به گزارش خبرآنلاین، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی در نشست اتحادیه آکسفورد که روز ۱۶ آبان (هفتم نوامبر) برگزار شد، بر ضرورت تداوم مذاکرات تهران و واشنگتن تأکید کرد و گفت نباید دستیابی به یک توافق ایدهآل مانع رسیدن به توافقی عملی برای کاهش تنشها شود. این سخنرانی قبل از سفر به آمریکا و تحولات اخیر در توقف مذاکرات ایران و آمریکا و کنار گذاشتن ونس از پرونده ایران انجام شده است.
نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر بار دیگر بر تعهد دوحه به میانجیگری میان ایران و آمریکا تاکید کرد و گفت تلاشهای دیپلماتیک برای دستیابی به توافق، با وجود دشواریهای موجود در مسیر مذاکرات، باید ادامه پیدا کند.
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی روز جمعه در سخنرانی خود در اتحادیه آکسفورد در دانشگاه آکسفورد گفت قطر همچنان با هر دو طرف در ارتباط است و نشانههایی از تمایل برای یافتن راهحل دیپلماتیک در مناقشه کنونی وجود دارد.
او با اشاره به تماسهای دوحه با دولت آمریکا گفت: «اما دستکم در شرایط فعلی و بر اساس تعاملاتی که با دولت آمریکا داریم، حتی پس از انتخابات هم اراده لازم همچنان وجود دارد.»
نخستوزیر قطر در ادامه تاکید کرد که انتظار برای دستیابی به توافقی بینقص نباید مانع رسیدن طرفها به توافقی شود که بتواند از شدت تنشها بکاهد. او گفت: «ما هرگز به توافق صلحی کاملا بینقص دست پیدا نخواهیم کرد. اما نمیتوانیم منتظر چنین توافقی بمانیم و در این فاصله از دستیابی به یک توافق خوب صرفنظر کنیم.»
این اظهارات در جریان سخنرانی شیخ محمد با عنوان «رفاه در جهانی چندپاره؛ دولتهای کوچک و جغرافیای جدید نفوذ جهانی» مطرح شد. پس از سخنرانی نیز جان ساورز، رئیس پیشین سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا (MI6)، گفتوگویی را با او مدیریت کرد.
شیخ محمد در این نشست گفت میانجیگری و تلاش برای برقراری صلح صرفا انتخابی دیپلماتیک برای کشورهای برخوردار و ثروتمند نیست، بلکه برای کشورهایی که امنیت و رفاه اقتصادی آنها به ثبات منطقهای و جهانی وابسته است، ضرورتی اجتنابناپذیر به شمار میرود.

او با یادآوری دیدگاه شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، گفت امیر این کشور معتقد است حتی اگر یک تلاش میانجیگرانه یک سال طول بکشد و در نهایت تنها به نجات جان یک نفر منجر شود، باز هم ارزش پیگیری دارد. به گفته نخستوزیر قطر، همین نگاه همچنان راهنمای سیاست خارجی دوحه است؛ حتی در شرایطی که این کشور با دشواریها و انتقادهای مختلف روبهرو میشود.
تلاشهای فشرده قطر برای میانجیگری میان ایران و آمریکا
نخستوزیر قطر در بخش دیگری از سخنانش جزئیات بیشتری از تلاشهای دیپلماتیک دوحه برای جلوگیری از تشدید تنش میان تهران و واشنگتن ارائه کرد.
او فاش کرد که مقامهای قطری تنها در یک هفته پنج بار به تهران سفر کردهاند و در دیدارهای طولانی با طرفهای ایرانی، برای جلوگیری از آغاز دور تازهای از درگیریها رایزنی کردهاند.
به گفته شیخ محمد، برخی از این جلسات بین ۱۸ تا ۲۰ ساعت طول کشیده است. دوحه در این مدت، همزمان با شرکای منطقهای خود تلاش کرده راهی برای پیشبرد مذاکرات پیدا کند؛ بهویژه پس از آنکه اجرای تفاهمنامه قبلی با دشواریهایی روبهرو شد.
او با اشاره به نقش قطر در دور نخست مذاکرات که به شکلگیری تفاهمنامه انجامید، گفت دوحه در آن مقطع نقش مهمی در جلوگیری از گسترش بحران و بروز آشفتگی بیشتر در منطقه ایفا کرد؛ آن هم در شرایطی که خطر تشدید درگیریها بسیار جدی بود.
نخستوزیر قطر اذعان کرد که خطر بازگشت تنشها و درگیریهای نظامی همچنان وجود دارد و منطقه هنوز به نقطهای از امنیت و ثبات نرسیده است. با این حال، او تأکید کرد که قطر مصمم است کانالهای ارتباطی میان طرفهای درگیر را باز نگه دارد.
از شیخ محمد درباره تأثیر پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای آمریکا بر روند مذاکرات هم سؤال شد. او در پاسخ گفت نتایج انتخابات ممکن است بر سیاستهای آینده واشنگتن تأثیر بگذارد، اما تاکنون اراده دولت آمریکا برای پیگیری راهحل دیپلماتیک را تغییر نداده است.

