نگار علی- پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ فقط یک جابه‌جایی سیاسی در واشنگتن نیست؛ این نتیجه می‌تواند معادلات صنعت هوش مصنوعی آمریکا را نیز تغییر دهد. دموکرات‌ها با کسب اکثریت در مجلس نمایندگان و سنا، از ژانویه ۲۰۲۷ کنترل کنگره را به دست می‌گیرند و در موقعیتی قرار می‌گیرند که می‌توانند دستور کار نظارتی و قانون‌گذاری این نهاد را تغییر دهند.
این اتفاق در شرایطی رخ می‌دهد که طی دو سال گذشته، کنگره تحت کنترل جمهوری‌خواهان عمدتاً بر تسهیل توسعه هوش مصنوعی و تقویت زیرساخت‌های آن متمرکز بود و تمایل چندانی به تصویب مقررات محدودکننده این فناوری نشان نمی‌داد. در مقابل، دموکرات‌ها حالا از برنامه‌ای سخن می‌گویند که محور آن افزایش پاسخ‌گویی شرکت‌های فناوری و کنترل پیامدهای توسعه سریع هوش مصنوعی است.
گزارش ششم نوامبر رویترز نشان می‌دهد دموکرات‌ها قصد دارند مجموعه‌ای از لوایح را درباره هزینه انرژی دیتاسنترها، ارزیابی مستقل مدل‌های پیشرفته و مسئولیت حقوقی شرکت‌های هوش مصنوعی مطرح کنند. این برنامه در کنار اظهارنظرهای قانون‌گذاران و تحلیل‌های رسانه‌هایی مانند «بروکینگز»، «آسوشیتدپرس» و «واشنگتن‌پست» نشان می‌دهد فشار برای تغییر سیاست آمریکا در حوزه هوش مصنوعی، هم‌زمان از دو مسیر سیاسی و اجتماعی در حال افزایش است.
تغییر شیوه نظارت بر مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی
یکی از مهم‌ترین محورهای برنامه دموکرات‌ها، تغییر شیوه نظارت بر مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی است. در رویکردی که طی سال‌های اخیر در بخش بزرگی از صنعت فناوری آمریکا غالب بوده، شرکت‌ها تا حد زیادی خودشان مسئول ارزیابی خطرات محصولاتشان بوده‌اند و بسیاری از استانداردهای ایمنی نیز به‌صورت داوطلبانه اجرا شده‌اند.
اما دموکرات‌ها معتقدند اتکا به خوداظهاری شرکت‌ها برای مدیریت خطرات مدل‌های پیشرفته کافی نیست. به همین دلیل، لوری ترهان، نماینده دموکرات ایالت ماساچوست، قصد دارد طرحی را برای ارزیابی مدل‌های مهم هوش مصنوعی به‌وسیله کارشناسان مستقل پیش ببرد.
- بر اساس طرح لوری ترهان، مدل‌ها باید پیش از عرضه از نظر رعایت استانداردهای ایمنی بررسی شوند.
این جهت‌گیری پیش از انتخابات نیز در برنامه برخی چهره‌های دموکرات دیده می‌شد. ماریا کانتول، سناتور دموکرات ایالت واشنگتن، هفتم اکتبر چارچوبی شش‌محوری برای حکمرانی هوش مصنوعی پیشرو ارائه کرد.
- در طرح ماریا کانتول، تدوین استانداردهای الزام‌آور فدرال با مشارکت مؤسسه ملی استانداردها و فناوری آمریکا (NIST)، آزمون مستمر مدل‌ها، ارزیابی مستقل پیش از عرضه و گزارش‌دهی درباره رخدادهای جدی ایمنی پیش‌بینی شده است.
این پیشنهادها به معنای آن است که شرکت‌های توسعه‌دهنده ممکن است دیگر نتوانند صرفاً با انتشار گزارش‌های داخلی یا تعهدات داوطلبانه، درباره ایمنی محصولات خود تصمیم‌گیری کنند. در صورت تبدیل این ایده‌ها به قانون، ارزیابی خطرات مدل‌های پیشرفته می‌تواند به بخشی از الزامات رسمی عرضه و توسعه آن‌ها تبدیل شود.
کنگره آمریکا از ۵ شرکت بزرگ هوش مصنوعی خواست رخدادهای ایمنی مدل‌ها را گزارش کنند
نگرانی قانون‌گذاران فقط به خطرات احتمالی مدل‌ها محدود نیست؛ رفتارهایی که سامانه‌های هوش مصنوعی در جریان آزمایش یا استفاده واقعی از خود نشان می‌دهند نیز به موضوعی جدی تبدیل شده است.
