امروز پدری را دیدم که بهخاطر مرتب نبودن اتاق، با عصبانیت بر سر پسرش فریاد میزد؛ غافل از اینکه شاید اتاق فرزندش فردا مرتب شود، اما زخمی که فریادهای امروز بر روح و روان او میگذارد، ممکن است سالها باقی بماند.
همانجا با خودم فکر کردم: آیا واقعاً مرتب بودن یک اتاق از آرامش روان یک کودک مهمتر است؟ آیا قرار است فرزندانمان را برای زندگی آماده کنیم یا فقط مطابق میل و سلیقه خودمان تربیت کنیم؟
گاهی آنقدر درگیر نظم خانه، نمرههای مدرسه، لباس مرتب و رفتار مطابق میل خودمان میشویم که فراموش میکنیم مهمترین وظیفه ما، ساختن شخصیت یک انسان است.
از منظر حقوقی، مسئولیت والدین در نگهداری و تربیت فرزندان، تابع مقررات قانونی است. مطابق ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی، نگهداری اطفال هم حق و هم تکلیف ابوین است. همچنین ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی، در صورت به خطر افتادن سلامت جسمانی یا تربیت اخلاقی طفل بر اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی والدین، امکان مداخله قضایی را پیشبینی کرده است.
اما از منظر زندگی، حقیقت دیگری وجود دارد: فرزند ما فقط برای مدتی در خانه ما زندگی میکند. روزی بزرگ میشود، خانه را ترک میکند و شاید در خانهای دیگر، در شهری دیگر، بهعنوان همسایه، دوست، همسر یا پدر و مادر زندگی کند.
آنچه از ما با خود میبرد، نه تعداد دفعاتی است که اتاقش را مرتب کردهایم و نه نمرههایی که در کارنامهاش گرفته است؛ بلکه احساسی است که از زندگی در کنار ما در وجودش شکل گرفته است.
خانه؛ نخستین مدرسه عشق و انسانیت
با فرزندت از خانه، عشق و محبت، شجاعت، صداقت، احترام و انسانیت را بیاموز و به او بیاموز.
خانه باید نخستین جایی باشد که کودک در آن احساس امنیت کند؛ جایی که بتواند اشتباه کند، سؤال بپرسد، مخالفت کند، بخندد، گریه کند و بدون ترس از تحقیر شدن، خودش باشد.
والدین آگاه بهجای تربیت کودکی مطیع و ترسان، انسانی مستقل، مسئولیتپذیر و بااعتمادبهنفس پرورش میدهند.
به فرزندت یاد بده بند کفشش را خودش ببندد، مسئولیت اشتباهاتش را بپذیرد، از حق خود دفاع کند، به دیگران احترام بگذارد و در برابر نادرستیها سکوت نکند.
قرار نیست فرزند ما فقط شاگرد اول باشد؛ باید زندگی کردن را بلد باشد.
فرزندت را شریک زخمهای زندگیات نکن!
مادر عزیز! اگر خودت در یک زندگی پرتنش و آسیبزا گرفتار شدهای، اگر قربانی اختلافات زناشویی، بیمهری یا رفتارهای نادرست همسرت بودهای، دردهایت را انکار نکن؛ اما پسر و دخترت را محرم تمام زخمها و اختلافات زندگی مشترکت قرار نده.
فرزندت همسر، مشاور، قاضی یا سنگصبور اختلافات تو نیست. او نباید مجبور شود میان پدر و مادرش یکی را انتخاب کند، بار غمهای تو را به دوش بکشد یا احساس مسئولیت کند که باید تو را از رنجهایت نجات دهد.
کودک را قربانی اختلافات بزرگسالان نکنیم. او حق دارد پدرش را دوست داشته باشد و مادرش را نیز دوست داشته باشد، بدون آنکه احساس گناه کند.
اگر با همسرت اختلاف داری، آن را از مسیر درست و در جای خودش حل کن؛ نه با درد دل کردنهای مداوم با فرزند، تخریب شخصیت پدر یا مادر و تبدیل کردن کودک به ابزار اختلافات خانوادگی.
زخمهای زندگی ما نباید به میراث روانی فرزندانمان تبدیل شود.
