجام گفت ایشان به‌طور مستمر در جریان جزئیات مذاکرات قرار داشتند و جلسات متعددی با مذاکره‌کنندگان برگزار می‌کردند. گزارش‌های کارشناسی و مشورتی شورای راهبردی روابط خارجی درباره مذاکرات نیز برای مقام معظم رهبری تهیه و ارائه می‌شد. او افزود شهید خرازی در دولت‌های مختلف، فارغ از گرایش‌های سیاسی، با رویکردی ملی مسائل را دنبال می‌کرد و در مسیر اصلاح و تقویت تصمیم‌گیری‌های کشور نقش مشورتی داشت.
صداقت، دانش و سلامت نفس، مبنای اعتماد و جایگاه شهید خرازی بود
مهدی مصطفوی، دیپلمات پیشین و عضو شورای راهبردی روابط خارجی، در نشست تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی»، دانش و تخصص، عقلانیت در تصمیم‌گیری، اعتدال در رفتار، دیانت و صداقت را از برجسته‌ترین ویژگی‌های شهید سیدکمال خرازی برشمرد و تأکید کرد همین خصوصیات، زمینه‌ساز اعتماد و جایگاه ویژه او در نظام و روابط گسترده‌اش با شخصیت‌های داخلی و خارجی بود. مصطفوی با اشاره به پیشینه علمی و تخصصی شهید خرازی گفت: او فردی دانشمند و تحصیل‌کرده بود که تصمیم‌ها و مواضعش بر پایه دانش، منطق و استدلال شکل می‌گرفت. از این رو، اعتدال در رفتار و تصمیم‌گیری او نیز ریشه در عقلانیت داشت. در کنار این ویژگی، دیانت و باور عمیق به صفات الهی، از جمله رحمانیت و بخشندگی خداوند، در رفتار شخصی و اجتماعی‌اش آشکار بود. پایبندی به نمازهای پنج‌گانه و دعا برای خیر و هدایت دیگران، نشان‌دهنده نگاه قرآنی و اعتقادی او بود؛ نگاهی که در روابط سازنده‌اش با افراد و مجموعه‌های مختلف نیز بازتاب داشت.
او تعهد به مسئولیت را از دیگر ویژگی‌های شهید خرازی دانست و اظهار کرد طی حدود ۱۸ سال مسئولیت شورای راهبردی روابط خارجی، حتی در شرایط دشوار جسمانی و روزهای پایانی جنگ، پیگیر برگزاری جلسات شورا بود. به گفته مصطفوی، شهید خرازی حدود دو روز پیش از شهادت نیز در تماس تلفنی بر تداوم جلسات تأکید کرده و خواسته بود مسئولیت‌ها بدون وقفه دنبال شود.
مصطفوی همچنین گستردگی ارتباطات شهید خرازی با سیاستمداران، مراکز مطالعاتی و پژوهشی، شخصیت‌های علمی، فرهنگی، دینی و هنری در داخل و خارج از کشور را از عوامل مؤثر در اجماع‌سازی سیاست خارجی دانست. به گفته او، گفت‌وگوهای صمیمانه و منطقی خرازی با طیف‌های مختلف، زمینه گردهم‌آمدن دیدگاه‌ها و شکل‌گیری تفاهم و هم‌افزایی را فراهم می‌کرد.
عضو شورای راهبردی روابط خارجی با تأکید بر اعتماد ۱۸ساله رهبری شهید به خرازی گفت: او مطالب را صادقانه و بر پایه دریافت‌های علمی و آگاهانه منتقل می‌کرد و در هیچ مذاکره یا ارتباطی به دروغ متوسل نمی‌شد. این صداقت و امانت‌داری، همراه با استقلال شخصی و پرهیز از منافع اقتصادی و رانت، جایگاه او را تقویت کرده بود. مصطفوی اخلاص، پاکدستی و سلامت نفس شهید خرازی و خانواده‌اش را رمز ماندگاری و توفیق او دانست و نقشش را برای مدیران و کارشناسان سیاست خارجی، همچون معلمی راهگشا و هدایت‌گر توصیف کرد.
