خبرانلاین - ترجمه از گاردین: از صربستان تا بنگلادش و از هند تا فرانسه، نسل جدید به مقابله با اقتدارگرایی برخاسته و در حال بازترسیم نقشه سیاسی کشورهای مختلف است.
در برزیل، میلیون‌ها جوان در فضای مجازی بسیج شدند، ویدئوها را به اشتراک گذاشتند و با انتشار میم‌ها به گسترش پیام خود کمک کردند. در صربستان، گروهی دیگر برای رساندن صدای اعتراضشان به سراسر اروپا رکاب زدند و حتی در مسابقات دوی فوق‌استقامت شرکت کردند.
هر دو جنبش ماه گذشته در جریان کارزارهای انتخاباتی به کانون توجهات بین‌المللی راه یافتند و به نیرویی مهم در مقابله با اقتدارگرایی تبدیل شدند. با این حال، آنچه این تحولات بیش از هر چیز نشان می‌دهد، پدیده‌ای گسترده‌تر است که در نقاط مختلف جهان جریان دارد؛ جنبش‌های تحت رهبری جوانان در حال تغییر دادن معادلات سیاسی کشورها هستند.
اریکا چنووت، دانشمند علوم سیاسی در مدرسه حکمرانی کندی دانشگاه هاروارد، می‌گوید: «نسل زد در حال برخاستن است. کاملا روشن است که بخش قابل‌توجهی از این نسل دیگر نمی‌خواهد در حاشیه بماند و نظاره‌گر شکست نظام‌های سیاسی کشورش باشد.»
پژوهشگران تاکنون دست‌کم ۲۵ مورد اعتراض در سراسر جهان را شناسایی کرده‌اند که نسل زد یعنی گروه سنی تقریبا ۱۴ تا ۲۹ سال، در آنها نقش داشته است.
از بنگلادش تا بلژیک و از ایتالیا تا هند، به نظر می‌رسد نسل زد که حدود یک‌سوم جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد، سرانجام صدای خود را پیدا کرده است. چنووت در مقاله‌ای که به‌تازگی منتشر کرده، می‌نویسد: «نسل زد ممکن است در حال تجربه یک بیداری سیاسی جهانی باشد.»
دلایل حضور این نسل در خیابان‌ها بسیار متفاوت است؛ از اعتراض به فساد و نابرابری در فرصت‌ها گرفته تا مطالبه سرمایه‌گذاری بیشتر در آموزش، مسکن مقرون‌به‌صرفه و اقدامات جدی برای مقابله با بحران اقلیمی.
از بنگلادش تا صربستان؛ نسل زد چگونه به نیروی تغییر تبدیل شد؟
بسیاری از نخستین اعتراضاتی که توجه جهانی را به خود جلب کردند، در آسیا و آفریقا شکل گرفتند. در سال ۲۰۲۴، دانشجویان در داکا، پایتخت بنگلادش، با جنبشی که از آن به‌عنوان نخستین انقلاب موفق به رهبری نسل Z در جهان یاد شد، خبرساز شدند.
اعتراضات در ابتدا در مخالفت با قانون سهمیه‌بندی مشاغل آغاز شد، اما به‌سرعت به موجی گسترده از نارضایتی علیه حکومت اقتدارگرایانه شیخ حسینه، نخست‌وزیر وقت، تبدیل شد. دو ماه بعد، حسینه استعفا داد و با بالگرد از کشور گریخت. خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی درباره این اتفاق نوشت که معترضان جوان او را از قدرت بیرون راندند.
دو سال بعد و در فاصله‌ای حدود ۴ هزار مایلی، دانشجویان صربستانی نیز هدایت انقلابی دیگر را برعهده گرفتند. آنها در برابر دولتی ایستادند که به‌تدریج کنترل خود را بر رسانه‌ها افزایش داده و نهادهای حکومتی را با وفاداران حزبی پر کرده بود.
جنبش دانشجویی صربستان در اواخر ماه گذشته از خیابان‌ها به مراکز قدرت راه یافت و در انتخابات، الکساندر ووچیچ را از قدرت کنار زد و به ۱۴ سال حاکمیت حزب او پایان داد.