در ۲۸ اکتبر، سه مقام ارشد دموکرات در کمیته‌های مجلس نمایندگان از پنج شرکت فعال در توسعه مدل‌های پیشرفته، شامل «اوپن‌ای‌آی»، «آنتروپیک»، «گوگل»، «متا» و «اسپیس‌ایکس»، خواستند اطلاعات مربوط به رخدادهای ایمنی و مواردی را که مدل‌ها برخلاف هدف و طراحی اولیه عمل کرده‌اند، در اختیار کنگره قرار دهند.
درخواست آن‌ها صرفاً به ارائه یک گزارش مقطعی محدود نبود. قانون‌گذاران خواستار آن شدند که شرکت‌ها رخدادهای جدید یا ناشناخته را حداکثر ظرف ۴۸ ساعت پس از شناسایی به کمیته‌ها اطلاع دهند. در صورتی که زیرساخت‌های حیاتی درگیر باشند، مهلت اطلاع‌رسانی به ۲۴ ساعت کاهش می‌یابد. این شرکت‌ها همچنین باید تا ۱۱ نوامبر اطلاعات مربوط به رخدادهای شناسایی‌شده را ارائه کنند.
اهمیت این درخواست در آن است که قانون‌گذاران به‌صراحت با اتکای صرف به افشای داوطلبانه اطلاعات از سوی شرکت‌ها مخالفت کرده‌اند. از نگاه آن‌ها، شرکتی که ممکن است به دلیل افشای یک رخداد با زیان اعتباری یا مسئولیت حقوقی روبه‌رو شود، لزوماً انگیزه کافی برای گزارش کامل و به‌موقع آن ندارد.
این مطالبه هنوز به یک الزام قانونی عمومی تبدیل نشده است، اما نشان می‌دهد نظارت کنگره بر عملکرد شرکت‌های پیشرو هوش مصنوعی می‌تواند در سال ۲۰۲۷ جدی‌تر شود.
چه کسی پاسخ‌گوی خسارت هوش مصنوعی است؟
مسئله دیگر، مسئولیت حقوقی شرکت‌هایی است که مدل‌ها و ابزارهای هوش مصنوعی را توسعه می‌دهند. در حال حاضر، با گسترش استفاده از این سامانه‌ها در حوزه‌های مختلف، این پرسش اهمیت بیشتری پیدا کرده است که اگر یک ابزار هوش مصنوعی به کاربر، کسب‌وکار یا زیرساختی آسیب بزند، چه کسی باید پاسخ‌گو باشد؟
ترهان قصد دارد قانونی را دنبال کند که حدود مسئولیت شرکت‌های توسعه‌دهنده را در قبال عملکرد زیان‌بار محصولاتشان روشن‌تر کند. پیش‌نویس مورد بحث او با عنوان «قانون مسئولیت هوش مصنوعی» (CLAIM Act) می‌تواند زمینه طرح دعوای حقوقی علیه توسعه‌دهندگان را در شرایطی فراهم کند که عملکرد سامانه هوش مصنوعی به رفتاری منجر شود که اگر یک انسان آن را انجام می‌داد، غیرقانونی محسوب می‌شد.
این موضوع برای شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی، آنتروپیک و گوگل اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا در صورت تصویب مقررات سخت‌گیرانه‌تر، صرف اعلام اینکه مدل‌ها ممکن است خطا کنند یا خروجی‌های نادرست تولید کنند، لزوماً برای رفع مسئولیت حقوقی کافی نخواهد بود.
با این حال، هنوز درباره شکل نهایی چنین قانونی و دامنه مسئولیت شرکت‌ها تصمیمی گرفته نشده است. اختلاف‌نظر درباره اینکه مسئولیت باید متوجه توسعه‌دهنده مدل، عرضه‌کننده محصول یا سازمان استفاده‌کننده از آن باشد، می‌تواند یکی از چالش‌های اصلی قانون‌گذاری در این حوزه باشد.
کنگره آمریکا به دنبال وادار کردن دیتاسنترهای هوش مصنوعی به پرداخت هزینه زیرساخت برق است
شاید ملموس‌ترین بخش تغییر سیاست آمریکا نه در آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی، بلکه در محل ساخت دیتاسنترها اتفاق بیفتد. رشد مدل‌های پیشرفته و خدمات هوش مصنوعی به زیرساخت پردازشی گسترده‌ای نیاز دارد و شرکت‌های فناوری برای تأمین این ظرفیت، سرمایه‌گذاری‌های چندمیلیارددلاری در مراکز داده انجام داده‌اند.
