به گزارش خبرآنلاین، سی‌ان‌ان در گزارشی تحلیلی نوشت: شکست انتخاباتی دونالد ترامپ در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، پیامدهایی فراتر از مرزهای این کشور خواهد داشت. رئیس‌جمهور آمریکا در نزدیک به دو سال گذشته بسیاری از اصول و مناسبات دیرپای سیاست خارجی واشنگتن را تغییر داده و متحدان و رقبای این کشور را در موقعیت تازه‌ای قرار داده است. اکنون که جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای با شکست روبه‌رو شده‌اند، پایتخت‌های جهان در حال ارزیابی این موضوع هستند که تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ در داخل آمریکا چه تأثیری بر تصمیم‌های او در عرصه سیاست خارجی خواهد گذاشت.
برای ایران، اسرائیل و اوکراین، اهمیت این انتخابات تنها به ترکیب کنگره و موازنه قدرت میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان محدود نمی‌شود. نتیجه انتخابات می‌تواند بر تصمیم ترامپ برای انتخاب میان توافق با تهران یا ازسرگیری جنگ، آینده حمایت دیرینه واشنگتن از تل‌آویو و میزان فشاری که کاخ سفید برای پذیرش شروط پایان جنگ روسیه به اوکراین وارد می‌کند، تأثیر بگذارد.
دموکرات‌ها اکنون ابزارهای بیشتری برای مقابله با سیاست‌های ترامپ در اختیار دارند، اما رئیس‌جمهور آمریکا همچنان در حوزه سیاست خارجی از آزادی عمل قابل‌توجهی برخوردار است. به همین دلیل، پرسش اصلی برای دولت‌های دیگر این است که آیا شکست انتخاباتی، ترامپ را به سمت مصالحه و تجدیدنظر در سیاست‌هایش سوق می‌دهد یا او را برای پیشبرد مواضع خود مصمم‌تر می‌کند؟
در این میان، سه پرونده ایران، اسرائیل و اوکراین بیش از دیگر موضوعات سیاست خارجی آمریکا زیر ذره‌بین قرار گرفته‌اند.
ایران؛ استقبال تهران از شکست ترامپ و نگرانی از دور تازه حملات
ایران از شکست انتخاباتی ترامپ استقبال کرده است، اما در تهران این نگرانی وجود دارد که واشنگتن در واکنش به تحولات داخلی خود، مسیر تازه‌ای از تقابل نظامی را در پیش بگیرد یا برای دستیابی به توافقی جدید با ایران فشار بیاورد. به این ترتیب، مقام‌های ایرانی در کنار استقبال از نتیجه انتخابات، خود را برای سناریوهای مختلف، از جمله احتمال حملات دوباره آمریکا، آماده نگه داشته‌اند.
ترامپ در گفت‌وگویی با شبکه فاکس‌نیوز پذیرفت که جنگ ایران تا اندازه‌ای در شکست جمهوری‌خواهان نقش داشته است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، اما صریح‌تر از او موضع گرفت و روز چهارشنبه در پیامی مفصل در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دلیل شکست ما جنگ است.»
بیشتر بخوانید:
ترامپ: عجله‌ای برای حمله به ایران نداریم/آکسیوس: میانجی‌های قطری پیش‌نویس توافقی را تهیه کرده‌اند/ پیشنهاد مسکو درباره ذخایر اورانیوم ایران
اعتراف صریح معاون ترامپ به خطای راهبردی جمهوری‌خواهان: علت شکست ما جنگ است / رأی‌دهندگان ترامپ به دموکرات‌ها رأی دادند
تهران پس از هشت ماه درگیری و حمله به شریان‌های اقتصادی منطقه، که با هدف افزایش هزینه‌های جنگ برای آمریکا و تأثیرگذاری بر افکار عمومی این کشور همراه بود، شکست جمهوری‌خواهان را نوعی رأی منفی مردم آمریکا به ادامه جنگ ارزیابی کرده است. ترامپ نیز پذیرفته که افزایش قیمت‌ها در نتیجه جنگ، در شکست انتخاباتی حزب جمهوری‌خواه نقش داشته است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی که هدایت مذاکرات با آمریکا را بر عهده داشته است، در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «اگر دولت آمریکا برای خدمت به حامیان و باج‌گیران بین‌المللی، اراده مردم خود را نادیده بگیرد، خواهد فهمید که پاسخ منفی ما با کابوسی همراه خواهد بود.»
