به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۱۲۷ تا ۱۳۴ سوره بقره، از ماجرای بنای کعبه به دست حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل(ع) آغاز می‌شود و به بیان مسئولیت مستقل هر انسان در برابر اعمال خود می‌رسد. این آیات ضمن معرفی حقیقت آیین ابراهیم(ع)، بر این نکته تأکید دارند که انتساب به پیامبران و افتخار به پیشینه خانوادگی، به‌تنهایی موجب رستگاری نمی‌شود؛ بلکه ایمان، تسلیم در برابر خداوند و عمل صالح، معیار اصلی ارزش انسان است.
دعای ابراهیم و اسماعیل پس از ساخت خانه خدا چه بود؟
بنابر روایت فارس، خداوند در آیه ۱۲۷ سوره بقره، صحنه‌ای از بنای کعبه را یادآوری می‌کند؛ زمانی که حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل(ع) پایه‌های خانه خدا را بالا می‌بردند و در همان حال از پروردگار می‌خواستند عملشان را بپذیرد:
«وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»
این درخواست، نکته‌ای مهم در خود دارد. ابراهیم و اسماعیل(ع) با وجود انجام مسئولیتی بزرگ و مقدس، تنها به ساخت خانه خدا اکتفا نکردند، بلکه پذیرش آن را نیز از پروردگار خواستند.
عبارت «تَقَبَّلْ مِنَّا» نشان می‌دهد که صرف انجام یک عمل نیک، حتی اگر کاری بزرگ و ارزشمند باشد، برای انسان کافی نیست؛ بلکه باید از خداوند خواست آن عمل را بپذیرد.
در نگاه تفسیری علامه طباطبایی در المیزان، این آیه بر بندگی و خضوع ابراهیم و اسماعیل(ع) در برابر خداوند دلالت دارد. آنان با وجود مقام والای پیامبری، خود را بی‌نیاز از لطف و پذیرش الهی نمی‌دانستند.
دعای ابراهیم برای ایمان و بندگی نسل‌های آینده
پس از درخواست پذیرش عمل، حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل(ع) در آیه ۱۲۸ سوره بقره، برای خود و نسل‌های آینده دعا می‌کنند:
«رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَکَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَکَ»
یعنی پروردگارا، ما را تسلیم فرمان خود قرار بده و از نسل ما نیز امتی فرمان‌بردار و تسلیم خود پدید آور.
این دعا نشان می‌دهد که هدف از ساخت کعبه، تنها برپایی یک بنای مقدس نبود؛ بلکه ابراهیم(ع) در پی شکل‌گیری جامعه‌ای خداپرست و پایبند به بندگی بود.
آن دو پیامبر در ادامه می‌گویند:
«وَأَرِنَا مَنَاسِکَنَا وَتُبْ عَلَیْنَا»
یعنی مناسک و شیوه عبادتمان را به ما نشان بده و توبه ما را بپذیر.
درخواست آموزش مناسک و پذیرش توبه، در کنار ساخت خانه خدا، بیانگر این حقیقت است که حتی انسان‌های برگزیده نیز همواره به هدایت و رحمت پروردگار نیاز دارند.
دعای ابراهیم برای بعثت پیامبری از میان مردم
یکی دیگر از درخواست‌های مهم حضرت ابراهیم(ع)، برانگیخته شدن پیامبری از میان نسل و جامعه‌ای بود که برای آنان دعا می‌کرد.
خداوند در آیه ۱۲۹ سوره بقره، این درخواست را چنین نقل می‌کند:
«رَبَّنَا وَابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ»
ابراهیم(ع) از خداوند می‌خواهد پیامبری از میان خود مردم برانگیزد که سه مسئولیت اساسی داشته باشد: تلاوت آیات الهی، آموزش کتاب و حکمت و تزکیه و پاک‌سازی انسان‌ها.
این وظایف در قرآن با سه عبارت «یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِکَ»، «یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ» و «یُزَکِّیهِمْ» بیان شده‌اند.
ترتیب این مسئولیت‌ها نشان می‌دهد که هدایت انسان تنها به شنیدن آیات الهی محدود نمی‌شود؛ بلکه انسان باید معارف دینی را بیاموزد و در مسیر اصلاح اخلاق و رفتار خود قرار گیرد.
در تفسیر المیزان، این دعا با رسالت پیامبر اسلام(ص) مرتبط دانسته شده است؛ پیامبری که از میان مردم برانگیخته شد تا آنان را با آیات الهی، کتاب و حکمت آشنا کند و به تزکیه و رشد معنوی برساند.
چرا قرآن روی‌گردانی از آیین ابراهیم را نشانه نادانی می‌داند؟
آیه ۱۳۰ سوره بقره، با طرح پرسشی تأمل‌برانگیز، روی‌گردانی از آیین ابراهیم(ع) را مورد نکوهش قرار می‌دهد:
«وَمَنْ یَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ»
یعنی چه کسی جز فردی که خود را به نادانی افکنده است، از آیین ابراهیم روی می‌گرداند؟
در ادامه، خداوند از برگزیدگی حضرت ابراهیم(ع) در دنیا و قرار گرفتن او در شمار صالحان آخرت سخن می‌گوید.
