به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، چگونه می‌توان از اضطراب، خستگی روحی و روزمرگی فاصله گرفت و به آرامش واقعی رسید؟ امیرالمؤمنین امام علی (ع) قرن‌ها پیش در کلمات حکمت‌آمیز نهج‌البلاغه، چهار راهکار مهم برای داشتن زندگی شادتر و آرام‌تر معرفی کرده‌اند؛ راهکارهایی که از اصلاح رفتارهای فردی تا مهربانی با دیگران را در بر می‌گیرد.
زندگی پرشتاب امروز، بسیاری از افراد را گرفتار اضطراب، خستگی ذهنی و احساس ملال کرده است. گاهی با وجود فراهم بودن امکانات مادی، باز هم آرامش نداریم و از زندگی روزمره لذت نمی‌بریم. اما آیا برای رسیدن به حال خوب، همیشه به تغییرات بزرگ نیاز داریم؟
بنابر روایت ابنا، نگاهی به آموزه‌های امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج‌البلاغه نشان می‌دهد که بخش مهمی از آرامش روحی، در رفتارهای ساده و روزمره ما ریشه دارد؛ از اینکه چگونه کار کنیم و با دیگران ارتباط داشته باشیم تا اینکه چطور با گرفتاران و نیازمندان برخورد کنیم.
در کلمات قصار نهج‌البلاغه می‌توان چهار راهکار کاربردی برای رسیدن به آرامش معنوی و بهبود کیفیت زندگی پیدا کرد.
۱. قبل، حین و بعد از هر کار چه کنیم؟ سه توصیه طلایی امام علی (ع)
یکی از نکات قابل توجه در حکمت پنجم نهج‌البلاغه، تأکید امیرالمؤمنین (ع) بر سه اصل مهم در زندگی و انجام کارهاست.
حضرت می‌فرمایند:
«اَلْعِلْمُ وِراثَةٌ کَرِیمَةٌ، وَالْأَدَبُ حُلَلٌ مُجَدَّدَةٌ، وَالْفِکْرُ مِرْآةٌ صَافِیَةٌ»
این کلام ارزشمند را می‌توان به سه توصیه عملی برای زندگی روزمره تبدیل کرد:
اول؛ پیش از شروع هر کاری، دانش آن را به دست آورید.
اگر می‌خواهید شغل جدیدی انتخاب کنید، مهارتی یاد بگیرید یا مسئولیتی را بر عهده بگیرید، ابتدا درباره آن مطالعه کنید و از تجربه دیگران بهره ببرید. علم، میراث ارزشمندی است که حاصل تلاش و تجربه نسل‌های گذشته به شمار می‌رود.
دوم؛ هنگام انجام کار، آداب و اصول آن را رعایت کنید.
هر کاری شیوه درست انجام دادن خود را دارد. رعایت اصول حرفه‌ای، اخلاقی و رفتاری باعث می‌شود فعالیت‌های روزمره کیفیت بیشتری پیدا کنند و از بی‌نظمی و خستگی ناشی از انجام نادرست کارها جلوگیری شود.
سوم؛ پس از پایان کار، عملکرد خود را بررسی کنید.
حضرت تفکر را به آینه‌ای صاف تشبیه می‌کنند. انسان باید پس از انجام هر فعالیت، درباره نتیجه آن بیندیشد، اشتباهاتش را بشناسد و برای بهتر شدن در آینده تلاش کند.
بنابراین، فرمول موفقیت در این حکمت روشن است: پیش از کار، یاد بگیر؛ هنگام کار، درست عمل کن؛ و پس از کار، عملکردت را ارزیابی کن.
۲. طوری زندگی کنید که دیگران از دیدنتان خوشحال شوند!
یکی از مهم‌ترین عوامل آرامش روحی، داشتن روابط اجتماعی سالم و دوستانه است.
امیرالمؤمنین (ع) در حکمت دهم نهج‌البلاغه می‌فرمایند:
«إِنْ مِتَّ بَکَوْا عَلَیْکَ وَإِنْ عِشْتَ حَنُّوا إِلَیْکَ»
یعنی چنان با مردم زندگی کن که اگر از دنیا رفتی، برایت گریه کنند و اگر زنده ماندی، با اشتیاق به سوی تو بیایند.
این سخن، معیار زیبایی برای سنجش کیفیت روابط انسانی است. انسان باید به گونه‌ای رفتار کند که حضورش برای اطرافیان آرامش‌بخش و دلنشین باشد.
