به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
با آغاز فصل پاییز، بازگشایی مدارس و افزایش حضور دانش‌آموزان در محیط‌های بسته، شیوع بیماری‌های فصلی و برخی بیماری های تنفسی از جمله آنفلوآنزا، کرونا و سرماخوردگی سر زبان‌ها افتده است؛ بیماری‌هایی که اگرچه در بسیاری از افراد با علائم خفیف بروز می‌کنند، اما در گروه‌های پرخطر می‌توانند به بستری شدن و حتی آسیب‌های جدی منجر شوند.
علی اسدالهی، متخصص بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفت‌و‌گو با SNNTV با تشریح مهم‌ترین بیماری‌های شایع فصل پاییز، درباره علائم هشداردهنده آنفلوآنزا، خطر مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک، اهمیت واکسیناسیون، شیوع شپش سر در مدارس و راهکار‌های پیشگیری از انتقال بیماری‌های عفونی توضیح داد.
وی با اشاره به افزایش فعالیت ویروس‌های تنفسی در ماه‌های سرد سال اظهار کرد: با کاهش دمای هوا، افراد زمان بیشتری را در فضا‌های بسته سپری می‌کنند و در محیط‌هایی مانند کلاس‌های درس نیز به دلیل بسته بودن پنجره‌ها و کاهش تهویه، شرایط برای انتقال بیماری‌های تنفسی فراهم‌تر می‌شود.
اسدالهی افزود: کاهش فعالیت مژک‌های تنفسی در هوای سرد نیز می‌تواند بر توانایی دستگاه تنفس برای دفع عوامل بیماری‌زا تأثیر بگذارد. به همین دلیل رعایت بهداشت فردی، استفاده از ماسک در شرایط مناسب و تهویه کلاس‌های درس اهمیت زیادی دارد.
این متخصص بیماری‌های عفونی تأکید کرد: یکی از مهم‌ترین توصیه‌ها به والدین این است که دانش‌آموزان دارای تب، سرفه و علائم بیماری‌های تنفسی را به مدرسه نفرستند؛ زیرا حضور یک دانش‌آموز بیمار می‌تواند زمینه ابتلای تعداد زیادی از همکلاسی‌های او را فراهم کند.
تفاوت آنفلوآنزا، کرونا و سرماخوردگی چیست؟
اسدالهی با اشاره به اینکه آنفلوآنزا یکی از مهم‌ترین بیماری‌های ویروسی فصل پاییز است، گفت: یکی از ویژگی‌های شناخته‌شده آنفلوآنزا شروع ناگهانی علائم است؛ به‌گونه‌ای که ممکن است فرد تا ساعاتی قبل احساس سلامتی داشته باشد، اما ناگهان دچار تب، لرز، بدن‌درد شدید، ضعف و سرفه خشک شود.
وی ادامه داد: در مواردی از آنفلوآنزا تب بالای ۳۹ درجه، کوفتگی شدید و احساس ناتوانی در انجام فعالیت‌های روزمره مشاهده می‌شود. در مقابل، سرماخوردگی معمولاً علائم خفیف‌تری دارد و برخی موارد کرونا نیز ممکن است با شروع تدریجی علائم همراه باشند.
این متخصص عفونی خاطرنشان کرد: البته شدت تب یا نحوه شروع علائم به‌تنهایی برای تشخیص قطعی آنفلوآنزا، کرونا و سرماخوردگی کافی نیست و در موارد ضروری، تشخیص باید با بررسی پزشک انجام شود.
وی با هشدار نسبت به عوارض آنفلوآنزا تصریح کرد: برخلاف تصور برخی افراد، آنفلوآنزا همیشه یک بیماری ساده نیست و در موارد شدید می‌تواند ریه، قلب و حتی دستگاه عصبی را درگیر کند.
چه کسانی بیشتر در معرض آنفلوآنزای شدید هستند؟
اسدالهی با اشاره به گروه‌های آسیب‌پذیر گفت: کودکان زیر پنج سال، به‌ویژه زیر دو سال، سالمندان، زنان باردار، افراد مبتلا به دیابت، چاقی، بیماری‌های قلبی و ریوی و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بیشتر در معرض عوارض شدید آنفلوآنزا قرار می‌گیرند.
