به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حجت‌الاسلام حامد کاشانی در سلسله سخنرانی‌های خود به مناسبت ایام فاطمیه، با بررسی ابعاد تاریخی و اجتماعی حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، به یکی از پرسش‌های مهم تاریخ اسلام پرداخت؛ اینکه چرا با وجود آگاهی مردم مدینه از جایگاه و منزلت حضرت زهرا(س)، بسیاری از آنان در برابر ظلم به دختر پیامبر(ص) سکوت کردند؟
بنابر روایت مهر، وی در این سخنرانی با تأکید بر اینکه مسئله اصلی در آن دوران، صرفاً ناآگاهی مردم نبود، توضیح داد: مردم مدینه حضرت زهرا(س) و جایگاه ایشان را می‌شناختند، اما دانستن حقیقت لزوماً به معنای اقدام در مسیر آن نیست. آگاهی به‌تنهایی نمی‌تواند انسان را به دفاع از حق وادار کند؛ بلکه جامعه به انگیزه، تحرک، غیرت و افرادی نیاز دارد که در عمل پیش‌قدم شوند.
جامعه برای دفاع از حق به الگوهای میانی نیاز دارد
کاشانی یکی از عوامل مهم در همراه‌کردن مردم با جبهه حق را حضور افرادی دانست که بتوانند نقش پیش‌قراول و علمدار را بر عهده بگیرند. به گفته او، اگرچه جایگاه امیرالمؤمنین(ع) با هیچ‌کس قابل مقایسه نیست، اما برای همراه‌کردن بدنه جامعه، حضور افرادی مانند عمار و مالک‌اشتر نیز ضروری است.
او با اشاره به ماجرای حمله به خانه امیرالمؤمنین(ع) و عبارت «وا جعفرا» توضیح داد که حتی با حضور شخصیت بزرگی مانند حضرت علی(ع)، جامعه برای حرکت و دفاع از حق به افراد دیگری نیاز دارد؛ کسانی که در میان مردم اعتبار و نفوذ دارند و می‌توانند دیگران را به ایستادگی دعوت کنند.
این مسئله در رفتار امیرالمؤمنین(ع) نسبت به عمار نیز دیده می‌شود. عبارت «أین عمار؟» نشان‌دهنده اهمیت حضور افرادی است که در کنار امام، وظیفه روشنگری و دفاع از حق را بر عهده می‌گیرند. چنین افرادی جای امام را نمی‌گیرند، اما می‌توانند در میان مردم نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند.
زید بن صوحان؛ شخصیتی که حضورش معادلات را تغییر می‌داد
حجت‌الاسلام کاشانی در ادامه به ماجرای زید بن صوحان، از چهره‌های شناخته‌شده و مورد اعتماد مردم کوفه، پیش از جنگ جمل اشاره کرد.
به گفته او، عایشه برای جذب برخی شخصیت‌های بانفوذ به جبهه خود تلاش می‌کرد و یکی از افرادی که برای او نامه نوشت، زید بن صوحان بود. زید این دعوت را نپذیرفت و با استناد به فرمان الهی، موضع خود را در برابر اقدام عایشه اعلام کرد.
اهمیت این موضع‌گیری تنها به تصمیم شخصی زید محدود نمی‌شد؛ چراکه او در میان قبیله بنی‌عبدالقیس و مردم کوفه اعتبار داشت و همراهی یا مخالفتش می‌توانست بر تصمیم افراد دیگری نیز تأثیر بگذارد.
زید در جنگ جمل مجروح شد و در لحظات پایانی عمرش، امیرالمؤمنین(ع) بر بالین او حاضر شدند و از وفاداری و همراهی‌اش قدردانی کردند. زید نیز تأکید کرد که به دلیل شناخت جایگاه امیرالمؤمنین(ع) و شنیدن سخن پیامبر اکرم(ص) درباره ایشان، در این مسیر قدم گذاشته است.
کاشانی با اشاره به این ماجرا خاطرنشان کرد که زید تنها یک نفر نبود؛ بلکه شخصیتی بود که می‌توانست برای دیگران چراغ راه باشد و مسیر تشخیص حق را روشن کند.
