به گزارش خبرآنلاین از مازندران، حضور افراد متکدی در معابر عمومی ساری، به‌ویژه در چهارراه‌ها، مقابل مراکز تجاری و اطراف اماکن پرتردد، تصویری است که بسیاری از شهروندان هر روز با آن مواجه می‌شوند. برخی از این افراد با درخواست مستقیم کمک نقدی و برخی دیگر با استفاده از کودکان یا نمایش شرایط دشوار زندگی خود، تلاش می‌کنند از رهگذران پول دریافت کنند.
این در حالی است که تکدی‌گری تنها یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه ابعاد مختلف اجتماعی، فرهنگی و حتی امنیتی دارد و در صورت نبود برنامه‌ریزی اصولی، می‌تواند به معضلی پایدار در فضای شهری تبدیل شود. یکی از مهم‌ترین موضوعات در برخورد با این پدیده، تفکیک نیازمندان واقعی از افرادی است که تکدی‌گری را به‌عنوان شغل و منبع درآمد انتخاب کرده‌اند. کارشناسان اجتماعی معتقدند برخورد یکسان با تمام افراد متکدی، بدون بررسی وضعیت معیشتی و خانوادگی آنان، نمی‌تواند راهکار مؤثری برای ریشه‌کن کردن این آسیب باشد.
از سوی دیگر، استفاده از کودکان در فرآیند تکدی‌گری، موضوعی نگران‌کننده است که ضرورت ورود جدی‌تر دستگاه‌های حمایتی و نهادهای مسئول را دوچندان می‌کند؛ چراکه این مسئله علاوه بر آسیب به سلامت روانی و جسمی کودکان، می‌تواند زمینه محرومیت آنان از تحصیل و برخورداری از حقوق اولیه را فراهم کند.
در این میان، نقش شهرداری، سازمان بهزیستی، نیروی انتظامی، دستگاه قضایی و سایر نهادهای مرتبط در ساماندهی افراد متکدی و شناسایی شبکه‌های احتمالی سازمان‌یافته، اهمیت فراوانی دارد. جمع‌آوری مقطعی متکدیان از سطح شهر، اگر با حمایت اجتماعی، توانمندسازی اقتصادی و پیگیری وضعیت افراد همراه نباشد، نمی‌تواند راه‌حلی ماندگار باشد.
همچنین شهروندان نیز در کنترل این معضل نقش دارند. کمک‌های نقدی مستقیم در خیابان‌ها، اگرچه ممکن است با نیت خیرخواهانه انجام شود، اما در برخی موارد می‌تواند به تداوم چرخه تکدی‌گری دامن بزند. هدایت کمک‌های مردمی به مراکز معتبر خیریه و نهادهای حمایتی، راهی مطمئن‌تر برای حمایت از نیازمندان واقعی است.
اکنون این پرسش مطرح است که چرا با وجود فعالیت دستگاه‌های متولی، تکدی‌گری همچنان در سطح شهر ساری مشاهده می‌شود و برنامه مشخص و مستمری برای مقابله با این پدیده وجود ندارد؟
به نظر می‌رسد ساماندهی معضل تکدی‌گری در مرکز مازندران، نیازمند اقدامی فراتر از طرح‌های کوتاه‌مدت و جمع‌آوری‌های مقطعی است. شناسایی ریشه‌های اقتصادی و اجتماعی، حمایت هدفمند از خانواده‌های نیازمند، برخورد قانونی با سوءاستفاده‌کنندگان از کودکان و همکاری هماهنگ دستگاه‌های مسئول می‌تواند زمینه کاهش این آسیب اجتماعی را فراهم کند.
ساری به‌عنوان مرکز استان مازندران و یکی از شهرهای مهم شمال کشور، شایسته فضایی شهری منظم، ایمن و برخوردار از آرامش اجتماعی است؛ موضوعی که تحقق آن، مستلزم توجه جدی و مستمر مسئولان به معضل همچنان حل‌نشده تکدی‌گری است.
برای رفع معضل تکدی‌گری در شهر ساری، باید از برخوردهای مقطعی و جمع‌آوری خیابانی عبور کرد و به سمت یک برنامه جامع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی رفت. این معضل زمانی برطرف می‌شود که هم با عوامل ایجادکننده آن مقابله شود و هم برای افراد نیازمند راهکار جایگزین در نظر گرفته شود.