وقتی نام کسی در یک جمع برده می‌شود و دیگران با شنیدن آن لبخند می‌زنند، یعنی او توانسته است در دل مردم جایگاه خوبی پیدا کند.
در مقابل، رفتارهای آزاردهنده، خودخواهی و بی‌توجهی به دیگران می‌تواند انسان را به انزوا بکشاند.
۳. راز جذب محبت دیگران در یک جمله از امام علی (ع)
آیا برای دوست‌یابی و جلب محبت دیگران حتماً باید ثروتمند یا صاحب موقعیت اجتماعی خاصی باشیم؟
امیرالمؤمنین (ع) در حکمت ششم نهج‌البلاغه، به نکته‌ای ساده اما بسیار مهم اشاره می‌کنند:
«وَالْبَشَاشَةُ حِبَالَةُ الْمَوَدَّةِ»
یعنی خوش‌رویی، دام محبت و وسیله جذب دوستی است.
بر اساس این آموزه، یکی از راه‌های ایجاد ارتباط صمیمانه با دیگران، برخورد همراه با لبخند، مهربانی و گشاده‌رویی است.
حتی اگر کسی توانایی کمک مالی به دیگران را نداشته باشد، می‌تواند با یک لبخند و رفتار محترمانه، احساس ارزشمندی و آرامش را به اطرافیان منتقل کند.
این توصیه به‌ویژه در روابط خانوادگی، محیط کار و برخورد با مردم اهمیت دارد. گاهی یک برخورد خوشایند می‌تواند خستگی و ناراحتی یک روز سخت را از دل فردی بیرون کند.
۴. نسخه امام علی (ع) برای رفع غم و رسیدن به آرامش معنوی
چهارمین راهکار برای رسیدن به حال خوب، توجه به مشکلات دیگران و تلاش برای گره‌گشایی از زندگی انسان‌های گرفتار است.
امیرالمؤمنین (ع) در حکمت بیست‌وچهارم نهج‌البلاغه می‌فرمایند:
«مِنْ کَفَّارَاتِ الذُّنُوبِ الْعِظَامِ، إِغَاثَةُ الْمَلْهُوفِ وَالتَّنْفِیسُ عَنِ الْمَکْرُوبِ»
یعنی از کفاره‌های گناهان بزرگ، به فریاد درماندگان رسیدن و غم و اندوه گرفتاران را برطرف کردن است.
این سخن نشان می‌دهد که کمک به دیگران تنها یک رفتار اجتماعی پسندیده نیست، بلکه در آموزه‌های دینی جایگاهی عمیق و معنوی دارد.
گاهی کمک به یک نیازمند، برداشتن باری از دوش یک خانواده گرفتار، شنیدن درد دل یک انسان غمگین یا حل کردن بخشی از مشکل یک فرد، می‌تواند زندگی او را تغییر دهد.
از نگاه این آموزه، انسان با گره‌گشایی از مشکلات دیگران، علاوه بر انجام یک عمل ارزشمند دینی، زمینه رشد معنوی خود را نیز فراهم می‌کند.
چهار کلید طلایی نهج‌البلاغه برای داشتن حال خوب
مرور این چهار حکمت نشان می‌دهد که در نگاه امیرالمؤمنین امام علی (ع)، آرامش و نشاط معنوی تنها با امکانات مادی به دست نمی‌آید؛ بلکه به شیوه زندگی، نوع رفتار و کیفیت ارتباط ما با دیگران وابسته است.
این چهار راهکار را می‌توان چنین خلاصه کرد:
۱. برای موفقیت و آرامش: پیش از کار دانش کسب کنید، هنگام کار آداب آن را رعایت کنید و پس از آن عملکرد خود را بازبینی کنید.
۲. برای داشتن روابط سالم: طوری با مردم رفتار کنید که از دیدارتان خوشحال شوند و از نبودنتان دلتنگی کنند.
۳. برای جلب محبت: خوش‌رو و خوش‌برخورد باشید؛ زیرا گشاده‌رویی زمینه‌ساز دوستی است.
۴. برای رشد معنوی: به داد گرفتاران برسید و برای کاهش رنج و اندوه دیگران تلاش کنید.
پیام نهج‌البلاغه برای زندگی امروز روشن است: برای داشتن حال خوب، فقط به دنبال تغییر شرایط زندگی نباشید؛ گاهی باید شیوه فکر کردن، کار کردن و رفتار کردن با دیگران را تغییر دهید.