به گزارش خبرآنلاین، موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) در نشستی تخصصی با حضور کارشناسان ارشد بین‌المللی از کشورهای ایران، روسیه و چین پیامدهای جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران را مورد واکاوی قرار داد.
آسیب‌پذیری پایگاه‌های نظامی
یکی از محورهای اصلی مورد اجماع کارشناسان در این نشست، تسریع روند افول قدرت ایالات متحده در پی تحولات اخیر خاورمیانه بود. در جریان این میزگرد مطرح شد که مقاومت در برابر حملات نظامی، محدودیت‌های قدرت واشنگتن در تحمیل اراده‌اش را به وضوح نمایان کرده است. یکی از تحلیلگران حاضر در جلسه استدلال کرد که ایالات متحده در دستیابی به اهداف استراتژیک خود در منطقه کاملاً ناکام مانده و این جنگ، تناقض‌های رفتاری و استانداردهای دوگانه قدرت‌های غربی را آشکارتر کرده است؛ روندی که در نهایت سرعت پایان جهان تک‌قطبی را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.
پایگاه‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس اکنون به نقطه ضعف و پاشنه آشیل کشورهای میزبان تبدیل شده‌اند. یکی از کارشناسان حاضر خاطرنشان کرد که تحولات اخیر نشان داد واشنگتن حتی در محافظت از پایگاه‌های نظامی خود نیز ناتوان عمل می‌کند.
در این میان، تاکید شد که پایگاه‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس اکنون به نقطه ضعف و پاشنه آشیل کشورهای میزبان تبدیل شده‌اند. یکی از کارشناسان حاضر خاطرنشان کرد که تحولات اخیر نشان داد واشنگتن حتی در محافظت از پایگاه‌های نظامی خود نیز ناتوان عمل می‌کند. همچنین در بخشی از مباحث مطرح شد که تنش‌های اخیر در واقع تلاشی نافرجام برای بازگشت به نظم سابق خاورمیانه در دهه ۱۹۹۰ میلادی بود که اکنون کارایی خود را به طور کامل از دست داده است. بر این اساس، یکی از شرکت‌کنندگان پیش‌بینی کرد که اشتباهات پی‌درپی و استراتژیک قدرت‌های غربی، خروجی این تنش‌ها را به نفع بلوک موسوم به «جنوب جهانی» رقم خواهد زد.
نظم جدید منطقه‌ای و ضرورت هم‌زیستی پراگماتیک
بخش دیگری از این نشست تخصصی به تغییر رویکرد کشورهای منطقه به سوی واقع‌گرایی سیاسی و دیپلماتیک اختصاص داشت. یکی از حاضران با مقایسه وزن ژئوپلیتیک و جمعیتی بازیگران مختلف، یادآور شد که ایران به عنوان یک تمدن تاریخی جمعیتی بسیار فراتر از همسایگان خود دارد، در حالی که جمعیت بومی برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس صرفاً در مقیاس جمعیت یک شهر ارزیابی می‌شود. در چنین شرایطی، کارشناسان اتفاق نظر داشتند که جنگ اخیر مشکلات پنهان امنیتی را برای همگان آشکار کرده و کشورهای منطقه را با درک دقیق‌تر واقعیت‌های میدانی به سوی رفتارهای عمل‌گرایانه سوق داده است.
یکی از سخنرانان با بررسی رویکردهای گذشته، توضیح داد که استفاده از ابزارهای فشار اقتصادی یا امنیتی برای مهار کشورهای منطقه دیگر پاسخگو نیست. حاضران در این نشست متفق‌القول بودند که فهم جدیدی در منطقه شکل گرفته مبنی بر اینکه کشورهای همسایه ناگزیر به هم‌زیستی دائمی با یکدیگر هستند. در همین راستا تاکید شد که ترتیبات امنیتی درون‌زا نظیر پیمان مکه می‌تواند گامی موثر به سوی تامین امنیت دسته‌جمعی باشد، چرا که امنیت یک مفهوم فراگیر است و نگاه‌های انحصاری به آن در شرایط پیچیده کنونی دیگر نمی‌تواند تضمین‌کننده ثبات باشد. به باور حاضران، مدلی که در سایر نقاط جهان برای امنیت دسته‌جمعی موفق بوده، می‌تواند با تکیه بر خودکفایی در خاورمیانه نیز پیاده‌سازی شود.
توسعه مشارکت بازیگران آسیایی
گسترش نقش قدرت‌های شرقی در معماری امنیتی خاورمیانه از دیگر مباحث کلیدی مطرح شده در این میزگرد تخصصی بود. یکی از تحلیلگران با توصیف شرایط چالش‌برانگیز پس از تنش‌های اخیر در خلیج فارس، بر اهمیت حیاتی توسعه گفت‌وگو و ارتقای سطح همکاری میان کشورهای منطقه با قدرت‌های آسیایی در این مقطع حساس تاکید ورزید. در جریان مباحث عنوان شد که توسعه همکاری استراتژیک با کشورهای شرقی امروز بیش از هر زمان دیگری به یک واقعیت عینی بدل شده است.
یکی از کارشناسان حاضر یادآور شد که اگرچه پیش‌تر طرح‌های امنیتی متعددی برای خلیج فارس ارائه شده بود، اما اکنون پویایی‌های جدیدی شکل گرفته است. به گفته حاضران، رویکرد مقامات ارشد در شرق نشان‌دهنده تمایل بسیار بیشتر آن‌ها برای مشارکت فعال در تامین امنیت منطقه است. در پایان نشست استدلال شد که قدرت‌های نوظهور جهانی خود را شریک استراتژیک کشورهای خاورمیانه می‌دانند و بر این باورند که امنیت پایدار تنها از مسیر دیپلماسی منطقه‌ای محقق خواهد شد؛ چرا که بازیگران فرامنطقه‌ای نشان داده‌اند که نمی‌توانند ضامن ثبات باشند.