به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، حجت‌الاسلام احمد مازنی، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس دهم، ضمن ارزیابی تلاش برخی نمایندگی بر وضع قوانین جدیدی در حوزه اینترنت در قالب طرح نظام بخشی فضای مجازی گفت: رفتاری که با پدیده‌های جدید می‌شود، به‌خصوص در حوزه فناوری، چه فناوری‌هایی که به‌صورت ویژه به حوزه فرهنگ و مسائل فرهنگی مربوط می‌شوند و چه فناوری‌هایی که در حوزه‌های تخصصی مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند، باید مقداری دوراندیشانه‌تر، عمیق‌تر و علمی‌تر مورد بررسی قرار بگیرند. تجربه سال‌های گذشته، چه رویه‌هایی که قبل از انقلاب وجود داشته و چه به‌خصوص بعد از انقلاب که نظام، نظامی دینی بوده و در نظام جمهوری اسلامی بعضی تصمیمات گرفته شده که بعدها مورد نقد جدی قرار گرفته‌اند، نشان می‌دهد که باید در این زمینه دقت بیشتری داشته باشیم. به‌عنوان مثال، وقتی بلندگو اختراع شد، در بعضی کشورهای اسلامی، از جمله ایران، خیلی‌ها از آن فاصله می‌گرفتند و با تعابیر بدی از آن یاد می‌کردند؛ برای مثال به آن ابزار شیطان می‌گفتند و تعابیری از این قبیل به کار می‌بردند.
به روایت جماران، وی افزود: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی هم، باز به دلیل همین ترس تاریخی از پدیده‌های جدید، با ویدئو برخورد شد و ویدئوها را جمع‌آوری می‌کردند؛ در حالی که همان زمان استفاده‌های مفید و مثبتی از این دستگاه انجام می‌شد. سال‌ها بعد درباره شبکه‌های ماهواره‌ای هم اقداماتی صورت گرفت. من در دوره دهم که کمیسیون فرهنگی مجلس بودم، بررسی کردم که این ماجرای برخورد با شبکه‌های ماهواره‌ای و جمع‌آوری ماهواره‌ها از کجا نشأت می‌گیرد. دیدیم که طرحی را عده‌ای از نمایندگان محترم در یک دوره تهیه کرده بودند و به مرکز پژوهش‌های مجلس داده بودند. مرکز پژوهش‌ها هم با صاحب‌نظران مشورت کرده و با این طرح مخالفت کرده بود. موضوع طرح مربوط به ماهواره را پیگیری کردیم و دیدیم که استاد حوزه ارتباطات، آقای دکتر محسنیان‌راد، ظاهراً در این باره نظرات و تجربیاتی دارند. به منزل ایشان رفتیم و درباره نظرشان در این زمینه سؤال کردیم. ایشان بلافاصله مجموعه‌ای را که شبیه کتاب‌ها، پایان‌نامه‌ها و گزارش‌های پژوهشی بود، آورد و روی میز گذاشت و گفت: «این گزارشی است که من درباره طرح ممنوعیت استفاده از شبکه‌های ماهواره‌ای در ایران تهیه کرده بودم.»
مازنی همچنین تصریح کرد: مرور اجمالی کردیم و دیدیم ایشان همان موقع، پیش از تصویب این طرح، پیش‌بینی کرده بود که شما می‌توانید قانون وضع کنید، اما در عمل اتفاقی که می‌افتد این است که مردم از این امکانات استفاده می‌کنند و بعد هم شما به این نتیجه می‌رسید که اساساً کار بی‌ربطی بوده که استفاده از آن را ممنوع کرده‌اید و مأموران را برای جمع‌آوری آن‌ها فرستاده‌اید. با این حال، دیدیم که با وجود مخالفت صاحب‌نظران در این سطح، طرح ممنوعیت استفاده از ماهواره را پیش بردند و تصویب کردند. مدت مدیدی مشکل نظام، دستگاه‌های انتظامی ما و مردم، یا بخشی از مردم، این بود که مأموران به خانه‌ها می‌رفتند، به پشت‌بام‌ها می‌رفتند و دیش‌های ماهواره را جمع‌آوری می‌کردند. این موضوع خودش داستانی دارد.
