به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیا می‌دانستید در آموزه‌های امام رضا (ع)، حتی نظافت بدن نوزاد، انتخاب نام و نخستین صدایی که کودک می‌شنود، مورد توجه قرار گرفته است؟ از گفتن اذان و اقامه در گوش نوزاد تا عقیقه، شیر مادر و انتخاب نام شایسته، توصیه‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد تربیت فرزند از همان نخستین روزهای تولد آغاز می‌شود.
تولد فرزند یکی از شیرین‌ترین اتفاقات زندگی خانوادگی است؛ اتفاقی که علاوه بر شادی و نشاط، مسئولیت‌های تازه‌ای را نیز بر دوش پدر و مادر می‌گذارد. والدین از همان لحظه ورود نوزاد به خانه، وظایفی در برابر او دارند که تنها به تأمین نیازهای مادی محدود نمی‌شود و ابعاد جسمی، معنوی و تربیتی زندگی کودک را نیز در بر می‌گیرد.
در آموزه‌های اسلامی، حقوق فرزندان و مسئولیت والدین جایگاه ویژه‌ای دارد. امام رضا (ع) نیز در روایات مختلف به موضوعاتی اشاره کرده‌اند که رعایت آن‌ها از نخستین روزهای زندگی کودک مورد توجه قرار گرفته است؛ توصیه‌هایی درباره آداب تولد، بهداشت، تغذیه و حتی انتخاب نام.
نخستین وظیفه والدین پس از تولد؛ اذان و اقامه در گوش نوزاد
یکی از سنت‌های ارزشمند اسلامی در لحظات نخست تولد، گفتن اذان در گوش راست و اقامه در گوش چپ نوزاد است؛ سنتی که امام رضا (ع) نیز بر آن تأکید کرده‌اند.
آن حضرت می‌فرمایند:
«إِذَا وُلِدَ مَوْلُودٌ فَأَذِّنْ فِی أُذُنِهِ الْأَیْمَنِ وَ أَقِمْ فِی أُذُنِهِ الْأَیْسَرِ»
یعنی: هرگاه فرزندی متولد شد، در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه بگویید.
در روایات اسلامی، یکی از حکمت‌های این عمل، قرار گرفتن ذکر خداوند در نخستین لحظات زندگی کودک و پناه بردن او از وسوسه‌ها و القائات شیطانی عنوان شده است.
عقیقه و تراشیدن موی نوزاد در روز هفتم؛ توصیه امام رضا (ع) چیست؟
آداب تولد در آموزه‌های اسلامی به گفتن اذان و اقامه محدود نمی‌شود. عقیقه کردن برای نوزاد، نامگذاری و تراشیدن موی سر در روز هفتم تولد نیز از جمله موضوعاتی است که در روایات مورد توجه قرار گرفته است.
امام رضا (ع) در نامهای به مأمون می‌نویسند:
«وَ الْعَقِیقَةُ عَنِ الْمَوْلُودِ الذَّکَرِ وَ الْأُنْثَی وَاجِبَةٌ وَ کَذَلِکَ تَسْمِیَتُهُ وَ حَلْقُ رَأْسِهِ یَوْمَ السَّابِعِ وَ یُتَصَدَّقُ بِوَزْنِ شَعْرِهِ ذَهَباً أَوْ فِضَّةً»
بر اساس این روایت، برای نوزاد دختر و پسر عقیقه در نظر گرفته شده است. همچنین نامگذاری و تراشیدن موی سر کودک در روز هفتم و صدقه دادن به وزن موی او، با طلا یا نقره، مورد سفارش قرار گرفته است.
البته با وجود تعبیر وجوب در این روایت، در منابع فقهی و دیدگاه مراجع تقلید، این امور لزوماً واجب شرعی تلقی نشده‌اند و امر موجود در روایت به‌تنهایی دلیل بر وجوب دانسته نشده است.
راز توصیه به شستن چربی‌های بدن کودک از نگاه امام رضا (ع)
شاید برای بسیاری از والدین جالب باشد که در روایات نقل‌شده از امام رضا (ع)، حتی به پاکیزگی بدن کودک و شستن آلودگی‌های ناشی از چربی نیز توجه شده است.
امام رضا (ع) از پیامبر اکرم (ص) نقل می‌کنند:
«قَالَ النَّبِیُّ اغْسِلُوا صِبْیَانَکُمْ مِنَ الْغَمَرِ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ یَشَمُّ الْغَمَرَ، فَیَفْزَعُ الصَّبِیَّ فِی رُقَادِهِ وَ یُتَأَذَّی بِهِ الْکَاتِبَانِ»
یعنی: پیامبر اکرم (ص) فرمودند کودکان خود را از آلودگی‌های ناشی از چربی بشویید و پاکیزه کنید؛ زیرا شیطان بوی چربی را استشمام می‌کند و موجب وحشت کودک در خواب می‌شود و فرشتگان موکل او نیز از آن آزار می‌بینند.