اما این توسعه با هزینه‌هایی همراه است که فقط به شرکت‌های فناوری محدود نمی‌شود. دیتاسنترها به برق و آب فراوان نیاز دارند و در برخی مناطق، نگرانی درباره فشار بر شبکه برق، افزایش هزینه انرژی، مصرف منابع آبی، آلودگی صوتی و تغییر کاربری زمین به اعتراض ساکنان منجر شده است.
- چاک شومر، سناتور دموکرات نیویورک که انتظار می‌رود رهبر اکثریت سنا شود، اعلام کرده است محافظت از مصرف‌کنندگان در برابر افزایش هزینه برق ناشی از توسعه دیتاسنترها یکی از اولویت‌های او در سال آینده خواهد بود.
این موضوع صرفاً یک وعده انتخاباتی نیست. در سپتامبر ۲۰۲۶، سنای آمریکا طرحی با عنوان «قانون حمایت از پرداخت‌کنندگان هزینه برق» را بررسی کرد که هدف آن وادار کردن نهادهای تنظیم‌گر ایالتی به بررسی سهم مصرف‌کنندگان بزرگ، از جمله دیتاسنترها، در پرداخت هزینه زیرساخت‌های برق موردنیازشان بود. این طرح با وجود کسب ۵۷ رأی موافق در برابر ۴۳ رأی مخالف، نتوانست حدنصاب لازم برای عبور از مرحله رویه‌ای سنا را به دست آورد.
اکنون با تغییر اکثریت کنگره، احتمال پیگیری دوباره چنین سیاست‌هایی افزایش یافته است. هدف اصلی این است که هزینه ساخت خطوط انتقال، توسعه شبکه برق و تأمین ظرفیت موردنیاز دیتاسنترها به‌طور ناعادلانه بر دوش خانوارها و دیگر مشترکان نیفتد.
مرکز داده «فرواتر ۲» مایکروسافت در آتلانتا؛ بخشی از شبکه جدید «ابرکارخانه‌های هوش مصنوعی» این شرکت که مراکز داده را در چندین ایالت آمریکا به یکدیگر متصل می‌کند.
نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای نشان داد مخالفت با دیتاسنترها دیگر فقط به گروه‌های فعال محیط‌زیست یا ساکنان چند منطقه محدود نیست. رویترز در گزارشی چهارم نوامبر نوشت مخالفان توسعه دیتاسنترها از برندگان مهم انتخابات بودند؛ نامزدهایی که در ایالت‌هایی مانند تگزاس و جورجیا با وعده توقف موقت صدور مجوز یا سخت‌گیری در ساخت مراکز داده وارد رقابت شده بودند، به پیروزی رسیدند.
بر اساس داده‌های گزارش‌شده از سوی رویترز، از ۴۱ همه‌پرسی محلی مرتبط با دیتاسنترها در جریان انتخابات، ۴۰ مورد در جهت محدود کردن توسعه این مراکز بود. آسوشیتدپرس نیز با استناد به داده‌های یک مجموعه دیگر از همه‌پرسی‌های محلی گزارش داد که محدودیت‌های پیشنهادی در ۴۴ مورد از ۴۵ رأی‌گیری تکمیل‌شده تصویب شده‌اند. این دو آمار به مجموعه‌های متفاوتی از رأی‌گیری‌ها مربوط‌اند، اما هر دو از گسترش مخالفت عمومی با توسعه بی‌ضابطه دیتاسنترها حکایت دارند.
مایک بورسیه و همسرش جنیفر، روز دوشنبه ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶، در شهر میسون ایالت میشیگان، پلاکاردهای اعتراضی با عبارت «نه به دیتاسنتر» در دست دارند.
در سطح ایالتی نیز پیروزی نامزدهای دموکرات در ایالت‌های مهمی مانند تگزاس و اوهایو اهمیت دارد. جینا هینوجوسا، فرماندار منتخب تگزاس، وعده داده است با پروژه‌هایی که منافع روشنی برای ساکنان این ایالت ندارند یا بدون مشارکت جامعه محلی پیش می‌روند، مخالفت کند. ایمی اکتون، فرماندار منتخب اوهایو نیز گفته است پروژه‌های دیتاسنتری باید استانداردهای مشخصی را رعایت کنند.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، حدود سه‌چهارم رأی‌دهندگان آمریکایی با ساخت یک دیتاسنتر جدید در محل زندگی خود مخالف‌اند. این مخالفت در ایالت‌های جمهوری‌خواه و دموکرات دیده می‌شود و نشان می‌دهد نگرانی درباره هزینه‌های محلی توسعه هوش مصنوعی از مرزهای حزبی عبور کرده است.
