به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از کانال دکتر محمدرضا دادگستر، ایران در شاخص تحول برتلسمان ۲۰۲۶ یکی از ضعیف‌ترین عملکردها را در میان ۱۳۷ کشور ثبت کرده است. ایران رتبه کلی ۱۲۶ را به خود اختصاص داده. در تحول سیاسی در جایگاه ۱۲۳، در تحول اقتصادی در رتبه ۱۲۸ و در شاخص حکمرانی در رتبه ۱۳۱ ایستاده که همگی در سطوح بسیار پایین قرار دارند. این ارقام نشان‌دهنده عمق بحران ساختاری در نظام سیاسی، اقتصادی و مدیریتی کشور است.
حکمرانی، دموکراسی و اقتصاد بازار آزاد در ۱۳۷ کشور در حال توسعه و گذار
با توجه به اهمیت گزارش تهیه شده برای مردم و مسئولان کشور، خبرگزاری خبرآنلاین، بخش های مهم این گزارش را توسط هوش مصنوعی ترجمه کرده و در اختیار مخاطبان خود قرار می دهد.
شاخص تحول برتلزمن (BTI ۲۰۲۶) منتشر شده و کارنامه وضعیت حکمرانی، دموکراسی و اقتصاد بازار آزاد در ۱۳۷ کشور در حال توسعه و گذار را ارائه کرده است. این گزارش دوسالانه که توسط بنیاد برتلزمن تدوین می‌شود، داده‌های بازه زمانی فوریه ۲۰۲۳ تا ژانویه ۲۰۲۵ را بررسی کرده و از تداوم روند فرسایش دموکراسی و افزایش اقتدارگرایی در سطح جهان خبر می‌دهد.
یافته‌های کلیدی در سطح جهانی
گزارش شاخص BTI ۲۰۲۶ تصویری نگران‌کننده از وضعیت جهانی ترسیم می‌کند که در آن رژیم‌های اقتدارگرا اکثریت کشورهای بررسی‌شده را تشکیل می‌دهند:
- غلبه اقتدارگرایی بر دموکراسی. از میان ۱۳۷ کشور بررسی‌شده، ۷۷ کشور (معادل ۵۶ درصد) در دسته رژیم‌های اقتدارگرا و تنها ۶۰ کشور در دسته دموکراسی‌ها قرار گرفته‌اند. همچنین تعداد نظام‌های اقتدارگرای سخت‌گیر به رکورد جدید ۵۲ کشور (۳۸ درصد) رسیده است. [
- برتری حکمرانی در دموکراسی‌ها. یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که کارآمدی نظام‌های اقتدارگرا یک تصور نادرست است و دموکراسی‌های کارآمد عملکرد بهتری در حکمرانی و موفقیت اقتصادی بلندمدت دارند. از میان ۳۵ کشوری که کیفیت حکمرانی «خوب» یا «بسیار خوب» کسب کرده‌اند، ۳۱ کشور دموکراتیک هستند.
- افت آزادی‌های مدنی و حاکمیت قانون. آزادی بیان، آزادی مطبوعات، استقلال قضایی و سلامت انتخابات در سطح جهان افت کرده است. بیش از نیمی از کشورها (۵۴ درصد) در رعایت حداقل استانداردهای انتخاباتی ناکام مانده‌اند.
- شکنندگی اقتصادی و نارضایتی اجتماعی. موانع اجتماعی-اقتصادی در جهان گسترش یافته و دوقطبی شدن جامعه عملکرد ۵۸ درصد از دولت‌ها را تحت تأثیر قرار داده است. همچنین رانت‌خواری و رقابت ناعادلانه در بازارها رو به افزایش است.