چند اصل ساده، اما سرنوشتساز در تربیت فرزند
۱. فرزندت را با احترام و محبت صدا بزن.
۲. هر روز به او بگو: عزیزم، به وجودت افتخار میکنم.
۳. به او اعتماد کن تا صداقت را بیاموزد.
۴. اختلافات تربیتی خود را با همسرت حل کن و در برابر فرزند، یکدیگر را تخریب نکنید.
۵. برای شنیدن حرفهایش وقت بگذار؛ گاهی فقط به شنیده شدن نیاز دارد.
۶. اشتباهاتش را فرصتی برای آموزش بدان، نه بهانهای برای تحقیر.
۷. به او مسئولیت بده تا استقلال را تجربه کند.
۸. اجازه بده احساساتش را بیان کند؛ حتی اگر با نظر تو مخالف باشد.
۹. در حضور او به همسرت احترام بگذار؛ رفتار شما الگوی روابط آینده اوست.
۱۰. خودت الگوی صداقت، امانتداری، کنترل خشم، وفای به عهد و انسانیت باش.سخن پایانی؛ چه میراثی برای فرزندانمان باقی میگذاریم؟
پدر و مادر عزیز!
جامعه به انسانهای سالم، مسئولیتپذیر، باوجدان، شجاع و برخوردار از عزتنفس نیاز دارد؛ نه انسانهایی که زخمهای حلنشده کودکی را به روابط اجتماعی و زندگی دیگران منتقل کنند.
هدف تربیت، صرفاً بزرگ کردن یک کودک نیست؛ پرورش یک انسان سالم است.
به فرزندت عشق بده، نه ترس؛ اعتماد بده، نه بدبینی؛ شجاعت بده، نه خشونت؛ قدرت دفاع از خود بیاموز، نه انتقام گرفتن از دیگران.
من در خانهای بزرگ شدم که مادری مدیر، مدبر و دلسوز داشتم و پدری که عاشقانه مادرم را دوست داشت و احترامش را پاس میداشت. شاید خانه ما همیشه بینقص نبود، اما سرشار از محبت، احترام و آرامش بود.
از آن خانه آموختم که عشق، احترام و انسانیت، مهمترین میراثی است که پدر و مادر میتوانند برای فرزندانشان به یادگار بگذارند.
امروز که به گذشته نگاه میکنم، ارزش آنچه از پدر و مادرم آموختهام را بیش از همیشه میفهمم.
بیایید ما نیز چنین میراثی برای فرزندانمان بسازیم؛ میراثی از انسانیت، نه مجموعهای از زخمها، ترسها و عقدههای حلنشده.
فرزندانمان را چنان تربیت کنیم که نه قربانی اختلافات ما باشند، نه اسیر خشم و ناکامیهای ما و نه انسانهایی شکستخورده، منزوی و آسیبدیده که از برقراری رابطه سالم با دیگران ناتوان باشند.
البته هیچ پدر و مادری کامل نیست و هیچ تربیتی تضمینکننده آینده فرزند نیست؛ اما میتوانیم سهم خود را در ساختن آیندهای سالمتر ادا کنیم.
روزی میرسد که فرزندمان خانه را ترک میکند؛ شاید همسایه ما باشد، شاید دوستمان بماند و شاید کیلومترها از ما فاصله بگیرد.
آن روز، خاطره کودکیاش همچنان با او خواهد بود.
کاری کنیم وقتی به گذشته نگاه میکند، با لبخند بگوید:
«من در خانهای بزرگ شدم که شاید همیشه مرتب نبود، اما دلم همیشه آرام بود؛ خانهای که در آن شنیده میشدم، دوست داشته میشدم و ارزشمند بودم.»
خانه را میتوان دوباره مرتب کرد، اما کودکی را نمیتوان دوباره زندگی کرد.
فرزندت ادامه اختلافات تو نیست؛ آینده جامعه است. برای او انسانیت به یادگار بگذار، نه زخمهایت را.
*فرشته سادات شجاعی؛ دکتری تخصصی روان شناسی بالینی
*حمیدرضا آقاباباییان؛ دکتری حقوق-وکیل پایه یک دادگستری