وی افزود: بیمارانی که تحت شیمی‌درمانی قرار دارند یا به دلیل ابتلا به سرطان و سایر بیماری‌ها دارو‌های تضعیف‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند، باید مراقبت بیشتری داشته باشند.
این متخصص بیماری‌های عفونی تأکید کرد: افراد گروه‌های پرخطر در صورت مشاهده علائم مشکوک به آنفلوآنزا بهتر است در ۴۸ ساعت نخست شروع علائم به پزشک مراجعه کنند؛ زیرا دارو‌های ضدویروس در صورت تجویز به‌موقع می‌توانند در کاهش عوارض بیماری مؤثر باشند.
وی با اشاره به تجربه درمان بیماران مبتلا به آنفلوآنزای شدید اظهار کرد: در بیمارستان شریعتی مواردی از بیماران مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای و تحت شیمی‌درمانی وجود داشته‌اند که باوجود دریافت درمان، بر اثر عوارض آنفلوآنزا جان خود را از دست داده‌اند.
اسدالهی یکی از اشتباهات رایج در درمان بیماری‌های تنفسی را مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک دانست و گفت: برخی خانواده‌ها به‌محض مشاهده علائم سرماخوردگی در فرزندانشان، از آموکسی‌سیلین، سفیکسیم یا آزیترومایسین باقی‌مانده در منزل استفاده می‌کنند؛ درحالی‌که این دارو‌ها برای درمان عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا کاربردی ندارند.
وی توضیح داد: آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان عفونت‌های باکتریایی تجویز می‌شوند و مصرف بی‌رویه آنها می‌تواند با برهم زدن تعادل میکروب‌های مفید دستگاه گوارش، موجب اسهال، عوارض گوارشی و افزایش مقاومت میکروبی شود.
این متخصص عفونی درباره استفاده از آمپول‌های کورتونی از جمله دگزامتازون نیز هشدار داد و افزود: گاهی افراد پس از تزریق کورتون احساس بهبودی موقت پیدا می‌کنند؛ زیرا التهاب بدن کاهش می‌یابد، اما این دارو‌ها می‌توانند سیستم ایمنی را تضعیف کنند و در صورت مصرف نابجا، شرایط را برای تشدید عفونت ویروسی فراهم سازند.
وی با اشاره به مشاهده موارد شدید آنفلوآنزا در افراد ورزشکار مصرف‌کننده کورتون گفت: حتی قدرت بدنی بالا نیز نمی‌تواند عوارض ناشی از تضعیف سیستم ایمنی را جبران کند و مصرف نامناسب این دارو‌ها ممکن است پیامد‌های بسیار جدی داشته باشد.
اسدالهی همچنین درباره تزریق غیرضروری سرم گفت: بسیاری از بیماران مبتلا به عفونت‌های تنفسی خفیف، نیازی به تزریق سرم ندارند و استراحت، مصرف مایعات کافی و مراقبت‌های حمایتی برای آنها مناسب‌تر است.
این متخصص بیماری‌های عفونی با اشاره به اینکه بسیاری از عفونت‌های ویروسی در افراد سالم طی چند روز رو به بهبود می‌روند، گفت: در موارد خفیف معمولاً استراحت و مراقبت در منزل کافی است، اما اگر علائم طولانی شوند یا وضعیت بیمار رو به وخامت برود، مراجعه به پزشک ضروری خواهد بود.
وی از تب طول‌کشیده، تشدید سرفه، خلط خونی، درد قفسه سینه و کاهش سطح هوشیاری به‌عنوان علائمی نام برد که باید جدی گرفته شوند.
اسدالهی افزود: اگر تب بیش از پنج روز ادامه پیدا کند یا بیمار پس از یک دوره بهبودی نسبی دوباره دچار تشدید علائم شود، باید از نظر بروز عوارض یا عفونت‌های ثانویه بررسی شود.