تحلیلگران، کیت دالیر و سباستین دیتگن، اخیرا در مقاله‌ای نوشتند که دانشجویان و جوانان همواره در صف مقدم تلاش برای ایجاد تغییرات سیاسی قرار داشته‌اند. آنها برای نمونه به جنبش حقوق مدنی آمریکا و بهار عربی سال ۲۰۱۱ اشاره کردند.
با این حال، به گفته این دو تحلیلگر، ویژگی متمایز جنبش‌های کنونی، زیرساخت‌های بسیج و سازمان‌دهی آنهاست.
آنها توضیح می‌دهند: تیک‌تاک و ایکس نارضایتی‌ها را تقویت و روند گسترش آنها را تسریع می‌کنند؛ سرورهای دیسکورد و گروه‌های گفت‌وگوی آنلاین امکان برنامه‌ریزی غیرمتمرکز را فراهم می‌کنند و شبکه‌های خصوصی مجازی (VPN) و انتشار نسخه‌های جایگزین محتوا به سازمان‌دهندگان کمک می‌کنند تا محدودیت‌ها و قطعی اینترنت را دور بزنند.
قدرت شبکه‌های اجتماعی در بسیج نسل زد
همین ترکیب قدرتمند، یعنی حضور جوانان در خیابان‌ها و فعالیت گسترده در شبکه‌های اجتماعی، به بازگشت لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا و پیروزی او در انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل در ماه گذشته کمک کرد.
پس از شکست سنگین لولا در دور نخست انتخابات در برابر فلاویو بولسونارو، سناتور راست‌گرا، جریان چپ سیاسی برزیل با موجی از ناامیدی روبه‌رو شد.
اما این وضعیت زمانی تغییر کرد که دانشجویان دانشگاه فدرال فلومیننزه راهپیمایی بزرگی در حمایت از لولا سازمان‌دهی کردند. این اقدام به موجی از حرکت‌های مشابه در سراسر کشور انجامید.
اندکی بعد، آندره ژانونس، نماینده مجلس و متحد لولا که ۴۲ سال دارد، کانالی در واتس‌اپ با عنوان «ارتش لولا» راه‌اندازی کرد. این کانال میلیون‌ها نفر را جذب کرد که هدفشان تقویت و انتشار محتوای حامی لولا در شبکه‌های اجتماعی بود.
لولا در شب پیروزی خود به نقش این جوانان اشاره کرد و گفت: می‌خواهم از سخاوت جوانان برزیلی تشکر کنم که برای دفاع از دموکراسی به خیابان‌ها آمدند.
برخی سیاستمداران نیز از همان ابتدا تلاش کرده‌اند ارتباط خود را با نسل زد تقویت کنند. در آمریکا، کارزار انتخاباتی زهران ممدانی برای شهرداری نیویورک، استفاده هوشمندانه از شبکه‌های اجتماعی را با فعالیت حدود ۵۰ هزار داوطلب ترکیب کرد که جوانان در مرکز آن قرار داشتند.
روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارشی نوشت که فعالیت داوطلبانه در کارزار ممدانی برای جوانان نیویورکی به نوعی تسکین تبدیل شده بود؛ چراکه این کارزار دیگر صرفا به بسیج نیروها محدود نمی‌شد و به فضایی برای تعامل و معاشرت اجتماعی نیز تبدیل شده بود.
این تحولات بازتاب‌دهنده شرایط جهانی است که نسل Z در آن به بزرگسالی رسیده است؛ جهانی که با جنگ‌هایی مانند جنگ اسرائیل و غزه، تشدید بحران اقلیمی و افزایش ملی‌گرایی روبه‌روست و هم‌زمان، قواعدی که از زمان جنگ جهانی دوم نظم بین‌المللی را شکل داده‌اند، در حال فرسایش هستند.