وی ادامه داد: در مورد فضای مجازی و اینترنت هم باز همین برخورد صورت گرفته و ممکن است بخواهند با هوش مصنوعی هم همین برخورد را کنند. واقعیت این است که دانش و فناوری‌ای که در هر جای دنیا اختراع می‌شود و وارد کشور می‌شود، که ابتدا باید آن را پذیرفت؛ اما نباید تسلیم فرهنگ کشورهای مختلفی شویم که این فناوری‌ها را تولید می‌کنند. ما نباید تسلیم فرهنگ و نگاه‌های اجتماعی آن‌ها شویم. ما باید بر اساس فرهنگ خودمان، اعتقادات و باورهای خودمان و مسائل خودمان، از این ظرفیت‌ها و امکانات استقبال کنیم و از آن‌ها استفاده کنیم. اگر محدودیتی هم ایجاد می‌کنیم، باید افکار عمومی آن محدودیت را بپذیرد. مسئله‌ای که من درباره فضای مجازی دارم، رابطه فضای مجازی با سازمان صداوسیماست. ما از یک طرف در کشورمان، با یک برداشت از قانون اساسی، یک صداوسیما و یک رسانه ملی داریم که این رسانه ملی در اختیار حاکمیت است و تعداد زیادی شبکه مختلف رادیویی و تلویزیونی دارد و همه این امکانات صوتی و تصویری را در اختیار دارد. اما اگر همه این‌ها را هم جمع کنیم، می‌بینیم شبکه‌های مختلف یک موضوع با یک محتوا و با یک تیم مشخص از آدم‌ها و یک صدای واحدی که در کشور حاکم است، را می‌رسانند و به نوعی تک صدایی حاکم است.
مازنی اظهار کرد: حتی اگر ما معتقد باشیم که صددرصد خبرهای صدا و سیما دقیق، صحیح، به‌موقع و به‌هنگام است، تحلیل‌هایش درست است و آدم‌هایی هم که دعوت می‌شوند، مواضع همه قشرها، همه طبقات، همه صنوف و همه جریان‌های سیاسی را پوشش می‌دهند، اما در عالم واقع، ذهنیتی که الان در جامعه ایجاد شده، ذهنیت تردید درباره این مسئله است. ضمن اینکه ما شواهد و قرائن متقنی داریم که سازمان صداوسیما بی‌طرف نیست. سازمان صداوسیما گاهی از حوزه صداقت خارج می‌شود، فقط یک جریان خاص از آن استفاده می‌کند و تحلیل‌هایش یک‌بُعدی است و همه جامعه را پوشش نمی‌دهد. وقتی شما به مردم اجازه نمی‌دهید شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی خودشان را داشته باشند و می‌گویید همین که هست؛ بعد از آن طرف هم فضای مجازی را فیلتر می‌کنید و می‌گویید کسی حق ندارد از اینترنت و فضای مجازی هم به این صورت استفاده کند، معلوم است که مردم به سمت فیلترشکن و شبکه‌های ماهواره‌ای معاند می‌روند؛ شبکه‌هایی که میلیاردها دلار برای آن‌ها هزینه می‌شود تا ذهن جامعه ایرانی و افکار عمومی را به سمت بدخواهان ایران هدایت کنند.
رئیس پیشین کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی افزود: این مسئله موضوعی است که باید برای آن فکر شود. یعنی از یک طرف، با استفاده از همین قانون اساسی که من راهکارش را بارها گفته‌ام، اجازه تأسیس شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی، هم در حوزه تولید و هم پخش، به حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌ها، مؤسسات ورزشی، باشگاه‌ها، هنرمندان عرصه‌های مختلف موسیقی، سینما، تئاتر و رشته‌های مختلف دیگر و همچنین محققان و صاحب‌نظران داده شود تا شبکه‌هایی ایجاد کنند. حتی می‌توانند از صداوسیما مجوز بگیرند و حرف‌هایشان را مطرح کنند. احزاب سیاسی هم می‌توانند مواضع و دیدگاه‌هایشان را بیان کنند. اگر تخلفی هم صورت گرفت، مانند روزنامه‌ها که اگر اشکالی داشته باشند، به آن‌ها اخطار یا تذکر داده می‌شود و هیئت منصفه هم موضوع را بررسی می‌کند، رسانه‌های صوتی و تصویری نیز به همین شکل و به‌صورت فراگیر و سراسری، در اندازه و چارچوبی مشابه صداوسیما فعالیت کنند و خود سازمان صداوسیما بیشتر نقش نظارتی و بخش صنفی را بر عهده بگیرد. اگر این کار انجام شود، آن‌وقت مردم باور می‌کنند کسانی که به دنبال بستن بعضی از شبکه‌های مجازی هستند، خیرخواه مردم‌اند و می‌خواهند مردم از خبرهای درست استفاده کنند.
