رویا بابایی: ورزشگاه شهید بابایی قزوین، این‌بار با صحنه‌هایی متفاوت از رقابت‌های معمول ورزشی همراه بود؛ جایی که معیار موفقیت، تنها ثبت رکورد، کسب مدال یا رسیدن به خط پایان نبود، بلکه هر حرکت، هر پرتاب توپ، هر قدم و هر لبخند، نشانه‌ای از توانایی و تلاش ورزشکارانی بود که بیش از هر چیز به فرصت دیده‌شدن و حضور در جامعه نیاز دارند.
جشنواره ورزشی «ما قهرمانیم» به همت هیأت المپیک ویژه استان قزوین و به مناسبت هفته تربیت‌بدنی، با حضور حدود ۲۰۰ ورزشکار دارای نیازهای ویژه از جمله افراد دارای اوتیسم، سندروم داون و کم‌توانی ذهنی و همراهی خانواده‌های آنان برگزار شد.
این رویداد با حضور رئیس انجمن المپیک ویژه کشور، سرپرست هیأت المپیک ویژه استان قزوین، مدیران کل مسکن روستایی و بهزیستی، رئیس آموزش و پرورش استثنایی استان و جمعی از مسئولان ورزشی و آموزشی استان، خانواده‌ها و جمعی از فعالان حوزه افراد دارای معلولیت، در ۸ رشته ورزشی برگزار شد و حدود ۲۰۰ نفر از جامعه هدف را گرد هم آورد.
برگزاری برنامه‌های شاد هنری، اهدای جوایز به شرکت‌کنندگان، قرعه‌کشی و انتخاب ۲۴ نفر برای سفر به مشهد مقدس و در نظر گرفتن جوایز نقدی برای ۲۰ نفر از دیگر بخش‌های این جشنواره بود؛ اما اهمیت اصلی این رویداد را باید فراتر از برنامه‌های یک روزه و جوایز آن جست‌وجو کرد.
ورزش؛ فرصتی برای تجربه توانمندی
اکرم نجفی، سرپرست هیأت المپیک ویژه استان قزوین، هدف اصلی از برگزاری این جشنواره را آشنایی خانواده‌ها با فعالیت‌های المپیک ویژه و فراهم کردن زمینه حضور فرزندانشان در فعالیت‌های ورزشی عنوان می‌کند.
به گفته وی، حدود ۲۰۰ ورزشکار در هشت رشته ورزشی در این رویداد شرکت کردند و تلاش شد فضایی فراهم شود تا افراد دارای نیازهای ویژه، در کنار خانواده‌های خود، توانایی‌هایشان را به نمایش بگذارند.
نجفی معتقد است المپیک ویژه بستری برای ایجاد فرصت‌های برابر ورزشی است و میزان توانایی یا مهارت اولیه افراد نباید مانعی برای ورود آنان به دنیای ورزش باشد.
وی با اشاره به اینکه حتی افرادی که توانایی پرتاب توپ، شوت کردن یا برداشتن چند قدم را دارند نیز می‌توانند در فعالیت‌های المپیک ویژه حضور داشته باشند، تأکید می‌کند: ورزشکاران دارای نیازهای ویژه در صورت برخورداری از امکانات و فرصت مناسب، ظرفیت حضور در رقابت‌های ملی و بین‌المللی را نیز دارند.
از نگاه سرپرست هیأت المپیک ویژه استان، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای چنین رویدادهایی، تغییر نگاه جامعه به توانمندی‌های افراد دارای معلولیت است؛ نگاهی که به جای تمرکز بر محدودیت‌ها، ظرفیت‌ها و قابلیت‌های آنان را مورد توجه قرار می‌دهد.
نجفی معتقد است ورزش نباید امتیازی مقطعی یا مناسبتی برای افراد دارای نیازهای ویژه باشد، بلکه باید به‌عنوان بخشی از حقوق اجتماعی آنان در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های مسئولان مورد توجه قرار گیرد.
از نگاه وی، اختصاص یا معرفی سالن‌های مشخص در شهرستان‌های استان و فراهم کردن امکان استفاده مستمر از این فضاها می‌تواند بخش مهمی از مشکلات خانواده‌ها را برطرف کند.
توسعه فعالیت هیأت در شهرستان‌های استان، دعوت از مربیان و دانش‌آموختگان رشته تربیت‌بدنی برای گذراندن دوره‌های آموزشی تخصصی و ایجاد درآمد پایدار برای تداوم فعالیت‌ها نیز از برنامه‌هایی است که نجفی بر ضرورت پیگیری آن‌ها تأکید دارد.
فرهنگ پذیرش؛ حلقه مفقوده ورزش فراگیر
علی کاشی، رئیس انجمن المپیک ویژه کشور، نیز با اشاره به ضرورت توسعه ورزش افراد دارای نیازهای ویژه، ضعف فرهنگ پذیرش را یکی از مهم‌ترین موانع گسترش این فعالیت‌ها می‌داند.
وی معتقد است باشگاه‌ها، هیئت‌ها و فدراسیون‌های ورزشی باید افراد دارای کم‌توانی ذهنی را نیز به‌عنوان بخشی از مخاطبان خود بپذیرند و زمینه استفاده آنان از امکانات ورزشی را فراهم کنند.
