به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، ویدا موسوی کارگردان نمایش «بی‌نام» به نویسندگی علی صفری که در بخش مسابقه صحنه‌ای بیستمین جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت حضور دارد و تا ۱۵ آبان در تماشاخانه ماه حوزه هنری اصفهان روی صحنه بود، درباره این اثر توضیح داد.
موسوی درباره این اثر به خبرآنلاین گفت: نمایش «بی‌نام» تلاشی است برای روایت جنگ از زاویه‌ای متفاوت؛ از نگاه موجودی که هنوز قدم به جهان نگذاشته است اما ناخواسته در دل یکی از تلخ‌ترین تجربه‌های انسانی قرار می‌گیرد. این نمایش با الهام از بمباران طولانی و ویرانگر اندیمشک در دوران جنگ تحمیلی شکل گرفته است؛ واقعه‌ای که در آن، زندگی روزمره مردم عادی در مواجهه با خشونت جنگ، ناگهان دستخوش تغییری هولناک می‌شود. در «بی‌نام»، با خانواده‌ای همراه می‌شویم که در انتظار تولد و آغاز زندگی تازه‌ای هستند؛ انتظاری آمیخته با عشق، امید و آرزوهایی ساده، که در برابر واقعیت بی‌رحم جنگ قرار می‌گیرد.
او انتخاب نوزاد به‌عنوان راوی را آگاهانه خواند و افزود: می‌خواستم به صدایی مجال شنیده شدن بدهم که معمولاً در روایت‌های جنگ جایی ندارد؛ صدای زندگی‌ای که هنوز آغاز نشده، اما از همان ابتدا با خشونت و فقدان روبه‌رو می‌شود. برای من، این نوزاد صرفاً یک شخصیت نیست، بلکه نمادی از معصومیت و حق ازدست‌رفته زندگی است. «بی‌نام» بیش از آنکه بخواهد صرفاً یک واقعه تاریخی را بازگو کند، به دنبال طرح پرسشی انسانی است: چرا باید کودکان، پیش از آنکه فرصت شناخت جهان را پیدا کنند، بهای خشونت و جنگ را بپردازند؟ تلاش کرده‌ام با زبانی شاعرانه و روایتی متفاوت، مخاطب را به تأمل درباره ارزش زندگی، حافظه تاریخی و مسئولیت ما در برابر تکرار چنین فجایعی دعوت کنم. برای من، این اثر روایتی درباره یک جغرافیا و یک زمان مشخص نیست؛ درباره کودکانی است که در هر زمان و هر کجای جهان، قربانی خشونت می‌شوند و صدای خاموششان همچنان نیازمند شنیده شدن است.
تئاتر؛ بازنمایی وجوه انسانی و عاطفی مقاومت
این کارگردان تئاتر در بخش دیگری از صحبت‌های خود درباره نقش هنر نمایش در تبیین مفهوم مقاومت تصریح کرد: به اعتقاد من، تئاتر می‌تواند نقشی بسیار مهم در تبیین مفهوم مقاومت داشته باشد؛ چون برخلاف بسیاری از رسانه‌ها، این امکان را دارد که مخاطب را برای لحظاتی در موقعیت زیسته انسان‌ها قرار دهد و او را نه فقط با یک واقعه، بلکه با احساسات، ترس‌ها، فقدان‌ها و امیدهای آدم‌ها روبه‌رو کند. وقتی از مقاومت صحبت می‌کنیم، نباید آن را صرفاً به میدان نبرد و لحظه‌های دلاوری محدود کنیم. مقاومت گاهی در ایستادگی یک سرباز معنا پیدا می‌کند و گاهی در تلاش مادری برای حفظ خانواده‌اش، در امید مردمی که زیر بمباران زندگی را ادامه می‌دهند یا در پایداری انسانی که با وجود همه رنج‌ها، هنوز به زندگی و آینده باور دارد. به نظرم تئاتر زمانی می‌تواند تصویر کامل‌تری از مقاومت ارائه دهد که این وجوه انسانی را نیز به تصویر بکشد.
موسوی با یادآوری تجربیات ملموس جنگ در جهان امروز گفت: ما در همین یک سال اخیر، بار دیگر جنگ را نه به‌عنوان خاطره‌ای از گذشته، بلکه به‌عنوان واقعیتی ملموس و تجربه‌ای نزدیک لمس کرده‌ایم. این تجربه، ما را بیش از پیش با پیامدهای انسانی جنگ و رنج انسان‌های بی‌دفاع، به‌ویژه کودکان، مواجه کرده است. هنر تئاتر می‌تواند این واقعیت را از سطح خبر فراتر ببرد و به تجربه‌ای عاطفی و انسانی تبدیل کند؛ تجربه‌ای که مخاطب را به تأمل درباره ارزش جان انسان‌ها و پیامدهای خشونت وادارد. در نمایش «بی‌نام» نیز تلاش کرده‌ام از زاویه‌ای متفاوت به این مفهوم نزدیک شوم؛ از دریچه معصومیتی که در میانه خشونت قرار می‌گیرد. مقاومت تنها به معنای ایستادن در برابر دشمن نیست؛ دفاع از حق زندگی، حفظ کرامت انسانی و نپذیرفتن عادی‌شدن رنج و مرگ کودکان نیز بخشی از معنای مقاومت است. فکر می‌کنم رسالت تئاتر این نیست که صرفاً تصویری قهرمانانه از تاریخ ارائه دهد، بلکه باید بتواند در کنار روایت دلاوری‌ها، صدای انسان‌هایی باشد که شاید در هیاهوی جنگ کمتر شنیده می‌شوند.