وی خاطرنشان کرد: سرفه در برخی بیماران ممکن است حتی پس از برطرف شدن عفونت اولیه ادامه پیدا کند و در افرادی که سابقه آسم یا بیماری‌های مزمن ریوی دارند، بررسی و درمان تخصصی ضرورت بیشتری پیدا می‌کند.
اسدالهی با رد این تصور که کرونا به‌طور کامل از بین رفته است، گفت: ویروس کرونا همچنان در گردش است و موارد بستری ناشی از آن نیز مشاهده می‌شود؛ به‌ویژه در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند.
وی با اشاره به اینکه بسیاری از افراد در برابر سویه‌های در گردش کرونا تا حدی ایمنی دارند، افزود: این موضوع به معنای بی‌خطر بودن بیماری نیست و کرونا همچنان می‌تواند در برخی بیماران عوارض قابل‌توجهی ایجاد کند.
این متخصص عفونی همچنین درباره عوارض پساکرونا توضیح داد: برخی افراد پس از ابتلا به این بیماری دچار خستگی مداوم، ضعف، بی‌حالی و مشکلات طولانی‌مدت می‌شوند؛ بنابراین همچنان باید پیشگیری از ابتلا را جدی گرفت.
آلرژی پاییزی یا سرماخوردگی؟ چگونه تفاوت آنها را تشخیص دهیم؟
اسدالهی در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو به افزایش حساسیت‌های فصلی در پاییز اشاره کرد و گفت: گاهی علائم آلرژی با سرماخوردگی اشتباه گرفته می‌شود، درحالی‌که حساسیت‌های فصلی معمولاً با تب همراه نیستند.
وی توضیح داد: خارش گلو، عطسه، آبریزش بینی، اشک‌ریزش و قرمزی چشم از نشانه‌های شایع آلرژی هستند. همچنین ممکن است دانش‌آموز فقط هنگام حضور در مدرسه علائم داشته باشد و پس از بازگشت به خانه احساس بهتری پیدا کند.
این متخصص عفونی افزود: در چنین مواردی باید عوامل حساسیت‌زا مانند گرده گیاهان، گردوغبار یا سایر مواد موجود در محیط شناسایی و تا حد امکان کنترل شوند.
شیوع شپش سر در مدارس ارتباطی با فقیر یا ثروتمند بودن ندارد
اسدالهی با اشاره به اینکه بیماری‌های شایع مدارس به عفونت‌های تنفسی محدود نمی‌شوند، درباره شپش سر نیز هشدار داد.
وی گفت: برخلاف تصور عمومی، ابتلا به شپش سر لزوماً نشانه رعایت نکردن بهداشت فردی یا وضعیت نامناسب اقتصادی نیست و این آلودگی می‌تواند در مدارس مناطق مختلف، حتی مناطق برخوردار، مشاهده شود.
این متخصص بیماری‌های عفونی مهم‌ترین علامت آلودگی به شپش سر را خارش شدید سر دانست و افزود: گاهی این خارش با اگزما یا سایر مشکلات پوستی اشتباه گرفته می‌شود و به همین دلیل تشخیص بیماری به تأخیر می‌افتد.
وی تأکید کرد: مربیان بهداشت و والدین باید در صورت مشاهده خارش مداوم، مو و پوست سر دانش‌آموز را از نظر وجود شپش یا تخم آن بررسی کنند.
اسدالهی با اشاره به وجود درمان‌های مؤثر برای شپش سر گفت: استفاده از دارو‌هایی مانند پرمترین طبق دستور درمانی و تکرار درمان در زمان مناسب از روش‌های کنترل آلودگی است. همچنین شست‌وشوی وسایل شخصی مرتبط با مو و خودداری از استفاده مشترک از آنها اهمیت دارد.