اوپن‌ای‌آی توافق‌نامه‌های محرمانگی ساخت دیتاسنترها را کنار می‌گذارد و وعده شفافیت داد
فشار سیاسی و اجتماعی بر صنعت هوش مصنوعی، شرکت‌ها را نیز به واکنش واداشته است. اوپن‌ای‌آی پنجم نوامبر از مجموعه‌ای از سیاست‌های تازه برای جلب اعتماد جوامع محلی و کاهش مخالفت با ساخت دیتاسنترها رونمایی کرد.
این شرکت اعلام کرده است دیگر در مذاکره با مقام‌های عمومی درباره محل احداث دیتاسنترها از آن‌ها توافق‌نامه محرمانگی مطالبه نخواهد کرد. همچنین قرار است ساکنان به اطلاعات بیشتری درباره برنامه‌های ساخت‌وساز و پیامدهای احتمالی پروژه‌ها، از جمله ترافیک، سروصدا و روشنایی، دسترسی داشته باشند.
اوپن‌ای‌آی در چارچوب پیشنهادی خود از سیاست‌هایی مانند پرداخت کامل هزینه برق و زیرساخت موردنیاز مراکز داده توسط مصرف‌کنندگان بزرگ، انتشار اطلاعات مربوط به مصرف انرژی و آب، بررسی اثرات زیست‌محیطی و مشارکت بیشتر جوامع محلی حمایت کرده است. این شرکت همچنین خواستار تبدیل بخشی از این تعهدات به قواعدی عمومی برای کل صنعت شده است.
این تغییر موضع را می‌توان نشانه‌ای از درک فشار سیاسی جدید دانست. شرکت‌هایی که تا همین اواخر بخش مهمی از تلاش خود را صرف جلب حمایت دولت فدرال برای توسعه سریع زیرساخت‌ها می‌کردند، حالا ناچارند اعتماد ساکنان مناطقی را نیز جلب کنند که قرار است میزبان دیتاسنترهای آن‌ها باشند.
البته اوپن‌ای‌آی این اقدامات را به‌عنوان راهی برای ادامه توسعه زیرساخت‌ها معرفی کرده است، نه توقف آن. بنابراین هنوز روشن نیست این تعهدات تا چه اندازه می‌توانند نگرانی مخالفان را برطرف کنند.
سم آلتمن، مدیرعامل اوپن ای‌آی
بازار سهام چه پیامی دریافت کرد؟
واکنش بازارهای مالی به پیروزی دموکرات‌ها نشان داد سرمایه‌گذاران، احتمال سخت‌گیرانه‌تر شدن مقررات را جدی گرفته‌اند. در روزهای پس از انتخابات، سهام شماری از شرکت‌های فعال در حوزه دیتاسنتر و زیرساخت هوش مصنوعی کاهش یافت؛ زیرا سرمایه‌گذاران نگران بودند محدودیت‌های تازه، هزینه ساخت مراکز داده را افزایش دهد یا سرعت اجرای پروژه‌ها را پایین بیاورد.
با این حال، نمی‌توان تمام افت بازار را به پیروزی دموکرات‌ها نسبت داد. نگرانی درباره هزینه‌های سنگین ساخت دیتاسنترها، احتمال مازاد ظرفیت و نامشخص بودن زمان بازگشت سرمایه نیز از عواملی است که پیش از انتخابات در بازار وجود داشت. به بیان دیگر، انتخابات نگرانی‌های موجود را تشدید کرد، اما تنها عامل آن نبود.
آیا دموکرات‌ها می‌توانند برنامه خود را به قانون تبدیل کنند؟
با وجود تغییر توازن قدرت در کنگره، مسیر تصویب مقررات جدید هموار نیست. دونالد ترامپ همچنان تا ژانویه ۲۰۲۹ رئیس‌جمهور آمریکا خواهد بود و بارها از توسعه سریع هوش مصنوعی حمایت کرده و با وضع مقررات اجباری برای این فناوری مخالفت کرده است.