دیپلماسی منطقه‌ای و مدیریت بحران؛ از افغانستان و عراق تا سیاست همسایگی
مجید تخت‌روانچی با اشاره به دوران وزارت شهید خرازی، مدیریت بحران پس از شهادت دیپلمات‌های ایرانی در مزارشریف در سال ۱۳۷۷ را نمونه‌ای از رویکرد سنجیده ایشان در سیاست خارجی دانست. به گفته او، در آن مقطع بحث‌های گسترده‌ای درباره واکنش ایران و احتمال ورود به جنگ با طالبان مطرح بود، اما شهید خرازی معتقد بود ورود به چنین جنگی به مصلحت کشور نیست و می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای به دنبال داشته باشد.
تخت‌روانچی تأکید کرد در نهایت، تصمیم نظام بر عدم ورود به جنگ قرار گرفت و دیپلماسی ایران تلاش کرد ضمن پیگیری موضوع شهادت دیپلمات‌ها، از گسترش بحران و آسیب‌دیدن روابط منطقه‌ای جلوگیری کند. او این رویکرد را در چارچوب توجه ویژه شهید خرازی به سیاست همسایگی و ضرورت برقراری روابط مناسب با تمامی همسایگان، در شمال، جنوب، شرق و غرب کشور، ارزیابی کرد.
معاون سیاسی وزیر امور خارجه همچنین به موضع ایران در قبال حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ اشاره کرد و گفت شهید خرازی از نخستین ساعات این حمله، موضع جمهوری اسلامی ایران را در محکومیت اقدام نظامی آمریکا اعلام کرد. به گفته او، مخالفت با حضور نیروهای خارجی در منطقه و تأکید بر واگذاری اداره امور عراق به مردم این کشور، از محورهای مهم سیاست خارجی ایران در دوران وزارت شهید خرازی بود. او خاطرنشان کرد ایران ضمن مخالفت با تجاوز آمریکا، به دنبال انتقال تهدیدهای ناشی از سیاست‌های این کشور به عراق نبود، بلکه بر ضرورت مقابله سیاسی و دیپلماتیک با فشارهای آمریکا تأکید داشت.
عراقچی نیز با یادآوری دیدگاه‌های شهید خرازی در همایش گفت‌وگوهای ایرانی-عربی در دوحه در اردیبهشت ۱۴۰۴، بر استمرار رویکرد ایشان در حمایت از امنیت درون‌زای منطقه تأکید کرد. به گفته او، شهید خرازی معتقد بود صلح و ثبات منطقه باید با مشارکت کشورهای منطقه، احترام متقابل، برابری حاکمیتی و مسئولیت مشترک تأمین شود و همسایگان نه رقیب، بلکه شرکای اصلی ایران برای دستیابی به آینده‌ای صلح‌آمیز هستند.
توجه به تاریخ دیپلماسی، آموزش و توسعه علمی؛ میراث ماندگار شهید خرازی
یکی دیگر از محورهای سخنان حاضران، توجه ویژه شهید خرازی به ثبت و حفظ تاریخ روابط خارجی و انتقال تجربه‌های دیپلماتیک به نسل‌های آینده بود. محمدجواد ظریف با اشاره به آخرین دیدار خود با ایشان، گفت شهید خرازی یادداشت‌های مربوط به مذاکرات اجرای بند ۶ قطع‌نامه ۵۹۸ را از وی دریافت کرده بود تا محتوای آنها را برای ثبت در سوابق وزارت امور خارجه بررسی کند. ظریف افزود که شهید خرازی برای تاریخ دیپلماسی کشور اهمیت فراوانی قائل بود و آثار و خاطرات متعددی از دوران وزارت و سفارت خود تدوین کرده بود. وی حتی تا حدود دو هفته پیش از شهادت نیز مشغول تکمیل و تصحیح یادداشت‌های خود بود تا این تجربیات برای استفاده دیپلمات‌های جوان حفظ شود.
ظریف نام‌گذاری مرکز اسناد وزارت امور خارجه به نام شهید خرازی را اقدامی ارزشمند دانست و یادآور شد که ایشان از پایه‌گذاران این مرکز بودند و در کنار فعالیت‌های اجرایی و دیپلماتیک، به ثبت و نگهداری اسناد تاریخی توجه ویژه داشتند.
محمدکاظم سجادپور، استاد دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه، نیز روحیه معلمی و علاقه به آموزش را از ویژگی‌های ماندگار شهید خرازی برشمرد. به گفته وی، شهید خرازی همواره فرصت‌های کاری و مأموریت‌های خارجی را زمینه‌ای برای یادگیری و انتقال تجربه می‌دانست و در دوران حضور در نیویورک نیز بر فراهم کردن امکان بهره‌مندی دیگران از فرصت‌های علمی و آموزشی تأکید داشت.