کاشی با اشاره به برگزاری بیش از ۱۰۰ رویداد مشابه جشنواره «ما قهرمانیم» در کشور طی دو تا سه ماه گذشته، می‌گوید: این جشنواره‌ها فرصتی برای آشنایی خانواده‌ها با فعالیت‌های المپیک ویژه و ورود فرزندانشان به محیط ورزش هستند، اما ورود به باشگاه باید آغاز یک مسیر مستمر باشد، نه پایان آن.
به اعتقاد رئیس انجمن المپیک ویژه کشور، برای تحقق این هدف باید مربیان آموزش ببینند و فعالیت‌های ورزشی متناسب با توانایی افراد طراحی شوند. برای مثال، می‌توان با تغییر ارتفاع حلقه بسکتبال یا اصلاح شرایط اجرای یک فعالیت، امکان مشارکت و تجربه موفقیت را برای ورزشکار فراهم کرد.
وی همچنین تأکید دارد که تمرکز امکانات در یک باشگاه تخصصی و دور از محل زندگی خانواده‌ها، عملاً دسترسی بسیاری از افراد را محدود می‌کند؛ بنابراین باید خدمات ورزشی به محله‌ها و شهرهای محل سکونت این افراد نزدیک شود.
روایت خانواده‌ها؛ وقتی فرصت، مسیر تازه‌ای می‌سازد
برای خانواده‌های دارای فرزند با نیازهای ویژه، حضور در چنین جشنواره‌هایی تنها به معنای شرکت فرزندشان در یک مسابقه ورزشی نیست؛ بلکه فرصتی است تا توانایی‌های او را در محیطی اجتماعی ببینند، با خانواده‌های مشابه ارتباط برقرار کنند و از وجود ظرفیت‌های ورزشی برای فرزندانشان آگاه شوند.
مادر یک کودک دارای سندروم داون، درباره اهمیت چنین برنامه‌هایی می‌گوید: «یکی از دغدغه‌های همیشگی ما این است که فرزندمان بتواند مثل سایر کودکان در محیط‌های اجتماعی حضور داشته باشد و فرصت تجربه فعالیت‌های مختلف را پیدا کند. وقتی می‌بینیم فرزندمان در یک فضای ورزشی کنار بچه‌های دیگر قرار می‌گیرد، بازی می‌کند و تشویق می‌شود، احساس خوشحالی و امید بیشتری پیدا می‌کنیم. این جشنواره نشان داد که بچه‌های ما هم توانایی‌های زیادی دارند و فقط باید فرصت بروز آن‌ها فراهم شود.»
وی ادامه می‌دهد: «برای ما مهم است که این برنامه‌ها فقط به یک روز یا یک جشنواره محدود نشوند. فرزند ما هم به تمرین، مربی، ارتباط با دوستان و حضور مستمر در جامعه نیاز دارد. اگر چنین فرصت‌هایی در طول سال و در نزدیکی محل زندگی خانواده‌ها فراهم شود، قطعاً استقبال بیشتری از فعالیت‌های ورزشی صورت می‌گیرد.»
پدر یک نوجوان ۱۵ ساله مبتلا به اوتیسم نیز می‌گوید: «فرزند من ۱۶ سال دارد و یکی از نگرانی‌های ما این است که با بزرگ‌تر شدن او، فرصت‌های حضور در فعالیت‌های اجتماعی و ورزشی محدودتر نشود. ورزش می‌تواند فضایی برای تحرک، ارتباط با دیگران و تجربه موفقیت برای فرزندان ما ایجاد کند. حضور در جشنواره‌ای مثل ما قهرمانیم به آن‌ها نشان می‌دهد که دیده می‌شوند و می‌توانند در کنار دیگران فعالیت کنند.»
وی می‌افزاید: «انتظار ما این است که مسئولان برای ادامه این مسیر برنامه داشته باشند. خانواده‌ها به سالن ورزشی مناسب، مربی آموزش‌دیده و برنامه تمرینی منظم نیاز دارند. اگر این امکانات در شهرستان‌ها و نزدیک محل زندگی فراهم شود، بسیاری از خانواده‌ها می‌توانند با آرامش بیشتری فرزندانشان را وارد فعالیت‌های ورزشی کنند.»
قهرمانی، حق دیده‌شدن و فرصت مشارکت است
جشنواره «ما قهرمانیم» در قزوین را می‌توان فراتر از یک رویداد ورزشی مناسبتی ارزیابی کرد؛ رویدادی که در کنار ایجاد نشاط و نمایش توانمندی ورزشکاران، مطالبات مهمی درباره دسترسی برابر به امکانات ورزشی، آموزش مربیان، توسعه زیرساخت‌ها و مسئولیت اجتماعی دستگاه‌های اجرایی را مطرح کرد.
اهمیت برگزاری این جشنواره، مبرهن کردن حق اجتماعی ورزش برای جامعه هدف و ارزش آن به شور و نشاطی اسا که میان جامعه هدف و خانواده‌ها ایجاد کرد و این حرکت در صورت تداوم، دنیای جدیدی را پیش‌روی این گروه از جامعه قرار خواهد داد. دنیایی که در آن ورزشکاران مبتلا به اوتیسم، سندروم داون یا کم‌توانی ذهنی بتوانند بدون دغدغه مسافت، کمبود امکانات یا نبود مربی متخصص، در نزدیک‌ترین باشگاه محل زندگی خود به فعالیت ورزشی ادامه دهند و در واقع ورزش فراگیر زمانی محقق می‌شود که هیچ‌کس به دلیل تفاوت‌های فردی از فرصت مشارکت محروم نماند.