موج اعتراضات جوانان در اروپا؛ از فرانسه تا آلمان
در هفته‌های اخیر، اعتراضات به رهبری جوانان در اروپا نیز گسترش یافته است. در فرانسه، دانش‌آموزان خواستار بهبود شرایط تحصیل و فعالیت خود شده‌اند و در اسپانیا، گروهی از جوانان با برپایی چادر، خواستار دسترسی به مسکن مقرون‌به‌صرفه شده‌اند.
در آلمان نیز هزاران نفر به خیابان‌ها آمدند تا به هزینه‌های بالای زندگی اعتراض کنند و خواستار سرمایه‌گذاری بیشتر در آموزش، بهداشت و مقابله با بحران اقلیمی شوند. این جنبش را گروهی با عنوان «Gen Z regelt!» سازمان‌دهی کرده است؛ عبارتی آلمانی که معنایی نزدیک به «نسل زد خودش اوضاع را سر و سامان می‌دهد» دارد.
تحلیلگران خیلی زود به پیوند میان این اعتراضات اشاره کردند. آرانچا گونزالس، رئیس مدرسه امور بین‌الملل پاریس، در گفت‌وگو با روزنامه ایتالیایی کوریره دلا سرا گفت: دلایل اعتراضات متفاوت است، اما همه آنها از یک جرقه مشترک سرچشمه می‌گیرند: فروپاشی قرارداد اجتماعی.
او افزود: «ر اروپا، این تصور که اقتصادها می‌توانند رفاه و برابری اجتماعی ایجاد کنند، از بین رفته است.
جنبش سوسک‌ها در هند؛ طنزی اینترنتی که به اعتراض سیاسی تبدیل شد
ردپای چنین سرخوردگی‌ای را می‌توان در جنبش «سوسک‌ها» در هند نیز مشاهده کرد. این جنبش ابتدا به‌عنوان نوعی طنز سیاسی در فضای مجازی آغاز شد، اما به‌تدریج به حرکتی اعتراضی علیه دولت قدرتمند نارندرا مودی تبدیل شد.
این جنبش که از شبکه‌های اجتماعی نیرو می‌گرفت و بر آرمان‌های دموکراتیک استوار بود، تابستان امسال قدرت خود را نشان داد؛ زمانی که اعتراضات تحت رهبری آن، وزیر آموزش هند را وادار به استعفا کرد.
با این حال، واکنش نیروهای امنیتی هند به این جنبش نیز به همان اندازه قابل‌توجه بوده است. نیروهای امنیتی هزاران نفر را بازداشت کردند، از گاز اشک‌آور استفاده کردند و معترضان را با باتوم‌های چوبی مورد ضرب‌وشتم قرار دادند.
مقام‌های هند در ماه اکتبر برای جلوگیری از تجمع معترضان در مرکز دهلی‌نو به اقدامات گسترده‌ای دست زدند؛ از جمله خیابان‌ها را مسدود کردند و اینترنت و حمل‌ونقل عمومی را به حالت تعطیل درآوردند.
این اتفاق جنبه دیگری از اعتراضات به رهبری جوانان را آشکار می‌کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این اعتراضات، با وجود آنکه احتمال توسل آنها به خشونت بیشتر از سایر جنبش‌ها نیست، معمولا با سرکوب شدیدتری مواجه می‌شوند.
در فرانسه، وکلا و گروه‌های حقوق بشری می‌گویند چندین نوجوان در جریان اعتراضات، بر اثر استفاده پلیس از سلاح‌هایی با قدرت تخریب بالا، جراحاتی متحمل شده‌اند که به جراحات ناشی از جنگ شباهت دارد.
پس از اعتراضات سال ۲۰۲۴ در بنگلادش نیز کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل اعلام کردند که احتمالا تا ۱۴۰۰ نفر، عمدتا به دست نیروهای امنیتی، کشته شده‌اند و هزاران نفر دیگر جراحاتی شدید و در مواردی تغییردهنده مسیر زندگی متحمل شده‌اند.
