به گزارش خبرآنلاین، این ویدیو در شبکه‌های اجتماعی با واکنش‌هایی روبه‌رو شده است. آنچه در این اتفاق اهمیت دارد، صرفاً رفتار یک بازدیدکننده نیست؛ بلکه تبدیل عبور از ضوابط حفاظتی یک مجموعه تاریخی به تجربه‌ای سرگرم‌کننده و محتوایی برای جلب توجه در فضای مجازی است.
باغ عفیف‌آباد که با نام باغ گلشن نیز شناخته می‌شود، از مجموعه‌های تاریخی شناخته‌شده شیراز است. عمارت اصلی این باغ در دوره قاجار ساخته شده و مجموعه از سال ۱۳۷۰ در اختیار ارتش قرار گرفته و به موزه تبدیل شده است. این عمارت در سال ۱۳۵۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
یکی از اشیای قابل توجه طبقه دوم عمارت، پیانویی است که در منابع معرفی این مجموعه از آن به‌عنوان پیانوی شخصی فرح پهلوی یاد شده است؛ سازی که بنا بر این روایت، در جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی نیز مورد استفاده قرار گرفته است.
اهمیت این ساز تنها به قدمت آن محدود نمی‌شود؛ پیشینه تاریخی و جایگاهش در مجموعه‌ای که بخشی از حافظه تاریخی کشور را در خود جای داده، ضرورت مراقبت از آن را دوچندان می‌کند.
در این میان، در برخی گزارش‌ها سال ساخت ۱۸۹۹ برای پیانو مطرح شده است، اما تأیید این تاریخ و جزئیات مربوط به سازنده و اصالت آن به مستندات و بررسی کارشناسی نیاز دارد.
وقتی قانون‌شکنی به ابزار دیده‌شدن تبدیل می‌شود
ماجرای موزه عفیف‌آباد را نمی‌توان جدا از رقابت بر سر دیده‌شدن در شبکه‌های اجتماعی بررسی کرد. در فضای امروز، تعداد بازدید، پسند و دنبال‌کننده برای بخشی از تولیدکنندگان محتوا به معیاری برای سنجش موفقیت تبدیل شده است؛ معیاری که گاهی انتخاب سوژه‌های جنجالی و رفتارهای غیرمتعارف را به راهی برای جلب توجه تبدیل می‌کند.
در چنین شرایطی، یک مکان تاریخی یا شیء موزه‌ای ممکن است به جای آنکه موضوع معرفی و آشنایی با میراث فرهنگی باشد، به ابزاری برای تولید محتوای سرگرم‌کننده تبدیل شود. مسئله این نیست که بازدیدکنندگان نباید از موزه‌ها عکس و فیلم بگیرند؛ مسئله آن است که تصویربرداری و تولید محتوا نمی‌تواند مجوز عبور از محدوده‌های حفاظتی و استفاده شخصی از آثار تاریخی باشد.
البته نمی‌توان بدون دسترسی به داده‌های پلتفرم‌ها ادعا کرد که الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی مستقیماً قانون‌شکنی را تشویق می‌کنند، اما رقابت بر سر بازدید و تعامل می‌تواند انگیزه تولید محتوای جنجالی را افزایش دهد. در این میان، مخاطبان نیز با بازنشر و استقبال از چنین ویدیوهایی در شکل‌گیری این چرخه سهم دارند.
مسئولیت مدیریت موزه در حفاظت از آثار
در کنار مسئولیت فردی بازدیدکننده، عملکرد مدیریت مجموعه نیز نیازمند بررسی است. اگر فردی توانسته بدون مجوز وارد محدوده حفاظتی شود و به پیانویی تاریخی دسترسی پیدا کند، باید مشخص شود این اتفاق چگونه رخ داده و سازوکار نظارت بر بخش‌های حساس موزه تا چه اندازه کارآمد بوده است.
آیا محدوده‌های ممنوعه به‌درستی مشخص شده‌اند؟ آیا موانع فیزیکی و تابلوهای هشدار کافی وجود داشته‌اند؟ آیا نیروهای مسئول در بخش‌های حساس حضور و نظارت مستمر دارند؟
پاسخ به این پرسش‌ها مستلزم بررسی دوربین‌های نظارتی و دریافت توضیحات مسئولان مجموعه است. همچنین صرف مشاهده ویدیو برای نتیجه‌گیری درباره آسیب‌دیدن پیانو یا فرش کافی نیست و وضعیت این آثار باید از سوی کارشناسان حفاظت و مرمت بررسی شود.
تا زمان انتشار این گزارش، اطلاعات مستندی درباره میزان خسارت احتمالی به پیانو یا فرش و نیز نتیجه بررسی رسمی مسئولان موزه در دست نیست.
میراث فرهنگی، ابزار سرگرمی چندثانیه‌ای نیست
ماجرای پیانوی موزه عفیف‌آباد بار دیگر ضرورت توجه به شیوه حفاظت از آثار تاریخی در فضاهای عمومی را یادآوری می‌کند. موزه‌ها تنها محل نمایش اشیای قدیمی نیستند؛ آنها امانت‌دار آثاری هستند که بخشی از تاریخ و حافظه فرهنگی جامعه را در خود نگه داشته‌اند.
مدیریت موزه عفیف‌آباد باید درباره چگونگی ورود این بازدیدکننده به محدوده حفاظتی، وضعیت پیانوی تاریخی و احتمال آسیب به دیگر اشیای مجموعه توضیح دهد. در کنار آن، تقویت نظارت، مشخص‌تر شدن محدوده‌های ممنوعه و تدوین ضوابط روشن برای تصویربرداری و تولید محتوا می‌تواند از تکرار چنین اتفاقاتی جلوگیری کند.
موزه‌ها می‌توانند از ظرفیت تولیدکنندگان محتوا برای معرفی آثار تاریخی بهره بگیرند، اما این همکاری زمانی معنا دارد که احترام به ضوابط حفاظتی و شأن آثار تاریخی در اولویت باشد.
نشستن پشت یک پیانوی قدیمی شاید برای چند ثانیه تصویری جذاب در شبکه‌های اجتماعی بسازد، اما ارزش یک اثر تاریخی را نمی‌توان با تعداد بازدید و پسند یک ویدیو سنجید. حفاظت از میراث فرهنگی مسئولیتی مشترک است؛ از بازدیدکننده و تولیدکننده محتوا گرفته تا مدیران مجموعه و مخاطبانی که با بازنشر محتوای مجازی به آن ضریب می‌دهند.
منبع: تابناک