همه قرار نیست عمار و مالک‌اشتر باشند
این کارشناس دینی با اشاره به نمونه‌های تاریخی دوران امیرالمؤمنین(ع) تأکید کرد که نقش‌آفرینی در جبهه حق، محدود به فرماندهان نظامی و شخصیت‌های برجسته نیست.
او با اشاره به جنگ صفین گفت: در برخی مقاطع، هنگامی که نیروهای سپاه امیرالمؤمنین(ع) در برابر حملات دشمن عقب‌نشینی می‌کردند، مالک‌اشتر با حضور در میدان آنان را به ایستادگی دعوت می‌کرد. بااین‌حال، همیشه این فرماندهان و چهره‌های شناخته‌شده نبودند که چنین نقشی بر عهده می‌گرفتند.
در برخی گزارش‌های تاریخی، از زنی یاد شده است که هنگام عقب‌نشینی گروهی از نیروهای سپاه امیرالمؤمنین(ع)، در برابر آنان ایستاد و با سخنان خود، آنان را به بازگشت و دفاع از حضرت تشویق کرد.
این زن نه فرمانده نظامی بود و نه مسئولیت اجتماعی ویژه‌ای داشت، اما در لحظه‌ای حساس توانست با یک اقدام به‌موقع بر رفتار دیگران تأثیر بگذارد.
کاشانی با بیان اینکه گاهی یک نفر می‌تواند در موقعیتی خاص نقشی بسیار مهم ایفا کند، افزود: در خانواده‌ها نیز زنان می‌توانند با تشویق همسر و فرزندان خود به حضور در اجتماعات و دفاع از ارزش‌های دینی، نقش مؤثری در تقویت جبهه حق داشته باشند.
هیچ‌کس نباید برای خودش نسخه بی‌تفاوتی بپیچد
کاشانی یکی از خطرهای جدی در مواجهه با مسائل اجتماعی و دینی را این دانست که افراد تصور کنند توانایی انجام کار مؤثری را ندارند.
او توضیح داد: هرکس باید متناسب با جایگاه و امکانات خود ببیند چه مسئولیتی بر عهده دارد. ممکن است فردی توانایی سرپرستی هزار کودک یتیم را داشته باشد، شخص دیگری بتواند برای صدها نفر اشتغال ایجاد کند و فردی دیگر فقط بتواند با انجام یک کار حلال، زندگی خانواده خود را اداره کند؛ اما همین تلاش نیز می‌تواند زمینه‌ساز اثرگذاری مثبت در جامعه باشد.
به گفته او، جهاد و دفاع از حق تنها یک شکل ندارد و نباید اقدامات کوچک را بی‌ارزش دانست. گاهی یک کلمه، یک تشویق یا یک حضور به‌موقع می‌تواند دیگران را نیز به حرکت وادارد.
او با اشاره به نقل مشهوری از شهید چمران با این مضمون که اگر نمی‌توانی فانوس دریایی باشی، دست‌کم چراغ کوچکی در تاریکی باش، تأکید کرد: انسان نباید به بهانه اینکه دیگران کاری انجام نمی‌دهند، خودش نیز بی‌تفاوت بماند.
یک جمله در مسجد هم می‌تواند دفاع از حق باشد
این سخنران مذهبی برای توضیح نقش اقدامات روزمره در دفاع از ارزش‌ها، به نمونه‌هایی از محیط خانواده، مسجد و محله اشاره کرد.
او گفت: گاهی در یک مسجد میان امام جماعت، بسیجیان و مردم اختلاف ایجاد می‌شود و برخی به غیبت و بدگویی از یکدیگر مشغول می‌شوند. در چنین شرایطی، ممکن است یک نفر با گفتن این جمله که مسجد جای این حرف‌ها نیست، فضای جمع را تغییر دهد. همین اقدام نیز می‌تواند نوعی دفاع از حق باشد.
کاشانی همچنین با اشاره به موضوع فرزندآوری، تشویق و حمایت از خانواده‌هایی را که در شرایط دشوار برای داشتن فرزند تصمیم می‌گیرند، اقدامی ارزشمند دانست و گفت گاهی یک هدیه ساده یا یک جمله محبت‌آمیز می‌تواند به خانواده‌ای امید و انگیزه بدهد.