عراقچی نیز با اشاره به پیگیری مستمر شهید خرازی در حوزه‌های علمی، از نقش ایشان در تأسیس پژوهشگاه علوم شناختی و توسعه این رشته در ایران یاد کرد و ایشان را از چهره‌های پیشگام این حوزه دانست. وی همچنین به تلاش‌های شهید خرازی برای گسترش ارتباطات علمی ایران با مراکز و دانشگاه‌های خارجی و تهیه گزارش‌هایی درباره موانع این ارتباطات اشاره کرد. در ادامه مراسم نیز عباس عراقچی به همراه جمعی از سفیران کشورهای خارجی، مقامات وزارت امور خارجه و رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، از مرکز اسناد وزارت امور خارجه که به نام شهید دکتر سید کمال خرازی مزین شده است، بازدید کردند. همچنین، حاضران در کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه که در جریان حمله رژیم صهیونیستی آسیب دیده بود و پس از بازسازی، بار دیگر راه‌اندازی شده است، حاضر شدند.
**** خطیب‌زاده: میدان و دیپلماسی مکمل یکدیگرند؛ ایران در بالاترین سطح هوشیاری قرار دارد
سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در حاشیه آیین گشایش مرکز اسناد و موزه شهید سید کمال خرازی و نشست تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی» در جمع خبرنگاران با تأکید بر وحدت میدان و دیپلماسی گفت: ایران از همه جهات و ابعاد یکپارچه است و امروز در بالاترین سطح هوشیاری قرار دارد. وی این اظهارات را در حاشیه آیین گشایش مرکز اسناد و موزه شهید سیدکمال خرازی و نشست تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماع‌سازی سیاست خارجی» مطرح کرد.
خطیب‌زاده با اشاره به آسیب کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه در حمله رژیم صهیونیستی، اظهار کرد: تاریخ ایران شاهد دشمنانی بوده که به کتاب و کتاب‌خوانی حمله کرده‌اند، اما آنچه مغول‌ها نتوانستند با ایران انجام دهند، رژیم صهیونیستی نیز نخواهد توانست.
وی با انتقاد از رویکرد اروپا در تحولات منطقه‌ای گفت: اروپا طی ماه‌های گذشته انتخاب‌های نادرستی داشته و اکنون پیامد تصمیم‌های خود را تجربه می‌کند. به گفته او، فاصله گرفتن اروپا از مسائل مهم جهانی و به حاشیه رانده شدن راهبردی، بیش از آنکه ناشی از تحولات بین‌المللی باشد، نتیجه مسیر اشتباه خود این کشورهاست. خطیب‌زاده تأکید کرد اروپا باید از جنایات رژیم صهیونیستی و نقض حقوق بین‌الملل و حقوق بشردوستانه فاصله بگیرد و برای بازگشت به اصول حقوق بین‌الملل و دستاوردهای جمعی جامعه جهانی اقدامی صادقانه انجام دهد.
رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه با اشاره به جنگ‌های ۱۲ و ۴۰ روزه گفت: این جنگ‌ها نادرستی ادعاها و گزاره‌هایی را که درباره ایران در رسانه‌ها ترویج می‌شود، آشکار کرد. وی افزود این تحولات نشان داد جمهوری اسلامی ایران از اراده، توان و اجماع لازم برای ایستادگی در برابر متجاوز برخوردار است و در برابر هرگونه تجاوز، فارغ از ادبیات طرف مقابل، خواهد ایستاد.
خطیب‌زاده همچنین با انتقاد از تهدیدهای نظامی آمریکا تصریح کرد: اقدام نظامی دیگر علیه ایران، پس از جنگ‌های پیشین، شکست دیگری برای آمریکا خواهد بود. او تأکید کرد هدف باید دستیابی به ایرانی قدرتمند و منطقه‌ای آرام، بدون حضور مخرب آمریکا و متحدانش باشد.
وی در بخش دیگری از سخنانش گفت تغییر افراد در دولت آمریکا واقعیت حمله این کشور به ایران و شهادت شهروندان، کودکان و نظامیان ایرانی را تغییر نمی‌دهد و این وقایع از حافظه ملت ایران پاک نخواهد شد.
خطیب‌زاده در پاسخ به پرسشی درباره زمان بازگشایی تنگه هرمز نیز گفت: این تنگه هزاران سال باز بوده و این سؤال را باید از کسانی پرسید که موجب بسته شدن آن شده‌اند.