با این حال، مقام‌های ایرانی انتظار ندارند که نتیجه انتخابات به‌خودی‌خود موجب تغییر سیاست واشنگتن در قبال تهران شود. (آیت الله) مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، گفته است کسانی که تصور می‌کنند نتایج انتخابات آمریکا می‌تواند سیاست این کشور را تغییر دهد، «به‌شدت در اشتباه‌اند». مقام‌های ایرانی نیز تأکید کرده‌اند که راهبرد تهران به تحولات انتخاباتی آمریکا وابسته نیست و این کشور در کنار تشدید تلاش‌های دیپلماتیک، خود را برای احتمال ادامه جنگ آماده می‌کند.
خطر تشدید درگیری‌ها همچنان جدی است. انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال صدور دستور ترامپ برای انجام حملات تازه و شدیدتر علیه ایران، نگرانی‌ها را در سراسر منطقه افزایش داده است. تهران نیز هشدار داده که در صورت حمله دوباره آمریکا، دامنه پاسخ ایران بسیار گسترده‌تر از دورهای قبلی خواهد بود.
ترامپ این هفته در گفت‌وگو با گروهی از خبرنگاران از احتمال حمله سنگین به ایران سخن گفته، اما در گفت‌وگو با گروهی دیگر تأکید کرده است که برنامه فوری برای تشدید درگیری‌ها ندارد. همین اظهارات متفاوت، بر ابهام درباره تصمیم نهایی کاخ سفید افزوده است.
علی واعظ، معاون برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای گروه بین‌المللی بحران، در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان وضعیت ترامپ را در قبال جنگ ایران چنین توصیف کرده است: «جنگ ایران به باری سیاسی بر دوش او تبدیل شده و ترامپ را در برابر انتخابی دشوار قرار داده است؛ یا باید به توافقی برسد که بتواند آن را به‌عنوان یک پیروزی آبرومندانه معرفی کند یا با تشدید عملیات نظامی تلاش کند ابتکار عمل را دوباره به دست بگیرد. خطر اینجاست که رئیس‌جمهوری که در صندوق رأی تضعیف شده است، برای جبران این شکست به دنبال پیروزی در میدان نبرد باشد.»
بیشتر بخوانید:
از رأی مردم آمریکا تا سرنوشت مردم ایران
وقتی جنگ ایران به جیب آمریکایی‌ها رسید/ جمهوری‌خواهان هزینه سیاست‌های ترامپ را پرداختند
در مقابل، مسیر دیپلماسی نیز همچنان باز است. مذاکراتی که در تابستان متوقف و کم‌تحرک شده بود، طی هفته گذشته بار دیگر جان گرفته است. تهران در همین راستا مقام‌هایی را برای گفت‌وگو با میانجی‌گران قطری اعزام کرده و دوحه نیز پیشنهادهایی را میان ایران و واشنگتن مطرح و در حال پیگیری است.
پیش از برگزاری انتخابات، ایران پیشنهاد داده بود که در صورت موافقت ترامپ با هفت شرط تهران، تنگه هرمز ظرف دو روز بازگشایی شود.
سانام وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای مؤسسه چتم‌هاوس، معتقد است رهبران ایران ممکن است نتیجه انتخابات را تأییدی بر مواضع خود بدانند، اما این اتفاق لزوماً مشکلات تهران را حل نمی‌کند.
او می‌گوید رهبران ایران ممکن است از شکست ترامپ احساس پیروزی کنند، اما رئیس‌جمهور آمریکا همچنان به یک دستاورد دیپلماتیک نیاز دارد و در عین حال نمی‌خواهد در موضع ضعف دیده شود. از سوی دیگر، تهران نیز ممکن است شکست انتخاباتی ترامپ را فرصتی برای مطالبه امتیازهای بیشتر تلقی کند.
به ارزیابی وکیل، در روزهای آینده احتمالاً هم‌زمان شاهد تشدید تلاش‌های دیپلماتیک و ادامه تهدیدهای نظامی خواهیم بود. او دستیابی به توافقی موقت درباره تنگه هرمز را در مقایسه با یک توافق جامع میان ایران و آمریکا، واقع‌بینانه‌تر می‌داند.
اسرائیل؛ پایان یک دوره در روابط واشنگتن و تل‌آویو؟
در اسرائیل، نخستین شوک در روز اعلام نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا رقم خورد؛ زمانی که اعلام شد ترامپ قصد دارد کمک‌های نظامی آمریکا به این کشور را به‌طور ناگهانی قطع کند. اما نتایج انتخابات و پیروزی گسترده دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره، که از آن با عنوان «سونامی آبی» یاد شده، نگرانی‌ها در تل‌آویو را به سطح تازه‌ای رسانده است.