ضرورت گذر از نگاه جشنواره‌ای و تقویت جریان مستمر تئاتر
او درباره جایگاه و استمرار جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت بیان کرد: به نظرم استمرار بیست‌دوره‌ای جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت، نشان‌دهنده اهمیت حفظ حافظه تاریخی و زنده نگه داشتن روایت‌هایی است که نباید در گذر زمان به فراموشی سپرده شوند. البته ارزش چنین رویدادی صرفاً به استمرار آن نیست، بلکه به این است که بتواند در هر دوره، زمینه‌ای برای شکل‌گیری نگاه‌های تازه، زبان‌های متفاوت و تجربه‌های خلاقانه در تئاتر مقاومت فراهم کند. حضور نمایش «بی‌نام» در این جشنواره فرصتی است تا از زاویه‌ای متفاوت به مفهوم مقاومت نگاه کنم؛ نگاهی که بیش از آنکه بر میدان نبرد متمرکز باشد، به زندگی انسان‌های بی‌دفاع و به‌ویژه کودکان می‌پردازد. تئاتر زمانی می‌تواند بیشترین تأثیر را بگذارد که به‌جای تحمیل یک پیام، مخاطب را به تجربه کردن، اندیشیدن و پرسیدن دعوت کند.
کارگردان نمایش «بی‌نام» در ادامه برای تقویت زیرساختی این حوزه پیشنهاد داد: برای تقویت زیرساختی و کیفی تئاتر مقاومت، پیش از هر چیز باید از نگاه صرفاً جشنواره‌ای فاصله بگیریم و به یک جریان مستمر تئاتری فکر کنیم. جشنواره زمانی می‌تواند اثرگذاری عمیق‌تری داشته باشد که فعالیت آن به روزهای برگزاری محدود نشود و زمینه‌ای برای شکل‌گیری، تولید، اجرا و دیده‌شدن آثار در طول سال فراهم کند. یکی از مهم‌ترین ضرورت‌ها، حمایت واقعی از نمایشنامه‌نویسان و گروه‌های مستقل و خلاق است؛ به‌ویژه هنرمندان جوانی که می‌توانند با زبان و فرم‌های تازه، مفاهیم مقاومت را از زاویه‌هایی متفاوت روایت کنند. برگزاری کارگاه‌های تخصصی، ایجاد فرصت برای پژوهش و مستندسازی رویدادهای تاریخی، حمایت از اجرای عمومی آثار برگزیده و فراهم‌کردن امکان تبادل تجربه با هنرمندان سایر کشورها نیز می‌تواند به ارتقای کیفیت این جریان کمک کند.
موسوی در پایان گفت: تئاتر مقاومت نباید خودش را به یک قالب یا شیوه بیانی مشخص محدود کند. مقاومت مفهومی گسترده و انسانی است و برای ارتباط با نسل‌های مختلف، به تجربه‌های فرمی و روایی متنوع نیاز دارد. در پایان، می‌خواهم از همه مخاطبان و همراهان بیستمین جشنواره بین‌المللی تئاتر مقاومت تشکر کنم؛ به‌خصوص کسانی که هنوز باور دارند تئاتر می‌تواند فراتر از سرگرمی، بستری برای گفت‌وگو، همدلی و زنده نگه داشتن حافظه جمعی باشد. امیدوارم «بی‌نام» بتواند یادآور این حقیقت باشد که پشت هر واقعه تاریخی، زندگی‌هایی وجود داشته‌اند؛ انسان‌هایی با رؤیاها، امیدها و فرصت‌هایی که گاهی برای همیشه از آن‌ها گرفته شده است. وظیفه ما هنرمندان این است که اجازه ندهیم رنج انسان‌ها به اعداد و آمار تبدیل شود و نگذاریم صدای کودکان قربانی جنگ در هیاهوی زمان گم شود. امیدوارم روزی برسد که هیچ کودکی در هیچ جای جهان، قربانی جنگ نباشد و هیچ مادری، به‌جای جشن تولد فرزندش، سوگ او را تجربه نکند. برای من، این آرزو یکی از انسانی‌ترین معناهای مقاومت است.