او افزود قطر در هفتههای اخیر همکاری نزدیکی با مقامهای آمریکایی داشته که به گفته او، تمایل واقعی خود را برای حلوفصل دیپلماتیک بحران نشان دادهاند. همزمان، در تهران نیز صداهایی وجود داشته که از رویکردی محتاطانهتر و سنجیدهتر حمایت میکنند. به اعتقاد نخستوزیر قطر، همین عوامل به جلوگیری از خارج شدن اوضاع از کنترل کمک کرده است.
شیخ محمد همچنین درباره خطر غلبه مواضع تندروانه بر روند دیپلماسی هشدار داد و گفت تفاهمنامه قبلی نشان داده است که حتی در شرایط دشوار مذاکراتی و با وجود پیچیدگی تصمیمگیریهای سیاسی نیز میتوان به پیشرفت دست یافت.
او با اشاره به کاهش فعالیتهای دیپلماتیک در روزهای اخیر تأکید کرد که این وضعیت به معنای توقف تلاشهای قطر نیست.
نخستوزیر قطر تصریح کرد: «در واقع، تعاملات ما متوقف نشده و متوقف هم نخواهد شد.»
ازسرگیری عملیات نظامی راهحل اختلافات نیست
شیخ محمد در ادامه سخنان خود هشدار داد که بازگشت به درگیری نظامی نمیتواند اختلافات باقیمانده را حل کند؛ بهویژه آنکه درگیریهای قبلی هزینههای سنگینی بر کشورهای منطقه و مردم ایران تحمیل کرده است.
او برنامه هستهای ایران، آزادی کشتیرانی در آبهای منطقه و امنیت خلیج فارس را از جمله موضوعات اصلی دانست که باید از مسیر دیپلماسی درباره آنها به توافق رسید.
نخستوزیر قطر تأکید کرد هرگونه ترتیبات پایدار امنیتی در منطقه باید نگرانیهای ایران و کشورهای عربی خلیج فارس را بهطور همزمان در نظر بگیرد و نباید امنیت یک طرف را بر ملاحظات طرف دیگر مقدم بداند.
او خواستار آغاز گفتوگو میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و ایران برای ایجاد یک چارچوب امنیتی مشترک شد؛ چارچوبی که بر تضمینهای متقابل، از جمله تعهد به خودداری از تجاوز و تهدید به استفاده از زور، استوار باشد.
شیخ محمد برای تأکید بر اهمیت این موضوع به سخنان شیخ تمیم در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۵ اشاره کرد. امیر قطر در آن زمان خواستار آغاز گفتوگویی جدی میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و ایران برای رسیدگی به ریشههای اختلافات و نگرانیهای امنیتی متقابل شده بود.
نخستوزیر قطر معتقد است چنین ترتیباتی نمیتواند صرفا بر وعدههای سیاسی استوار باشد و باید با تضمینهای عملی برای جلوگیری از تجاوز و تهدید نظامی همراه شود. به گفته او، پس از ایجاد این تضمینها باید اقداماتی برای اعتمادسازی و گسترش منافع مشترک میان کشورهای منطقه در دستور کار قرار بگیرد.
او همچنین به ظرفیتهای همکاری اقتصادی میان ایران و همسایگان عرب آن در خلیج فارس اشاره کرد و گفت حلوفصل مسئله هستهای میتواند زمینه را برای توسعه این همکاریها فراهم کند.
شیخ محمد در ادامه تأکید کرد هرگونه چارچوب جامع امنیت منطقهای باید مسئله فلسطین و تشکیل کشور مستقل فلسطینی را نیز در بر بگیرد تا شرایطی ایجاد شود که هیچ کشوری تهدیدی علیه کشور دیگر نباشد.
او با اشاره به شکلگیری ائتلافهای امنیتی مختلف در منطقه گفت این ائتلافها در واکنش به تهدیدهای موجود شکل گرفتهاند، اما نباید به افزایش شکافها و قطببندیهای منطقهای دامن بزنند.
چرا قطر همچنان به میانجیگری ادامه میدهد؟
نخستوزیر قطر در بخش دیگری از سخنان خود به نقش کشورهای کوچک در دیپلماسی جهانی پرداخت و گفت اندازه و وسعت یک کشور دیگر بهتنهایی تعیینکننده میزان نفوذ آن در عرصه بینالمللی نیست.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس درباره حضورش در اتحادیه آکسفورد نوشت: «در شرایطی که جهان با چالشها و شکافهای فزاینده روبهرو است، دیگر نمیتوان اندازه یک کشور را معیاری برای سنجش میزان نفوذ آن در عرصه بینالمللی دانست.»
شیخ محمد با اشاره به تجربه قطر گفت تصمیم این کشور در سال ۱۹۹۵ برای سرمایهگذاری در بخش گاز، پایههای اقتصادی لازم را برای گسترش نفوذ بینالمللی دوحه فراهم کرد.