حمایت دوحزبی از اسرائیل در آمریکا پیش از این نیز با فرسایش روبه‌رو شده بود. شمار زیادی از دموکرات‌ها به دلیل تلفات انسانی جنگ غزه از سیاست‌های اسرائیل خشمگین هستند و در سوی دیگر، تعداد فزاینده‌ای از جمهوری‌خواهان نیز معتقدند واشنگتن بیش از اندازه از تل‌آویو حمایت کرده است.
مایکل اورن، سفیر پیشین اسرائیل در آمریکا، در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان درباره تغییر فضای سیاسی در واشنگتن گفت: «در حال حاضر، تنها موضوعی که میان دو حزب بر سر آن اتفاق نظر وجود دارد، انتقاد از اسرائیل است.»
او افزود: «این موضوع به یکی از اصول محوری حزب دموکرات تبدیل شده و در بخش بزرگی از حزب جمهوری‌خواه نیز به‌تدریج همین جایگاه را پیدا می‌کند.»
اورن معتقد است پایان کمک‌های آمریکا به اسرائیل تنها آغاز روندی است که تازه ابعاد آن آشکار خواهد شد. به گفته او، حتی این احتمال وجود دارد که واشنگتن همکاری‌های اطلاعاتی خود با اسرائیل را متوقف کند یا به مشارکت در توسعه سامانه‌های مهم نظامی، از جمله سامانه پدافند هوایی گنبد آهنین، پایان دهد.
او همچنین به شورای امنیت سازمان ملل اشاره کرده است؛ جایی که دولت‌های جمهوری‌خواه و دموکرات آمریکا در دوره‌های مختلف با استفاده از حق وتو از اسرائیل در برابر قطعنامه‌های انتقادی محافظت کرده‌اند.
سفیر پیشین اسرائیل در واشنگتن با اشاره به تغییراتی که ممکن است در مناسبات دو طرف رخ دهد، گفت: «ما در پایان یک دوره قرار داریم.»
یاکوف کاتز، سردبیر پیشین روزنامه جروزالم پست، نیز هشدار داده است که تحولات اخیر ممکن است تنها آغاز تغییرات گسترده‌تر در روابط آمریکا و اسرائیل باشد.
او در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «آنچه ترامپ دیروز درباره کمک‌های نظامی اعلام کرد، تنها نوک کوه یخِ تغییراتی است که ممکن است رخ دهد؛ فروش تسلیحات می‌تواند متوقف شود، پیشنهادهایی برای اعمال تحریم‌ها مطرح شود و بودجه برنامه‌های اقتصادی مشترک قطع شود.»
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که جنگ ایران نیز به تشدید فضای ضداسرائیلی در بخش‌هایی از جامعه آمریکا دامن زده است. بخشی از رأی‌دهندگان آمریکایی، حملات مشترک آمریکا و اسرائیل را جنگی می‌دانند که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ترامپ را به ورود به آن ترغیب کرده است.
حتی اکنون نیز نتانیاهو برای ازسرگیری حملات علیه ایران فشار می‌آورد؛ اقدامی که می‌تواند بار دیگر جنگی را شعله‌ور کند که افزایش قیمت بنزین و هزینه‌های زندگی در آمریکا را به دنبال داشت و در شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نیز نقش ایفا کرد.
بحران نتانیاهو تنها به روابط خارجی اسرائیل محدود نمی‌شود و او در داخل نیز با چالش‌های سیاسی روبه‌روست. نخست‌وزیر اسرائیل در انتخاباتی که یک هفته پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا برگزار شد، اکثریت خود را در پارلمان از دست داد. با این حال، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و رقیب اصلی نتانیاهو، نیز اکثریت مستقلی در اختیار ندارد و برای تشکیل دولت احتمالاً ناچار خواهد بود با احزاب عرب همکاری کند؛ احزابی که در انتخابات اخیر مشارکت بی‌سابقه‌ای را تجربه کردند.
در همین شرایط، یائیر گولان، رهبر حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها در اسرائیل، هشدار داده است که این کشور برای کنار گذاشتن نتانیاهو و دور شدن از مسیر تحریم و انزوای بین‌المللی «زمانی برای تلف کردن ندارد».
