به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ریا یکی از آسیب‌های پنهان در مسیر بندگی است که ممکن است در ظاهر رفتارهای دینی و حتی در لحظاتی که انسان از گناه خود ابراز پشیمانی می‌کند، خود را نشان دهد. گاهی فرد به‌جای آنکه برای جلب رضایت خداوند عبادت کند، با زحمت و تکلف خود را به انجام اعمال عبادی وامی‌دارد تا دیگران او را فردی متدین و اهل بندگی بشناسند.
این مسئله تنها به تظاهر در انجام عبادت محدود نیست؛ بلکه حتی اظهار ندامت از گناه و کوتاهی در انجام وظایف دینی نیز می‌تواند به شکلی از ریا تبدیل شود.
بنابر روایت حوزه، در همین زمینه، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدهادی فلاح خورشیدی، کارشناس حوزه اخلاق، با اشاره به جلوه‌های پنهان ریا، درباره خطر فریب‌دادن خویشتن در مسیر معنویت توضیحاتی ارائه کرده است.
تظاهر به پشیمانی؛ یکی از دام‌های پنهان نفس
ریا و تظاهر در زندگی دینی انسان، گاهی در ترک گناه و گاهی در انجام عبادت و به‌جاآوردن واجبات و دیگر اعمال عبادی نمود پیدا می‌کند.
چه‌بسا فردی در انجام عبادت کوتاهی کرده باشد، اما در برابر دیگران از این کوتاهی اظهار پشیمانی کند و حتی بخواهد به مسیر بندگی بازگردد. با این حال، اگر ابراز ندامت او به ابزاری برای جلب توجه و کسب اعتبار نزد مردم تبدیل شود، ممکن است در دام خودفریبی گرفتار شده باشد.
البته پشیمانی از گناه، امری ضروری و ارزشمند است و انسان باید حقیقتاً از خطاهای خود نادم باشد؛ اما نباید میان ندامت واقعی و تظاهر به پشیمانی تفاوتی قائل نشود. هشدار اخلاقی در همین‌جاست: گاهی انسان به‌جای اصلاح رابطه خود با خداوند، تصویری از یک فرد پشیمان و معنوی در برابر مردم می‌سازد.
وقتی انسان خود را به عبادت وامی‌دارد تا دیده شود
یکی دیگر از جلوه‌های ریا، وادارکردن خود به عبادت با زحمت و تکلف، صرفاً برای جلب نگاه دیگران است.
حجت‌الاسلام فلاح خورشیدی در اشاره به این مسئله، عبارت روایی زیر را مطرح می‌کند:
«وَ رُبَّمَا عَقَمَتْ نَفْسٌ عَلَی الْعِبَادَةِ مُتَکَلِّفَةً»
این تعبیر به وضعیتی اشاره دارد که انسان با تکلف و خودتحمیلی، خود را به عبادت وامی‌دارد تا در نگاه مردم، اهل عبادت و معنویت شناخته شود.
در چنین شرایطی، ظاهر رفتار فرد ممکن است کاملاً دینی باشد، اما انگیزه درونی او با هدف اصلی عبادت فاصله دارد. او به‌جای آنکه رضایت خداوند را معیار رفتار خود قرار دهد، در پی آن است که دیگران درباره دینداری و معنویت او قضاوت مثبتی داشته باشند.
خداوند چه چیزی از بندگان می‌خواهد؟
آنچه در آموزه‌های دینی اهمیت اساسی دارد، اخلاص در نیت و عمل است. امام صادق(ع) در این زمینه می‌فرمایند:
«وَاللهُ یُرِیدُ الْإِخْلَاصَ»
یعنی خداوند اخلاص را می‌خواهد.
بنابراین، چه تظاهر به پشیمانی از گناه و چه انجام عبادت برای جلب توجه مردم، هر دو می‌توانند از مصادیق ریا باشند. در هر دو حالت، انسان ممکن است به‌جای توجه به محضر خداوند، درگیر ساختن تصویری مطلوب از خود در ذهن دیگران شود.
وقتی نگاه مردم جای نگاه خدا را می‌گیرد
در ادامه این بحث اخلاقی، بر اهمیت توجه به نگاه و نظر خداوند تأکید می‌شود؛ چراکه تنها خداوند دارای بصیرت و بینایی حقیقی و آگاه به حقیقت درون انسان است.
اگر کسی نگاه و توجه خود را از محضر خداوند بردارد و تمام همت خود را صرف جلب رضایت و توجه مردم کند، در واقع خود را به نگاه‌هایی وابسته کرده است که از حقیقت درون او آگاهی کامل ندارند.
پیام این هشدار اخلاقی روشن است: ارزش عبادت به ظاهر آن و میزان دیده‌شدنش نزد مردم نیست؛ بلکه به نیت و اخلاصی بستگی دارد که در پس آن قرار گرفته است. انسان باید مراقب باشد حتی پشیمانی، توبه و عبادتش نیز به وسیله‌ای برای خودنمایی تبدیل نشود؛ زیرا هدف بندگی، جلب رضایت خداوند است، نه ساختن جایگاهی در چشم دیگران.
برای شنیدن و دانلود صوت کلیک کنید.