مازنی همچنین تصریح کرد: وقتی شما همه راه‌ها را برای دسترسی مردم به خبرهایی که دوست دارند داشته باشند، می‌بندید، معلوم است که این کار جواب نمی‌دهد. یعنی اگر از یک طرف چنین محدودیت‌هایی وجود داشته باشد و نگاه، نگاه فیلتر کردن باشد و از طرف دیگر راه‌های استفاده قانونی را هم برای مردم باز نگذارید، به نظر من این موضوع هم به سرنوشت همان ماهواره و ویدئو و موارد مشابه دچار می‌شود. از طرف دیگر، بحث فیلترینگ و فیلترشکن مطرح است. یک نفر بیاید در این مورد پاسخ بدهد؛ این قضیه شبیه قاچاق سوخت است. از رئیس‌جمهور مملکت تا مسئولان همه می‌گویند که سوخت قاچاق می‌شود، ولی معلوم نیست قاچاقچی کیست، چه کسی با او برخورد می‌کند و چرا برخورد نمی‌شود. اینجا هم همین‌طور است. شما از یک طرف فیلتر می‌کنید و از طرف دیگر فیلترشکن فروخته می‌شود و درآمدهایی از این طریق به دست می‌آید. فیلترشکن‌های رایگان هم از طریق سرویس‌های بیگانه در اختیار جوانان و بچه‌های ما قرار می‌گیرند.
وی اظهار کرد: یعنی آثار و زیان‌های این محدودیت‌ها به‌شدت بیشتر از آثار و زیان‌های باز بودن فضاست. اگر امنیت را در این بدانیم که آزادی اندیشه، آزادی گفت‌وگو، تعامل و ارتباط و استفاده از این فناوری‌ها وجود داشته باشد، البته در چارچوب قانونی که همه کشورها برای کنترل، مدیریت و محدود کردن این فضا قوانین دارند، می‌توان به این هدف رسید. اما اگر نگاه، صرفاً نگاه محدودیت باشد، جواب نمی‌دهد و حتی به اعتماد عمومی هم آسیب می‌زند و امید مردم به اصلاح امور را از بین می‌برد.
مازنی در واکنش به اینکه با توجه به مثالی که درباره ماهواره و تجربه خودتان در مجلس دهم مطرح کردید، آیا به نظر شما طرح نظام بخشی فضای مجازی به سرنوشت طرح صیانت دچار خواهد شد؟ ادامه داد: طرح صیانت هم، باز در دوره‌ای که در مجلس بودم، مطرح شد، دوستان خیلی وقت گذاشتند تا روی آن کار کنند، اما این دوقطبی حاکم بر همه سطوح جامعه، از سطح قانون‌گذاران تا افراد مختلف جامعه، و دوقطبی سیاه و سفید دیدن مسئله، باعث شد بسیاری از این مسائل به نتیجه نرسند. الان هم مجموعه‌ای به نام شورای عالی فضای مجازی وجود دارد که اعضای آن را مقام معظم رهبری انتخاب و منصوب می‌کنند و رئیس آن هم رئیس‌جمهور است. تعدادی از اعضا هم اعضای حقوقی هستند، این تشکیلات وجود دارد. آقای رئیس‌جمهور هم مجموعه‌ای را زیر نظر آقای عارف تعیین کرده‌اند که آن هم قرار است بر این موضوع نظارت و هدایت داشته باشد. حالا در طرح جدید مجلس می‌خواهند چه اقدامی انجام دهند که به همان سرنوشت طرح صیانت دچار نشود و عملاً قانون از اعتبار و قداست نیافتد.