اوکراین؛ کی‌یف در انتظار دوران پس از ترامپ
برای اوکراین، واکنش به تحولات سیاسی آمریکا حتی پیش از برگزاری انتخابات آغاز شده بود، اما روز چهارشنبه، هم‌زمان با مشخص شدن نتایج، سکوت نسبی مقام‌های کی‌یف جلب توجه می‌کرد.
روابط ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، با دونالد ترامپ طی هفته‌های گذشته به‌شدت تیره شده بود. ترامپ خواستار کنار رفتن زلنسکی شده، به دنبال توافق‌های انرژی با روسیه بوده و در عین حال، وابستگی‌های اوکراین به فناوری و اطلاعات نظامی آمریکا را نیز با محدودیت‌هایی روبه‌رو کرده بود. در چنین شرایطی، کی‌یف ناچار شد از مدت‌ها قبل خود را برای تحولات سیاسی واشنگتن آماده کند و با نگاهی به آینده، منتظر دوران پس از ترامپ بماند.
با آشکار شدن نتایج انتخابات در روز چهارشنبه، مقام‌های اوکراینی واکنش رسمی چندانی نشان ندادند. شاید زلنسکی ترجیح داده بود به‌جای موضع‌گیری مستقیم، انتشار تصاویر طنزآمیز از خودش در شبکه‌های اجتماعی را به دیگران واگذار کند؛ تصاویری که او را در حال تماشای پوشش تلویزیونی انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، در حالی که آبجو و پاپ‌کورن در دست دارد، نشان می‌دادند.
با این حال، سرگی کیسلیتسیا، معاون دفتر ریاست‌جمهوری اوکراین، در گفت‌وگو با تلویزیون این کشور تأکید کرد که کی‌یف به تلاش برای ایجاد روابطی «واقعی، عادی و باثبات» با هر دولتی که در آمریکا بر سر کار باشد، ادامه خواهد داد. او همچنین گفت اوکراین همچنان به دنبال دریافت موشک‌های رهگیر پاتریوت خواهد بود و خود را با شرایط کنگره جدید و موج احتمالی فرمان‌های اجرایی ترامپ که ممکن است برای بی‌اثر کردن نقش کنگره صادر شوند، تطبیق خواهد داد.
با وجود این، نمی‌توان نادیده گرفت که تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ پس از انتخابات و نزدیک شدن به سال‌های پایانی ریاست‌جمهوری او، می‌تواند به سود کی‌یف تمام شود. ترامپ پیش‌تر مدعی شده بود که پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین کار دشواری نیست، اما در عمل، اوکراین را به دلیل نپذیرفتن شروط کشور متجاوز تحت فشار قرار داده است.
او در مقاطع مختلف زلنسکی را تحقیر و سرزنش کرده و سپس بار دیگر روابط خود را با او ترمیم کرده است؛ رفتاری که متحدان اروپایی آمریکا را نیز نگران کرده و آنها را در برابر فروپاشی مناسبات امنیتی چند دهه‌ای میان دو سوی آتلانتیک قرار داده است.
با این همه، اوکراین همچنان به حمایت آمریکا نیاز دارد؛ از تأمین تسلیحات و منابع مالی گرفته تا اطمینان از اینکه واشنگتن در کنار کی‌یف باقی خواهد ماند. اما مقام‌های اوکراینی پس از ماه‌ها تنش و رفتارهای خصمانه دولت ترامپ، به این جمع‌بندی رسیده‌اند که دیگر نمی‌توانند به حمایت آمریکا به‌عنوان یک پشتوانه قطعی تکیه کنند.
با این حال، تضعیف موقعیت ترامپ در داخل آمریکا برای اوکراین یک روی دیگر نیز دارد. احتمال دارد ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، تصور کند تا پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ آمریکا، حدود یک سال فرصت دارد تا با هر هزینه‌ای، بیشترین دستاورد ممکن را در جنگ اوکراین به دست آورد؛ پیش از آنکه رقابت‌های انتخاباتی سال ۲۰۲۸ بار دیگر سیاست جمهوری‌خواهان را به سمت رویکردهای سنتی‌تر و حمایت از اوکراین سوق دهد.
پوتین تاکنون نتوانسته است از روابط نزدیک خود با ترامپ برای کسب یک پیروزی تعیین‌کننده در میدان جنگ بهره ببرد. با این حال، ممکن است در شرایطی که نفوذ سیاسی ترامپ رو به کاهش گذاشته است، تلاش کند این وضعیت را تغییر دهد و پیش از آنکه فرصت سیاسی کنونی از دست برود، دستاوردهای بیشتری در جنگ به دست آورد.
315