آیه ۱۳۱ نیز مهم‌ترین ویژگی این پیامبر را برجسته می‌کند: تسلیم بودن در برابر فرمان خداوند.
«إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِینَ»
هنگامی که پروردگارش به او فرمود تسلیم شو، پاسخ داد: در برابر پروردگار جهانیان تسلیم شدم.
بر این اساس، معیار واقعی پیروی از ابراهیم(ع)، نه صرف ادعای انتساب به او، بلکه پذیرش مسیر توحید و تسلیم در برابر خداوند است.
آخرین وصیت ابراهیم و یعقوب به فرزندانشان چه بود؟
آیه ۱۳۲ سوره بقره، از سفارش مهم حضرت ابراهیم و حضرت یعقوب(ع) به فرزندانشان سخن می‌گوید:
«وَوَصَّی بِهَا إِبْرَاهِیمُ بَنِیهِ وَیَعْقُوبُ»
آن دو پیامبر، فرزندان خود را به آیین الهی و تسلیم در برابر پروردگار سفارش کردند. محتوای این وصیت در ادامه آیه چنین بیان شده است:
«فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ»
مبادا بمیرید، مگر آنکه تسلیم خداوند باشید.
این سفارش، بر ضرورت پایداری در ایمان تا پایان زندگی تأکید دارد. تسلیم بودن در برابر خداوند، تصمیمی مقطعی یا محدود به دوره‌ای خاص از زندگی نیست؛ بلکه انسان باید تا آخرین لحظه عمر، مسیر بندگی را حفظ کند.
پرسش سرنوشت‌ساز یعقوب از فرزندانش در واپسین لحظات زندگی
یکی از تأمل‌برانگیزترین بخش‌های این آیات، در آیه ۱۳۳ سوره بقره آمده است؛ جایی که حضرت یعقوب(ع) در واپسین لحظات زندگی، فرزندانش را فرا می‌خواند و از آنان می‌پرسد:
پس از من چه کسی را عبادت خواهید کرد؟
فرزندانش در پاسخ می‌گویند:
«نَعْبُدُ إِلَهَکَ وَإِلَهَ آبَائِکَ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ»
یعنی خدای تو و خدای پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق، خدای یگانه را می‌پرستیم و در برابر او تسلیم هستیم.
این گفت‌وگو نشان می‌دهد که مهم‌ترین دغدغه حضرت یعقوب(ع) درباره آینده فرزندانش، استمرار توحید و بندگی پس از رحلت او بوده است.
او می‌خواست اطمینان پیدا کند که با رفتن پیامبران، مسیر پرستش خدای یگانه در میان نسل‌های بعد ادامه خواهد یافت.
آیا افتخار به نیاکان برای رستگاری کافی است؟
آیه ۱۳۴ سوره بقره، با بیان یک اصل مهم، مسئولیت هر نسل را از نسل‌های پیشین جدا می‌کند:
«تِلْکَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا کَسَبَتْ وَلَکُمْ مَا کَسَبْتُمْ»
آنان گروهی بودند که گذشتند؛ دستاوردهایشان برای خودشان و دستاوردهای شما نیز برای خودتان است.
مفهوم این آیه روشن است: نیکی‌ها و اعمال صالح پیامبران و پیشینیان، بدون ایمان و عمل شایسته، برای نسل‌های بعد امتیاز نجات‌بخش ایجاد نمی‌کند.
هر انسان در برابر انتخاب‌ها و اعمال خود مسئول است و نمی‌تواند صرفاً با تکیه بر نام، نسب یا افتخارات نیاکان، از مسئولیت شخصی خویش چشم‌پوشی کند.
پیام اصلی آیات ۱۲۷ تا ۱۳۴ سوره بقره چیست؟
آیات ۱۲۷ تا ۱۳۴ سوره بقره، با یادآوری بنای کعبه به دست حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل(ع) آغاز می‌شوند و با بیان مسئولیت مستقل انسان‌ها در برابر اعمالشان پایان می‌یابند.
در این آیات، از پذیرش عبادت و دعا برای نسل‌های آینده تا رسالت پیامبران، حقیقت آیین ابراهیم و وصیت حضرت یعقوب(ع) به فرزندانش سخن گفته شده است.
پیام محوری این آیات آن است که ارزش انسان به میزان ایمان، تسلیم در برابر خداوند و اعمال شایسته او بستگی دارد؛ نه به نام و نسبی که به آن افتخار می‌کند.
تلاوت آیات ۱۲۷ تا ۱۳۴ سوره بقره را که در صفحه ۲۰ قرآن کریم قرار دارد، ببینید و بشنوید.