وی افزود: یعنی قانون وقتی بر اساس نیازهای مردم و با توجیه افکار عمومی وضع نشود و صرفاً بر این اساس باشد که ما مردم را نابالغ می‌دانیم و مردم را در سطحی می‌دانیم که ممکن است مورد سوءاستفاده قرار بگیرند و همه راه‌ها را به روی آن‌ها می‌بندیم، نتیجه مطلوبی نخواهد داشت؛ در حالی که جامعه ایران نشان داده است که در شرایط خاص، با وجود اینکه همه ظرفیت‌های دشمنان و بدخواهان ما برای مهندسی ذهن به کار گرفته می‌شود، اما در تصمیم‌گیری‌های تاریخی، در کنار پرچم ایران و ارزش‌های دینی و ملی خودشان ایستاده‌اند. من این تأثیرات را انکار نمی‌کنم، اما در عین حال می‌خواهم بگویم که باید مردم را رشید فرض کنیم و فکر کنیم و برای جامعه خوراک‌های مفید تولید کنیم و امکان مقایسه برای آن‌ها فراهم کنیم. همین طرح صیانت هم یک چنین چیزی بود که به نظرم آن هم به نتیجه نرسید.
فضای مجازی نیاز به طرح ندارد
مازنی خاطرنشان کرد: در مجلس دهم به یکی از همکارانم در کمیسیون فرهنگی، گفته بودم که این مایه وهن نظام است که قانونی در کشور باشد و عملاً مردم این قانون را رعایت نکنند بنابراین ما هم اصلاً به فکر نباشیم که وارد قانون مربوط به ماهواره شویم و این را کلاً لغو کنیم مجلس باید پویا و به‌روز باشد و متناسب با اقتضائات زمان، قوانین منسوخ را مدیریت کند. آن برادر همکارمان گفته بود چه لزومی دارد؟مردم الان کار خودشان را می‌کنند؛ دخالت نکنیم بهتر است. ولی سبک اداره کشور، به نظر من، سبک درستی نیست که ما با مسائل مهم این‌جوری برخورد کنیم. در فضای فعلی، اولین جایی که باید به این مسئله بپردازد، صداوسیماست. در شبکه‌های مختلف، صاحب‌نظران و نخبگان از طیف‌های مختلف، جوانان و نسل زد، افرادی که بیشتر با این فضا سروکار دارند، آزادانه حرف بزنند، گفت‌وگو کنند و نظرهای مخالف را بگویند. چه‌بسا جمع‌بندی نظر این‌ها برای افکار عمومی ما همانی باشد که این‌ها دنبالش هستند.
وی در پایان یادآور شد: اما الان به نوعی رفتار می‌شود که مردم نامحرم‌اند و ما باید تفکر را به‌زور به آن‌ها تحویل کنیم. اگر هم بنا را بر این بگذاریم که نیت خیر دارند و ان‌شاءالله از روی خیرخواهی است و پشت آن منافع سیاسی، باندی، جناحی و مالی نیست، با فرض اینکه کاملاً هم بحث خیرخواهی مطرح است، من فکر می‌کنم نوع نگاه تحمیلی، هر مسئله‌ای هرچقدر هم مهم باشد و هر ارزشی هرچقدر هم مهم باشد، تعارضی بین آزادی و عدالت ایجاد می‌کند و در چنین مواردی این عدالت است که آسیب می‌بیند و از آزادی شکست می‌خورد. ما این تناسب را، این تنازع را باید به تناسب بدل کنیم؛ یعنی باید زمینه گفت‌وگو را برای مردم در مورد اینترنت، فضای مجازی، هوش مصنوعی، مسائل ماهواره‌ای و مسائل از این قبیل فراهم کنیم. هیچ‌وقت هم این بحث‌ها مخل امنیت ملی نیست. البته اگر شعام تشخیص دهد که بحثی در شرایط خاص مطرح نشود و محدودیتی ایجاد شود، همه می‌پذیرند؛ اما اینکه کلاً فضا را بسته نگه دارند و بخواهند فکری را القا کنند، به نظرم به نتیجه نمی‌رسد. نمایندگان محترم بهتر است وقتشان را صرف تهیه و تصویب قانون اداره و نظارت صداوسیما کنند که ۳۵ سال است صداوسیما قانون ندارد. آن‌جایی که نیاز است اقدام کنند و قدم بردارند، آنجا قدم برنمی‌دارند. فضای مجازی نیازی به چنین طرحی ندارد و اگر هم قرار باشد کاری انجام دهند، شورای عالی فضای مجازی هست، شورای عالی انقلاب فرهنگی هست و با هدایت‌های رهبری می‌توانند این مسائل را مدیریت کنند.