به گفته او، قطر همزمان با توسعه همکاریهای خود در حوزه انرژی، روابط دیپلماتیکش را نیز گسترش داد و توانست با ایجاد اعتماد میان طرفهای مختلف، ظرفیتهای خود را برای میانجیگری افزایش دهد.
نخستوزیر قطر گفت این کشور حدود دو دهه است که بهطور مستمر در مسیر میانجیگری و تلاش برای برقراری صلح فعالیت میکند. او انگیزه اصلی این رویکرد را نه دستیابی به سلطه بر دیگر کشورها، بلکه تلاش برای حفاظت از جان انسانها دانست.
او همچنین اعلام کرد قطر در سال ۲۰۲۵ در حدود ۱۶ پرونده میانجیگری مشارکت داشته است. این پروندهها طیف گستردهای از موضوعات، از تبادل زندانیان و مذاکرات آتشبس گرفته تا ابتکارهای گستردهتر برای برقراری صلح را شامل میشدند.
شیخ محمد از همکاری قطر با کشورهایی مانند نروژ، سوئیس و اسپانیا در تلاشهای میانجیگرانه مرتبط با مناقشات آفریقا، آمریکای لاتین و افغانستان نیز سخن گفت.
از جمله این همکاریها میتوان به مشارکت قطر با نروژ و سوئیس در تلاشها برای حلوفصل مناقشه جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا، همکاری با اسپانیا و نروژ درباره کلمبیا و همچنین همراهی با تیمهای میانجیگری نروژ در پرونده افغانستان اشاره کرد.
او تأکید کرد کشورهایی با نظامهای سیاسی و الگوهای اقتصادی متفاوت نیز میتوانند برای دستیابی به نتایج عملی با یکدیگر همکاری کنند. به گفته او، چنین مشارکتهایی نباید به میانجیگری محدود بماند و میتواند حوزههایی مانند سرمایهگذاری، انرژی و همکاریهای اقتصادی را نیز در بر بگیرد.
نخستوزیر قطر در پایان این بخش از سخنان خود گفت دوحه به استفاده از روابط دیپلماتیکش برای جلوگیری از تشدید بحرانها ادامه خواهد داد. او استدلال کرد کشورهایی که رفاه و رونق اقتصادی آنها به ثبات جهانی وابسته است، در حفظ این ثبات نیز مسئولیت دارند.

غزه و لبنان همچنان با بحران حلنشده روبهرو هستند
شیخ محمد در بخش پایانی سخنان خود به وضعیت غزه پرداخت و گفت مسئله فلسطین همچنان یکی از عوامل اصلی بیثباتی در منطقه است.
او با اشاره به تحولات پس از هفتم اکتبر گفت منطقه از آن زمان با بحرانهای پیدرپی روبهرو بوده و تلاشهای میانجیگرانه بارها تحت تأثیر تغییر مواضع دولت اسرائیل، اقدامات این رژیم در میدان و افزایش مطالبات آن قرار گرفته است.
نخستوزیر قطر معتقد است توافق حاصلشده در عمل بیشتر به توافقی برای آزادی گروگانها شباهت داشته تا یک آتشبس واقعی و پایدار.
او با اشاره به ادامه محاصره، کشته شدن غیرنظامیان و حملات در غزه، با وجود اعلام آتشبس، گفت از زمان اجرایی شدن این توافق بیش از هزار نفر در این منطقه کشته شدهاند.
شیخ محمد تأکید کرد دستیابی به صلح پایدار مستلزم توقف حملات، خروج نیروهای اسرائیلی از غزه و ترسیم مسیری سیاسی برای تحقق حق تعیین سرنوشت فلسطینیان و تشکیل کشور مستقل فلسطین است.
او هشدار داد اگر این مسائل اساسی حلوفصل نشوند، توافقهای موجود نمیتوانند مانع بازگشت درگیریها شوند و زمینه برای تشدید دوباره بحران و گسترش بیثباتی در منطقه همچنان باقی خواهد ماند.
نخستوزیر قطر در بخش دیگری از سخنانش به وضعیت لبنان پرداخت و نگرانی خود را از ادامه بمبارانها با وجود توافق آتشبس ابراز کرد. او همچنین به نبود جدول زمانی مشخص برای عقبنشینی نیروهای اسرائیلی و محدودیتهایی که بر فعالیت ارتش لبنان در جنوب این کشور اعمال میشود، اشاره کرد.
شیخ محمد هشدار داد بیاعتنایی به قوانین بینالمللی و اقدام بدون پاسخگویی در برابر نقض این قوانین، منطقه را در معرض تکرار بحرانهای پیدرپی قرار میدهد.
او در جمعبندی سخنانش تأکید کرد صلح پایدار تنها زمانی امکانپذیر است که ریشههای اصلی مناقشات منطقهای مورد رسیدگی قرار بگیرند؛ نه اینکه صرفا با توافقهای موقت، اختلافات اساسی به آینده موکول شوند.