پیشتازان و روندهای مثبت و منفی
شاخص BTI کشورها را بر اساس نمره‌ای از ۱ (بدترین) تا ۱۰ (بهترین) در سه محور اصلی ارزیابی می‌کند:
وضعیت ایران در شاخص BTI ۲۰۲۶
بر اساس گزارش کشوری ایران در BTI ۲۰۲۶، وضعیت حکمرانی و شاخص‌های کلان کشور با چالش‌های ساختاری و افت جایگاه همراه بوده است:
- شاخص حکمرانی (Governance Index). ایران با کسب نمره ۱.۷۹ از ۱۰ در رتبه ۱۳۱ از میان ۱۳۷ کشور جهان قرار گرفته است. ناکارآمدی‌های سیستمی، فساد و تضعیف جایگاه منطقه‌ای از دلایل این امتیاز ذکر شده‌اند.
- تحول سیاسی (Political Transformation). ایران با امتیاز ۲.۷۸ در رتبه ۱۲۳ ایستاده و همچنان در دسته «اقتدارگرایی سخت‌گیر» طبقه‌بندی می‌شود. بن‌بست سیاسی، محدودیت اختیارات دولت در برابر نهادهای انتصابی و نارضایتی‌های مستمر از محورهای اصلی این بخش است.
- تحول اقتصادی (Economic Transformation). ایران با امتیاز ۲.۲۹ رتبه ۱۲۸ را به خود اختصاص داده است. تورم مزمن، گسترش فقر، بحران انرژی و قطعی‌های برق در زمستان، کسری بودجه و انزوای اقتصادی ناشی از تحریم‌ها از چالش‌های کلیدی این حوزه معرفی شده‌اند.
۱. روند تغییرات امتیازهای ایران در دوره‌های مختلف
بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی بنیاد برتلزمن، روند امتیازهای ایران در یک دهه اخیر (از مقیاس ۱ تا ۱۰) همواره نزولی بوده است. شاخص وضعیت (Status Index) میانگین دو محور تحول سیاسی و اقتصادی است:
- بیشترین افت در بخش اقتصادی. امتیاز تحول اقتصادی ایران طی ۱۰ سال گذشته بیش از ۱.۶ واحد سقوط کرده و از ۳.۸۹ به ۲.۲۹ رسیده است که ناشی از تورم مزمن، تحریم‌ها و بحران‌های زیرساختی است.
- تداوم ضعف در حکمرانی. شاخص کیفیت حکمرانی ایران نیز در این بازه زمانی از ۲.۶۴ به ۱.۷۹ کاهش یافته و ایران را در میان ۷ کشور انتهای جدول جهانی (رتبه ۱۳۱ از ۱۳۷) قرار داده است.
۲. مقایسه ایران با کشورهای همسایه در BTI ۲۰۲۶
در بررسی گزارش منطقه‌ای خاورمیانه و اوراسیا، ایران در تمامی شاخص‌ها (به‌جز تحول سیاسی در مقایسه با امارات و افغانستان) پایین‌تر از همسایگان خود قرار دارد:
(نکته: کشورهای عربستان، قطر، عمان، کویت و ترکمنستان نیز در حوزه‌های اقتصادی و حکمرانی امتیازهایی به مراتب بالاتر از ایران کسب کرده‌اند؛ برای نمونه امتیاز تحول اقتصادی قطر به ۷.۶۱ می‌رسد).
- شکاف با همسایگان شمالی و غربی. ارمنستان در تحول سیاسی و امارات در تحول اقتصادی و حکمرانی، بالاترین امتیازها را در همسایگی ایران به دست آورده‌اند.
- بهبود وضعیت عراق. عراق در گزارش امسال به عنوان یکی از معدود کشورهای دارای روند مثبت در خاورمیانه معرفی شده و از نظر کیفیت حکمرانی (۴.۵۴) فاصله معناداری با ایران (۱.۷۹) ایجاد کرده است.
- رقابت در انتهای جدول. در میان کل همسایگان خاکی و آبی ایران، تنها افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان در شاخص تحول سیاسی امتیازی پایین‌تر از ایران دارد، اما حتی در شاخص حکمرانی (۱.۸۹) و اقتصاد (۲.۵۰) اندکی بالاتر از ایران ارزیابی شده است.
۲۱۶۲۱۶