در نتیجه، حتی اگر دموکرات‌ها بتوانند لوایح موردنظر خود را از کنگره عبور دهند، رئیس‌جمهور می‌تواند آن‌ها را وتو کند. لغو وتوی رئیس‌جمهور نیز به رأی دوسوم اعضای هر دو مجلس نیاز دارد؛ حدنصابی که دستیابی به آن بدون حمایت قابل‌توجه جمهوری‌خواهان دشوار خواهد بود. علاوه بر این، قواعد داخلی سنا از جمله امکان اطاله بررسی لوایح، می‌تواند روند تصویب قوانین را پیچیده کند.
با این حال، قدرت کنگره فقط به تصویب قانون محدود نمی‌شود. دموکرات‌ها با در اختیار گرفتن ریاست کمیته‌های مهم، می‌توانند مدیران شرکت‌های فناوری را برای پاسخ‌گویی احضار کنند، اسناد و اطلاعات مطالبه کنند و درباره رخدادهای ایمنی، رقابت در بازار و عملکرد شرکت‌ها جلسات نظارتی برگزار کنند. چنین اقداماتی حتی بدون تصویب قانون جدید نیز می‌تواند فشار بر شرکت‌ها را افزایش دهد.
از سوی دیگر، پیروزی دموکرات‌ها در ایالت‌ها و شهرها ممکن است پیامدهایی سریع‌تر از قانون‌گذاری فدرال داشته باشد. دولت‌های ایالتی و نهادهای محلی می‌توانند از ابزارهایی مانند مقررات ساخت‌وساز، محدودیت‌های منطقه‌بندی، تعلیق صدور مجوز و تغییر معافیت‌های مالیاتی برای کنترل توسعه دیتاسنترها استفاده کنند. تحلیل مؤسسه بروکینگز نیز نشان می‌دهد که نتیجه انتخابات می‌تواند فضای سیاست‌گذاری در سطح ایالت‌ها و شهرداری‌ها را به سمت سخت‌گیری بیشتر سوق دهد.
پیروزی دموکرات‌ها به معنای پایان توسعه سریع هوش مصنوعی در آمریکا نیست؛ اما می‌تواند شرایطی را تغییر دهد که شرکت‌ها در آن فعالیت می‌کنند. تا پیش از این، رقابت با چین و حفظ برتری فناوری آمریکا یکی از مهم‌ترین استدلال‌های دولت ترامپ برای حمایت از توسعه سریع هوش مصنوعی و کاهش موانع قانونی بود. حالا در کنار این اولویت، موضوعاتی مانند ایمنی مدل‌ها، مسئولیت حقوقی، هزینه انرژی و حق جوامع محلی برای مشارکت در تصمیم‌گیری درباره ساخت دیتاسنترها اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
اگر برنامه‌های دموکرات‌ها به قوانین الزام‌آور تبدیل شوند، شرکت‌های هوش مصنوعی ممکن است ناچار شوند پیش از عرضه مدل‌های پیشرفته، آزمون‌های مستقل بیشتری انجام دهند، رخدادهای خطرناک را گزارش کنند و در قبال خسارت‌های ناشی از محصولات خود پاسخ‌گو باشند. در حوزه زیرساخت نیز احتمال دارد ساخت دیتاسنترها با شرایط سخت‌گیرانه‌تری درباره مصرف انرژی و آب، تأمین هزینه شبکه برق و شفافیت در برابر ساکنان محلی روبه‌رو شود.
با این حال، مهم‌ترین تغییر ممکن است حتی پیش از تصویب قوانین جدید رخ دهد: شرکت‌های هوش مصنوعی دیگر نمی‌توانند با اطمینان از نبود نظارت جدی، برنامه‌های توسعه خود را پیش ببرند. از ژانویه ۲۰۲۷، آن‌ها با کنگره‌ای روبه‌رو خواهند بود که قصد دارد درباره نحوه توسعه مدل‌ها، امنیت محصولات، هزینه زیرساخت‌ها و پیامدهای اجتماعی این صنعت پرسش‌های بیشتری مطرح کند.
در چنین شرایطی، رقابت هوش مصنوعی در آمریکا ممکن است وارد مرحله تازه‌ای شود؛ مرحله‌ای که در آن فقط سرعت ساخت مدل‌های بزرگ و افزایش ظرفیت پردازشی تعیین‌کننده نیست، بلکه توان شرکت‌ها برای اثبات ایمنی، پاسخ‌گویی و سازگاری با منافع عمومی نیز به یکی از معیارهای اصلی ادامه فعالیت آن‌ها تبدیل خواهد شد.