راهکارهای عملی برای رفع معضل تکدی‌گری در ساری
۱. شناسایی و ساماندهی متکدیان
تشکیل گروه‌های مشترک از شهرداری، بهزیستی، نیروی انتظامی و دستگاه‌های حمایتی برای شناسایی افراد متکدی در چهارراه‌ها، میادین، خیابان‌های اصلی و مراکز پرتردد شهر.
۲. تفکیک نیازمندان واقعی از متکدیان حرفه‌ای
باید وضعیت معیشتی، خانوادگی و اجتماعی افراد بررسی شود تا نیازمندان واقعی تحت پوشش حمایتی قرار گیرند و با افرادی که از تکدی‌گری به‌عنوان شغل استفاده می‌کنند، مطابق قانون برخورد شود.
۳. ایجاد مرکز ساماندهی و حمایت اجتماعی
راه‌اندازی یا تقویت مراکز ویژه برای نگهداری موقت، مشاوره، مددکاری اجتماعی، شناسایی خانواده‌ها و ارائه خدمات حمایتی به افراد بی‌سرپناه و آسیب‌دیده.
۴. مقابله جدی با کودک‌آزاری و بهره‌کشی از کودکان
استفاده از کودکان برای کسب درآمد در خیابان باید با حساسیت ویژه پیگیری شود. شناسایی خانواده‌های بهره‌کش و حمایت از کودکان برای بازگشت به تحصیل و زندگی سالم ضروری است.
۵. ایجاد اشتغال برای افراد نیازمند و توانمند
بسیاری از افراد آسیب‌پذیر به دلیل بیکاری و فقر به تکدی‌گری روی می‌آورند. ارائه تسهیلات اشتغال، آموزش مهارت‌های فنی و حرفه‌ای و معرفی به فرصت‌های شغلی می‌تواند راهکاری اساسی باشد.
۶. جلوگیری از پرداخت پول مستقیم به متکدیان
فرهنگ‌سازی میان شهروندان برای خودداری از پرداخت پول در خیابان و هدایت کمک‌های مردمی به خیریه‌های معتبر و نهادهای حمایتی، می‌تواند انگیزه اقتصادی تکدی‌گری را کاهش دهد.
۷. برخورد با شبکه‌های سازمان‌یافته تکدی‌گری
در صورت وجود شبکه‌های سازمان‌یافته و افرادی که از کودکان، زنان یا افراد ناتوان برای کسب درآمد سوءاستفاده می‌کنند، شناسایی عوامل اصلی و برخورد قانونی با آنان ضروری است.
۸. نظارت مستمر بر عملکرد دستگاه‌های مسئول
شهرداری و سایر دستگاه‌های متولی باید گزارش‌های دوره‌ای از اقدامات، تعداد افراد شناسایی‌شده، افراد تحت حمایت و نتایج برنامه‌های ساماندهی ارائه کنند تا مشخص شود اقدامات انجام‌شده تا چه اندازه مؤثر بوده است.
پیشنهاد ویژه برای شهر ساری
به نظر می‌رسد ساری به یک طرح مشترک و مستمر با عنوان «ساری بدون تکدی‌گری» نیاز دارد که با مشارکت استانداری مازندران، فرمانداری ساری، شهرداری، بهزیستی، نیروی انتظامی، کمیته امداد و سازمان‌های مردم‌نهاد اجرا شود.
این طرح می‌تواند شامل سه مرحله باشد:
مرحله نخست: شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات از وضعیت متکدیان و عوامل گسترش این پدیده.
مرحله دوم: ساماندهی و حمایت از نیازمندان واقعی، افراد بی‌سرپناه و کودکان در معرض آسیب.
مرحله سوم: نظارت و پیشگیری از بازگشت افراد به خیابان و برخورد با عوامل سوءاستفاده‌گر.
مسئله تکدی‌گری در ساری با چند طرح ضربتی و جمع‌آوری مقطعی افراد از سطح خیابان‌ها حل نخواهد شد. آنچه امروز ضرورت دارد، ورود جدی و هماهنگ دستگاه‌های مسئول، تدوین برنامه عملیاتی، شناسایی ریشه‌های این آسیب اجتماعی و پاسخ‌گویی نهادهای متولی است.
مردم ساری انتظار دارند مسئولان به‌جای اقدامات نمایشی و کوتاه‌مدت، برای این معضل اجتماعی چاره‌ای اساسی بیندیشند تا چهره مرکز مازندران از حضور گسترده متکدیان در معابر عمومی پاک شود؛ البته نه با حذف صورت مسئله، بلکه با ریشه‌کن کردن عوامل فقر، بیکاری، سوءاستفاده و آسیب‌های اجتماعی.
گزارش از حسین قربانی