به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، عبدالرحمن محمد السید، پزشک و متخصص بهداشت عمومی و چهره شناخته‌شده جریان مترقی حزب دموکرات، با پیروزی در انتخابات سنای آمریکا از ایالت میشیگان، به‌عنوان نخستین مسلمان تاریخ این کشور به مجلس سنا راه یافت. اما بخشی از توجه ایرانیان به او، نه فقط به دلیل این پیروزی سیاسی، بلکه به خاطر سخنانش درباره امام علی(ع) و عهدنامه مالک اشتر در نهج‌البلاغه است.
بنابر روایت تسنیم، السید در ویدئویی که از او منتشر شده، با اشاره به اندیشه حکومتی امام علی(ع)، از نامه‌ای سخن می‌گوید که حدود ۱۴۰۰ سال پیش خطاب به یکی از کارگزاران حکومت نوشته شده و هنوز هم می‌تواند برای اداره جامعه و رفتار حاکمان با مردم راهگشا باشد.
او در این سخنان به‌صراحت از نامه پنجاه‌وسوم نهج‌البلاغه نام می‌برد؛ همان نامه معروف امام علی(ع) به مالک اشتر که هنگام انتصاب او به فرمانداری مصر نوشته شد.
جمله معروف امام علی(ع) درباره برابری انسان‌ها
یکی از بخش‌هایی که السید در سخنان خود به آن اشاره می‌کند، این فراز مشهور از عهدنامه مالک اشتر است:
«فَإِنَّهُمْ صِنْفَانِ: إِمَّا أَخٌ لَکَ فِی الدِّینِ، وَإِمَّا نَظِیرٌ لَکَ فِی الْخَلْقِ»
ترجمه: «مردم دو دسته‌اند؛ یا برادر دینی تو هستند، یا در آفرینش همانند تو.»
این عبارت از مهم‌ترین فرازهای نهج‌البلاغه درباره حقوق مردم و مسئولیت حاکمان است. امام علی(ع) در این بخش به مالک اشتر یادآوری می‌کند که تفاوت‌های دینی نباید موجب تبعیض، بی‌عدالتی یا نادیده گرفتن حقوق انسان‌ها شود.
السید در بازگویی این عبارت، بخش دوم آن را به معنای «برابر در انسانیت» بیان می‌کند؛ ترجمه‌ای آزاد که بر مفهوم کرامت مشترک انسانی تأکید دارد.
هشدار امام علی(ع) به حاکمان درباره غرور قدرت
اما سخنان السید تنها به برابری انسان‌ها محدود نمی‌شود. او به فراز دیگری از همین نامه نیز اشاره می‌کند که در آن امام علی(ع) حاکمان را از خودبزرگ‌بینی و تصور قدرت مطلق برحذر می‌دارد.
در متن نهج‌البلاغه آمده است:
«وَلَا تَقُولَنَّ إِنِّی مُؤَمَّرٌ آمِرٌ فَأُطَاعُ، فَإِنَّ ذَلِکَ إِدْغَالٌ فِی الْقَلْبِ، وَمَنْهَکَةٌ لِلدِّینِ، وَتَقَرُّبٌ مِنَ الْغَیْرِ.»
ترجمه: «هرگز مگو که من فرمانروایم، فرمان می‌دهم و باید فرمانم را اطاعت کنند؛ زیرا چنین تصوری موجب فساد دل، فرسودگی دین و نزدیک شدن به دگرگونی و زوال است.»
امام علی(ع) در ادامه، به مالک توصیه می‌کند هرگاه قدرت و مقام موجب غرور و خودبزرگ‌بینی او شد، به عظمت قدرت خداوند در برابر خود بیندیشد.
السید همین مضمون را در سخنان خود با این تعبیر بازگو می‌کند که انسان نباید خود را صاحب قدرت مطلق بداند؛ چراکه قدرت مطلق از آن خداوند است و انسان، هر جایگاهی که داشته باشد، همچنان یک انسان است.
نامه ۵۳ نهج‌البلاغه؛ منشور حکمرانی و حقوق مردم
نامه پنجاه‌وسوم نهج‌البلاغه که به عهدنامه مالک اشتر شهرت دارد، از مهم‌ترین متون اسلامی در زمینه عدالت، مدیریت جامعه و مسئولیت حاکمان است.
امام علی(ع) در این نامه، حکومت را امتیازی شخصی برای فرمانروا نمی‌داند، بلکه آن را امانتی برای خدمت به مردم معرفی می‌کند.
بخش‌های مختلف این عهدنامه به موضوعاتی همچون پرهیز از خودپسندی، مهربانی با مردم، مشورت با افراد شایسته، رسیدگی به محرومان و نیازمندان، عدالت مالیاتی، نظارت بر کارگزاران، مبارزه با فساد و رعایت حقوق بازرگانان و پیشه‌وران اختصاص دارد.
در واقع، دو فرازی که السید از این نامه انتخاب کرده، به دو مسئله بنیادین در حکمرانی اشاره دارند: نخست اینکه همه انسان‌ها، فارغ از تفاوت‌های اعتقادی، از کرامت انسانی برخوردارند و دوم اینکه هیچ حاکمی نباید قدرت و مقام خود را مجوزی برای خودکامگی بداند.
پیوند این دو اصل در سخنان یک سیاستمدار مسلمان آمریکایی، بار دیگر توجه‌ها را به ظرفیت‌های جهانی اندیشه سیاسی و اجتماعی امام علی(ع) در نهج‌البلاغه جلب کرده است.