او تأکید کرد که افراد نباید با طعنه و کنایه، خانواده‌ها را از تصمیم‌های مثبت خود دلسرد کنند؛ بلکه باید در حد توان، زمینه حمایت و دلگرمی آنان را فراهم آورند.
تلاش برای حق حتی اگر به نتیجه نرسد، بی‌ارزش نیست
حجت‌الاسلام کاشانی در ادامه با اشاره به نمونه‌ای از تاریخ کربلا گفت: در بصره، پیرزنی وجود داشت که بزرگان شیعه را در خانه خود جمع می‌کرد تا درباره کمک به امام حسین(ع) گفت‌وگو کنند.
شاید آن افراد در نهایت نتوانستند اقدام مؤثری انجام دهند، اما آن زن وظیفه خود را به اندازه توانایی‌اش انجام داد؛ او امکان جنگیدن نداشت، اما می‌توانست افراد را گرد هم بیاورد، برای آنان غذا فراهم کند و زمینه گفت‌وگو درباره یاری امام حسین(ع) را ایجاد کند.
او با اشاره به حرکت حضرت عباس(ع) برای آوردن آب در واقعه کربلا خاطرنشان کرد که ارزش تلاش انسان تنها به نتیجه ظاهری آن وابسته نیست. حضرت عباس(ع) به آب نرسیدند، اما آیا تلاش و فداکاری ایشان بی‌ارزش شد؟
به گفته کاشانی، گاهی خرید چند لیوان برای یک ایستگاه صلواتی، آماده‌کردن چای برای حاضران در یک اجتماع یا کمک مالی به اندازه توانایی، می‌تواند مصداق همراهی با جبهه حق باشد. مهم آن است که انسان با نیت الهی حرکت کند و خود را از مسئولیت جدا نداند.
بی‌تفاوتی مردم، زمینه‌ساز جسارت به خانه حضرت زهرا(س) شد
کاشانی با اشاره به دعای پیامبر اکرم(ص) درباره امیرالمؤمنین(ع) و عبارت «اللهم وال من والاه و عاد من عاداه، وانصر من نصره و اخذل من خذله» گفت: این دعا تنها درباره کسانی نیست که مستقیماً در برابر امیرالمؤمنین(ع) شمشیر کشیدند؛ بلکه تنها گذاشتن جبهه حق و بی‌تفاوتی در برابر حوادث نیز اهمیت دارد.
او با اشاره به ماجرای حمله به خانه امیرالمؤمنین(ع) تأکید کرد: اگر مردم جامعه نسبت به اتفاقاتی که در حال رخ‌دادن بود حساسیت نشان می‌دادند، امکان چنین جسارتی به خانه حضرت زهرا(س) فراهم نمی‌شد. مسئله فقط کسانی نبودند که به خانه حمله کردند؛ افرادی هم که از ماجرا آگاهی داشتند، اما بی‌تفاوت از کنار آن گذشتند، در برابر این اتفاق مسئولیت داشتند.
دفاع از حق را باید از خانواده و محله خود آغاز کرد
این سخنران مذهبی در پایان تأکید کرد که نباید منتظر شرایط خاصی مانند جنگ جمل یا صفین ماند تا افراد به دنبال یافتن نقش خود در دفاع از حق باشند.
او با اشاره به دعای عهد و درخواست از خداوند برای یاری بندگان مظلوم، گفت: باید از خداوند بخواهیم ما را در مسیر یاری امام زمان(عج) قرار دهد و اجازه ندهد در برابر حق بی‌تفاوت بمانیم.
کاشانی خاطرنشان کرد که هر فرد باید از همین امروز در محیط خانواده، محله، مسجد، دانشگاه و محل کار خود نقشی برای دفاع از حق پیدا کند.
او با طرح این نکته که اگر انسان در روزگار امیرالمؤمنین(ع) حضور داشت، چه موضعی در برابر حوادث می‌گرفت، بر ضرورت تبدیل آگاهی به عمل تأکید کرد.
پیام اصلی این سخنرانی آن است که دفاع از حق به داشتن مسئولیت بزرگ، امکانات ویژه یا شهرت اجتماعی وابسته نیست؛ هرکس می‌تواند در اندازه توان خود قدمی بردارد و هیچ‌کس نباید بی‌تفاوتی را برای خود توجیه کند.