به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، کتاب «صد و یک مناظره جالب و خواندنی» نوشته محمد محمدی اشتهاردی، مجموعه‌ای از مناظرات اعتقادی و دینی را گردآوری کرده است. در یکی از این مناظرات، ماجرای برخورد با حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) مورد بحث قرار می‌گیرد.
استناد به منابع تاریخی اهل‌سنت در یک مناظره
رئیس آمرین معروف حجاز در این گفت‌وگو از عالم شیعی پرسید: چرا شما در کنار قبر پیامبر اکرم(ص)، هنگام زیارت و ذکر، عبارت «السَّلَامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمَظْلُومَةُ» به معنای «سلام بر تو ای بانوی ستمدیده» را درباره حضرت فاطمه زهرا(س) به کار می‌برید؟ چه کسی به دختر پیامبر(ص) ستم کرده است؟
عالم شیعی در پاسخ گفت: ماجرای ستم به حضرت فاطمه(س) تنها در منابع شیعه نقل نشده، بلکه در کتاب‌های تاریخی مورد استناد اهل‌سنت نیز گزارش‌هایی درباره آن وجود دارد.
رئیس آمرین معروف درباره منبع این گزارش پرسید و عالم شیعی کتاب «الإمامة والسیاسة» را به‌عنوان یکی از منابع مورد استناد معرفی کرد؛ کتابی منسوب به ابن‌قُتَیبه دینوری.
طرف مقابل ابتدا اظهار کرد که چنین کتابی را در اختیار ندارد. عالم شیعی نیز پیشنهاد داد نسخه‌ای از کتاب را تهیه کند و برای او بیاورد. پس از تهیه کتاب، صفحه ۱۹ جلد نخست را گشود و بخشی از گزارش تاریخی آن را نشان داد.
گزارش تهدید به آتش زدن خانه حضرت علی(ع)
در متن نقل‌شده از کتاب «الإمامة والسیاسة» آمده است که ابوبکر از گروهی که از بیعت با او خودداری کرده و در خانه حضرت علی(ع) گرد آمده بودند، اطلاع یافت و عمر بن خطاب را برای فراخواندن آنان فرستاد.
بر اساس این گزارش، عمر در کنار خانه حضرت علی(ع) حاضر شد و از افراد داخل خانه خواست برای بیعت با ابوبکر بیرون بیایند. هنگامی که آنان از خروج خودداری کردند، عمر دستور آوردن هیزم داد و تهدید کرد:
«سوگند به کسی که جان عمر در دست اوست، یا از خانه بیرون می‌آیید یا خانه را با اهل آن به آتش می‌کشم.»
حاضران به او یادآوری کردند که حضرت فاطمه(س) نیز در خانه حضور دارد. در پاسخ، جمله‌ای به او نسبت داده شده است:
«وَإِنْ؛ اگرچه فاطمه نیز در آن خانه باشد!»
در ادامه این گزارش آمده است که افراد حاضر از خانه خارج شدند و با ابوبکر بیعت کردند، اما حضرت علی(ع) از خانه بیرون نیامد.
ابراز پشیمانی ابوبکر در روزهای پایانی عمر
عالم شیعی پس از خواندن این بخش، به قسمت دیگری از همان کتاب اشاره کرد که در آن، از ابراز تأسف ابوبکر در روزهای پایانی عمرش سخن گفته شده است.
طبق نقل این کتاب، ابوبکر اظهار می‌کرد که ای کاش متعرض خانه حضرت علی(ع) نمی‌شد، حتی اگر ساکنان آن خانه در برابر او موضع جنگی می‌گرفتند.
عالم شیعی با اشاره به این عبارت، از رئیس آمرین معروف خواست درباره معنای این سخن تأمل کند و آن را نشانه‌ای از پشیمانی ابوبکر نسبت به برخورد صورت‌گرفته با خانه حضرت علی(ع) دانست.
طرف مقابل در پاسخ گفت که ابن‌قتیبه به مذهب شیعه گرایش داشته است و به همین دلیل نمی‌توان به گزارش او اعتماد کرد.
استناد به صحیح بخاری و صحیح مسلم درباره خشم حضرت زهرا(س)
عالم شیعی در ادامه مناظره، بحث را به منابع حدیثی معتبر اهل‌سنت کشاند و پرسید: اگر درباره ابن‌قتیبه چنین ادعایی مطرح می‌کنید، درباره صحیح بخاری و صحیح مسلم چه پاسخی دارید؟
او به روایتی درباره اختلاف حضرت فاطمه زهرا(س) با ابوبکر اشاره کرد که در منابع حدیثی اهل‌سنت نقل شده است.
در صحیح بخاری، در گزارش مربوط به ماجرای فدک و میراث پیامبر(ص)، آمده است که حضرت فاطمه(س) از ابوبکر خشمگین شد و تا زمان وفات با او سخن نگفت.
عبارت مشهور این گزارش چنین است:
«فَهَجَرَتْهُ فَاطِمَةُ وَلَمْ تُکَلِّمْهُ حَتّی مَاتَتْ»
یعنی: «فاطمه از او روی گرداند و تا هنگام وفات با او سخن نگفت.»
عالم شیعی با استناد به این روایت، بر اهمیت جایگاه حضرت زهرا(س) و پیامدهای اختلاف ایشان با ابوبکر تأکید کرد.
منابع مورد استناد در مناظره
۱. ابن‌قتیبه دینوری، الإمامة والسیاسة، جلد اول، صفحه ۱۹، چاپ مؤسسه حلبی.
۲. صحیح بخاری، جلد پنجم، باب غزوه خیبر، مطابق ارجاع نقل‌شده در متن مناظره.
۳. شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید، جلد ششم، صفحه ۴۶۹؛ در این اثر نیز عبارت مربوط به خشم حضرت فاطمه(س) و سخن نگفتن ایشان با ابوبکر تا زمان وفات نقل شده است.
نکته تاریخی: انتساب کتاب «الإمامة والسیاسة» به ابن‌قتیبه و نیز جزئیات گزارش‌های مربوط به حوادث پس از رحلت پیامبر(ص)، از موضوعات مورد بحث میان پژوهشگران تاریخ اسلام است. همچنین باید میان گزارش تهدید به آتش زدن خانه، وقوع آتش‌سوزی و سایر جزئیات مربوط به هجوم تفکیک قائل شد. بنابراین، نقل این گزارش‌ها در مناظره باید با توجه به اعتبار و انتساب منابع بررسی شود.
منبع:حوزه