آبله‌مرغان در مدارس؛ خطری که می‌تواند به خانه منتقل شود
این متخصص بیماری‌های عفونی از آبله‌مرغان به‌عنوان یکی دیگر از بیماری‌های قابل انتقال در محیط‌های آموزشی نام برد و گفت: این بیماری می‌تواند از طریق تماس نزدیک و مسیر تنفسی منتقل شود.
وی افزود: دانش‌آموز مبتلا به آبله‌مرغان باید تا زمان خشک شدن و دلمه بستن کامل ضایعات از حضور در مدرسه خودداری کند.
اسدالهی هشدار داد: اگرچه آبله‌مرغان در بسیاری از کودکان بدون عارضه جدی بهبود می‌یابد، اما انتقال آن به زنان باردار فاقد ایمنی یا افراد دارای ضعف سیستم ایمنی می‌تواند خطرناک باشد.
وی تصریح کرد: والدین باید توجه داشته باشند که بیماری دانش‌آموز ممکن است برای خودش خفیف باشد، اما پس از انتقال به اعضای آسیب‌پذیر خانواده، عوارض بسیار جدی ایجاد کند.
واکسن آنفلوآنزا را چه زمانی بزنیم؟ سه‌ظرفیتی بهتر است یا چهارظرفیتی؟
اسدالهی با تأکید بر اهمیت واکسیناسیون آنفلوآنزا گفت: واکسن یکی از مهم‌ترین راهکار‌های کاهش خطر ابتلا و به‌ویژه پیشگیری از عوارض شدید این بیماری در گروه‌های پرخطر است.
وی افزود: اگرچه بهتر است واکسیناسیون پیش از اوج گردش ویروس انجام شود، اما آغاز فصل شیوع به معنای پایان فرصت واکسیناسیون نیست و افراد واجد شرایط می‌توانند با نظر پزشک واکسن دریافت کنند.
این متخصص عفونی با اشاره به پرسش‌ها درباره واکسن‌های سه‌ظرفیتی و چهارظرفیتی اظهار کرد: حذف یکی از سویه‌های آنفلوآنزای نوع B از ترکیب برخی واکسن‌ها به معنای کاهش خودکار اثربخشی واکسن سه‌ظرفیتی نیست؛ زیرا ترکیب واکسن‌ها بر اساس اطلاعات مربوط به سویه‌های در گردش به‌روزرسانی می‌شود.
وی درباره واکسن‌های وارداتی از کشور‌های مختلف نیز گفت: معیار مهم، تأیید مراجع رسمی نظارتی و تناسب نوع واکسن با شرایط فرد دریافت‌کننده است.
اسدالهی افزود: نوع واکسن مورد استفاده برای کودکان کم‌سن، زنان باردار و سایر گروه‌های خاص باید متناسب با مجوز مصرف همان فرآورده و با نظر پزشک انتخاب شود.
وی با اشاره به محدودیت عرضه برخی واکسن‌ها تأکید کرد: در شرایط محدودیت دسترسی، باید گروه‌های پرخطر، به‌ویژه زنان باردار، سالمندان و بیماران دارای نقص ایمنی در اولویت قرار بگیرند.
اسدالهی با انتقاد از شکل‌گیری بازار غیررسمی فروش واکسن آنفلوآنزا گفت: برخی افراد برای تهیه برند‌های خاص واکسن به بازار غیررسمی مراجعه می‌کنند و مبالغ بسیار بالایی می‌پردازند، درحالی‌که ممکن است شرایط استاندارد نگهداری واکسن رعایت نشده باشد.
وی افزود: واکسن آنفلوآنزا باید در زنجیره سرمای مشخص نگهداری شود و خارج شدن از شرایط استاندارد می‌تواند اثربخشی آن را تحت تأثیر قرار دهد.
این متخصص بیماری‌های عفونی تأکید کرد: شهروندان باید واکسن را صرفاً از داروخانه‌ها و مراکز مورد تأیید نظام سلامت تهیه کنند و از خرید فرآورده‌هایی که شرایط نگهداری آنها مشخص نیست، خودداری کنند.