این روایت بر اهمیت پاکیزگی کودک تأکید دارد و نشان می‌دهد که مراقبت از بهداشت نوزاد نیز در کنار دیگر توصیه‌های تربیتی و معنوی مورد توجه بوده است.
شیر مادر؛ بهترین غذا برای کودک در ماه‌های نخست زندگی
یکی دیگر از موضوعات مهم در مراقبت از نوزاد، توجه به تغذیه اوست. در آموزه‌های اسلامی، شیر مادر به‌عنوان بهترین شیر برای کودک معرفی شده و پیامبر اکرم (ص) نیز بر اهمیت آن تأکید کرده‌اند.
امام رضا (ع) در این باره از پیامبر اکرم (ص) نقل می‌کنند:
«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ لَیْسَ لِلصَّبِیِّ لَبَنٌ خَیْرٌ مِنْ لَبَنِ أُمِّهِ»
یعنی: پیامبر خدا (ص) فرمودند: برای کودک، هیچ شیری بهتر از شیر مادرش نیست.
شیر مادر نقش مهمی در تأمین نیازهای تغذیه‌ای نوزاد دارد و به رشد و تقویت سیستم ایمنی او کمک می‌کند. به همین دلیل، تغذیه با شیر مادر در آموزه‌های دینی و توصیه‌های بهداشتی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.
انتخاب نام نیک برای فرزند؛ حقی که نباید نادیده گرفته شود
نام فرزند یکی از نخستین هدیه‌هایی است که پدر و مادر به او می‌دهند؛ هدیه‌ای که تا پایان عمر همراه او خواهد بود.
در فرهنگ اسلامی، انتخاب نام شایسته از حقوق مهم کودک بر والدین به شمار می‌رود. اهمیت این موضوع به اندازه‌ای است که در منابع روایی، بخش‌های مستقلی درباره نام‌ها و کنیه‌ها و آداب نامگذاری وجود دارد.
امام رضا (ع) در این زمینه می‌فرمایند:
«سَمِّهِ بِأَحْسَنِ الْأَسْمَاءِ وَ کَنِّهِ بِأَحْسَنِ الْکُنَی»
یعنی: فرزند خود را با بهترین نام‌ها و زیباترین کنیه‌ها نامگذاری کنید.
بر این اساس، والدین باید نامی برای فرزند خود انتخاب کنند که علاوه بر زیبایی و معنای مناسب، در طول زندگی موجب شرمندگی، ناراحتی یا احساس ناخوشایند او نشود.
امام رضا (ع) همچنین درباره فضیلت برخی نام‌ها می‌فرمایند:
«لَا یَدْخُلُ الْفَقْرُ بَیْتاً فِیهِ اسْمُ مُحَمَّدٍ أَوْ أَحْمَدَ أَوْ عَلِیٍّ أَوِ الْحَسَنِ أَوِ الْحُسَیْنِ أَوْ جَعْفَرٍ أَوْ طَالِبٍ أَوْ عَبْدِ اللَّهِ أَوْ فَاطِمَةَ مِنَ النِّسَاءِ»
یعنی: فقر و تنگدستی وارد خانه‌ای نمی‌شود که در آن نام‌هایی مانند محمد، احمد، علی، حسن، حسین، جعفر، طالب یا عبدالله و از میان زنان نام فاطمه وجود داشته باشد.
این روایت نیز بیانگر جایگاه نامهای نیک و ارزشمند در فرهنگ اسلامی است.
تربیت فرزند از نخستین روز تولد آغاز می‌شود
مرور توصیه‌های امام رضا (ع) نشان می‌دهد که در نگاه اسلامی، تربیت فرزند فرآیندی نیست که تنها با آغاز آموزش و ورود کودک به اجتماع شروع شود؛ بلکه این مسیر از نخستین لحظات تولد آغاز می‌شود.
گفتن اذان و اقامه در گوش نوزاد، توجه به عقیقه و آداب روز هفتم، رعایت بهداشت، اهمیت دادن به شیر مادر و انتخاب نام نیک، همگی از موضوعاتی هستند که در روایات به‌عنوان بخشی از مسئولیت والدین مورد توجه قرار گرفته‌اند.
این آموزه‌ها یادآور می‌شوند که والدین برای پرورش نسلی سالم و شایسته، باید از همان ابتدای زندگی کودک به نیازهای جسمی، معنوی و تربیتی او توجه داشته باشند.
منبع:شیعه کوئست