سازمان غیردولتی سیوی‌کاس (Civicus) که آزادی‌های مدنی در جهان را رصد می‌کند، در تحلیلی اخیر نوشت: «از آنجا که اعتراضات نسل Z توزیع قدرت اقتصادی و سیاسی را به چالش می‌کشند، تقریبا همواره با خشونت دولتی مواجه شده‌اند.»
این سازمان، خشونت علیه معترضان جوان را به تمرکز آنها بر ساختارها و نهادهایی مرتبط می‌داند که برای مدت طولانی به‌عنوان بخشی پذیرفته‌شده از نظم سیاسی و اجتماعی تلقی شده‌اند.
از مراکش تا مکزیک؛ سرنوشت متفاوت جنبش‌های نسل زد
در مراکش، پس از شکل‌گیری جنبشی با عنوان «نسل Z ۲۱۲» در سال ۲۰۲۵، بیش از دو هزار نفر تحت پیگرد قضایی قرار گرفتند و بسیاری از آنها به احکام سنگین زندان محکوم شدند. این جنبش مقام‌های دولتی را به دلیل فساد، بی‌توجهی به خدمات عمومی و فقدان فرصت‌های مناسب برای جوانان هدف اعتراض قرار داده بود.
چند هفته بعد، در مکزیک اعتراضات به رهبری جوانان علیه فساد و جرایم، به درگیری با پلیس انجامید و ده‌ها نفر بازداشت شدند.
نتایج این دو جنبش نشان می‌دهد که اعتراضات نسل زد در کشورهای مختلف به موفقیت‌های یکسانی دست پیدا نمی‌کنند. با این حال، گاهی زیرساخت‌ها و تجربه‌هایی که در جریان یک اعتراض شکل می‌گیرند، زمینه‌ساز جنبش‌های بعدی می‌شوند.
در آمریکا، بخش مهمی از سازمان‌دهی سیاسی جوانان امروز تحت تأثیر جنبش دانشجویی حامی فلسطین شکل گرفته است؛ جنبشی که در جریان آن هزاران نفر بازداشت، اخراج یا تعلیق شدند. در پی این اعتراضات و هم‌زمان با محدودتر شدن آزادی‌های دانشگاهی، بسیاری از مراکز آموزشی سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری علیه تجمعات اعتراضی به اجرا گذاشتند.
با وجود این فشارها، دانشجویان همچنان به تلاش برای ایجاد تغییر ادامه داده‌اند.
ماه گذشته، صدها دانشجو در کارولینای شمالی و در هوای گرم به سمت حوزه‌های رأی‌گیری راهپیمایی کردند؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که یک دانشگاه با سابقه تاریخی آموزش به سیاه‌پوستان از داشتن محل رأی‌گیری محروم شد.
همچنین هزاران دانشجو در سراسر آمریکا در واکنش به پرونده موسوم به «هفت نفر کرنل» کلاس‌های درس را تحریم کردند، دست به اعتراض زدند و با اشغال فضاهای دانشگاهی مخالفت خود را نشان دادند.
آیا نسل زد می‌تواند مانع عقب‌گرد دموکراسی در جهان شود؟
چنووت، پژوهشگر مدرسه حکمرانی کندی دانشگاه هاروارد، معتقد است موج اخیر اعتراضات به رهبری جوانان ممکن است نشانه آغاز یک «دگرگونی عمیق نسلی در امور جهانی» باشد؛ تحولی که توان مقابله با روند جهانی عقب‌گرد دموکراسی را دارد.
با این حال، شاید مهم‌ترین نکته را بتوان در سخنان بلال نرجیسی، دانش‌آموز ۱۷ ساله یک دبیرستان در حومه شمالی پاریس، پیدا کرد. او اخیرا در گفت‌وگو با خبرگزاری آسوشیتدپرس، درباره گسترش جنبش‌های جوانان در اروپا به واقعیتی گسترده‌تر اشاره کرد که سال‌ها در نقاط مختلف جهان نادیده گرفته شده است.
او گفت: «همه ما بر سر یک نکته توافق داریم؛ با جوانان بیش از اندازه مانند کودکان رفتار می‌شود و به اندازه کافی به حرف‌هایشان گوش داده نمی‌شود..