وی همچنین خواستار بررسی وضعیت دسترسی گروه‌های پرخطر به واکسن شد و گفت: مسئولان نظام سلامت باید برای توزیع مناسب واکسن و دسترسی بیماران نیازمند برنامه‌ریزی کنند.
بیماری‌های گوارشی در مدارس؛ از اسهال و استفراغ تا آلودگی مواد غذایی
اسدالهی با اشاره به بیماری‌های گوارشی دانش‌آموزان اظهار کرد: عفونت‌های گوارشی ویروسی و باکتریایی نیز از جمله بیماری‌هایی هستند که در محیط‌های جمعی مانند مدارس امکان انتقال دارند.
وی افزود: نشستن دست‌ها پس از استفاده از سرویس بهداشتی، تماس با سطوح آلوده و مصرف مواد غذایی غیربهداشتی از عوامل مهم انتقال این بیماری‌ها به شمار می‌روند.
این متخصص عفونی گفت: اسهال، تهوع و استفراغ از علائم شایع عفونت‌های گوارشی هستند، اما در صورت بروز تب بالا، اسهال خونی یا تداوم طولانی علائم، دانش‌آموز باید توسط پزشک بررسی شود.
وی با تأکید بر ضرورت نظارت بر بوفه مدارس افزود: رعایت بهداشت دست توسط کارکنان بوفه، نگهداری صحیح مواد غذایی و مصرف به‌موقع غذا‌های پخته‌شده می‌تواند در کاهش انتقال بیماری‌های گوارشی مؤثر باشد.
طاعون ریوی چیست؟ توضیح متخصص عفونی درباره نگرانی‌ها از این بیماری
اسدالهی در پاسخ به پرسشی درباره انتشار اخبار مربوط به طاعون ریوی توضیح داد: طاعون یک بیماری باکتریایی است و برخلاف آنفلوآنزا یا کرونا، عامل آن ویروس نیست.
وی افزود: طاعون انواع مختلفی دارد که نوع ریوی آن به دلیل درگیری شدید دستگاه تنفس می‌تواند بسیار خطرناک باشد و در صورت تشخیص دیرهنگام عوارض مرگباری ایجاد کند.
این متخصص بیماری‌های عفونی با اشاره به اهمیت تشخیص سریع و درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب گفت: درمان به‌موقع نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود بیماران دارد.
وی در این گفت‌و‌گو همچنین اظهار کرد که مواردی از این بیماری را در ایران مشاهده نکرده است. با این حال، اظهارات وی به‌تنهایی به معنای تأیید نبود موارد بیماری در سطح کشور نیست.
مهم‌ترین توصیه‌های متخصص عفونی به والدین برای پیشگیری از بیماری‌های پاییزی
اسدالهی در پایان با تأکید بر اینکه پیشگیری از انتقال بیماری‌ها در مدارس نیازمند همکاری خانواده‌ها، دانش‌آموزان و مسئولان آموزشی است، گفت: رعایت اقدامات ساده بهداشتی می‌تواند نقش مهمی در کاهش زنجیره انتقال بیماری‌های عفونی داشته باشد.
وی مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه را شامل شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون، تهویه مناسب کلاس‌های درس، استفاده صحیح از ماسک در شرایط لازم، پرهیز از حضور دانش‌آموز بیمار در مدرسه، توجه به واکسیناسیون گروه‌های پرخطر و رعایت بهداشت مواد غذایی دانست.
این متخصص بیماری‌های عفونی همچنین توصیه کرد دانش‌آموزان از مواد غذایی سالم، میوه‌ها، سبزیجات تازه و خوراکی‌های خانگی مناسب استفاده کنند و مصرف خوراکی‌های پرچرب و پرقند را کاهش دهند.
اسدالهی در پایان تأکید کرد: بسیاری از بیماری‌های ویروسی فصلی با استراحت و مراقبت مناسب بهبود پیدا می‌کنند و نیازی به درمان‌های غیرضروری ندارند؛ اما شناخت علائم خطر، پرهیز از خوددرمانی و توجه به سلامت افراد آسیب‌پذیر می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
منبع: خبرگزاری دانشجو