به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، یکی از آخرین بقایای معماری برجای‌مانده از دوران دیکتاتوری آدولف هیتلر، با هدف به نمایش گذاشتن قدرتی شکست‌ناپذیر طراحی شده بود. ماه گذشته، این بنا در حمله‌ای که احتمال می‌رود آتش‌سوزی عمدی بوده باشد، ویران شد. آیا این بنا بازسازی خواهد شد و اساساً آیا باید آن را بازسازی کرد؟
اقامتگاه تاریخی نازی‌ها در ارتفاعات کوهستانی که به «آشیانه عقاب» (Eagle’s Nest) شهرت دارد، بر فراز قله‌ای در رشته‌کوه آلپ و در ارتفاع یک‌هزار و ۸۳۴ متری (۶ هزار فوت) از سطح دریا قرار گرفته است. این مکان چشم‌اندازی خیره‌کننده به مناطق جنوبی آلمان و اتریش دارد. طراحی این بنا در زبان آلمانی با اصطلاح «معماری سلطه‌گر» (Überwältigungsarchitektur) شناخته می‌شود؛ سبکی که هدف آن تحت تأثیر قرار دادن، مرعوب کردن و ایجاد احساس هیبت در مخاطب است.
اکنون، با وجود تلاش‌های ۲۰۰ آتش‌نشانی که تمام شب برای مهار آتش جنگیدند، از اقامتگاه پیشین هیتلر، جاذبه گردشگری و محل یادبود تاریخی، جز ویرانه‌هایی سوخته باقی نمانده است. آتش‌سوزی ۲۳ اکتبر [۱ آبان ۱۴۰۵] آغاز شد و این مجموعه از آن زمان تاکنون تا اطلاع ثانوی تعطیل شده است.
روزنامه آلمانی زوددویچه چاپ مونیخ نوشت: «حتی اگر در ۲۵ آوریل ۱۹۴۵ [5 اردیبهشت 1324] بمبی از نیروی هوایی بریتانیا به این ساختمان اصابت کرده بود ــ همان‌طور که بیشتر سازه‌های منطقه‌ای را که در آن زمان محدوده ممنوعه پیشوا در اوبرزالتسبرگ، نزدیک برشتسگادن، نامیده می‌شد، هدف قرار داد ــ چایخانه سابق هیتلر... به‌سختی می‌توانست بیش از آن‌چه در آتش‌سوزی اخیر آسیب دید، ویران شود.»
یک آسانسور با روکش برنجی که در دل صخره تعبیه شده بود،بازدیدکنندگان را در مدت ۴۱ ثانیه به آشیانه عقاب می‌رساند.
عکس: هورست فریدریشس / آلامی
آتش‌سوزی بحث‌هایی را درباره این موضوع برانگیخته است که آیا باید این مکان بحث‌برانگیز را برای نسل بعدی بازدیدکنندگان بازسازی کرد و اگر پاسخ مثبت است، این کار چگونه باید انجام شود؛ آن هم در شرایطی که خطر تبدیل شدن این مکان به زیارتگاهی برای نئونازی‌ها، خطری است که هیچ‌گاه به طور کامل از میان نرفته است.
در حالی که مکان‌های مرتبط با قربانیان هیتلر، ازجمله اردوگاه‌های کار اجباری و مرگ، برای همیشه حفظ می‌شوند، چگونگی برخورد با آثار و بناهای به‌جامانده از عاملان جنایت‌های نازی‌ها همچنان موضوعی مناقشه‌برانگیز است؛ به‌ویژه با توجه به قدرت‌گیری دوباره راست افراطی در آلمان و دیگر نقاط اروپا.
مقام‌های محلی معتقدند این آتش‌سوزی را مظنونی ۳۳ ساله که سابقه بیماری روانی دارد، عمداً به راه انداخته است. این مجموعه که مالکیت آن در اختیار ایالت باواریاست، سالانه بیش از ۳۰۰ هزار بازدیدکننده دارد، اما روز حادثه به روی بازدیدکنندگان بسته بود. در این حادثه کسی آسیب ندید.
آشیانه عقاب در زبان آلمانی، به شکلی ساده‌تر و با اشاره به نام کوهی که بر فراز آن قرار گرفته،«کِلشتاین‌هاوس» (Kehlsteinhaus) نامیده می‌شود.
عکس: دی‌ای‌ای / و. بوس / د آگوستینی / گتی ایمیجز
مارکوس بلومه، وزیر فرهنگ ایالت باواریا، اعلام کرده است که برای تعیین سرنوشت آشیانه عقاب، کمیسیونی متشکل از کارشناسان حفاظت از میراث تاریخی، ساخت‌وساز و فرهنگ یادبود هولوکاست در آلمان تشکیل خواهد شد.
بلومه با اشاره به پیوند ناگسستنی این بنا با حکومت نازی‌ها و جنایت‌های آن‌ها گفت: «هرگونه بازسازی باید به این مسئولیت تاریخی ادای احترام کند.»
این شاهکار مهندسی در کوهستان آلپ که ساخت آن با مشارکت ۳۸۰۰ کارگر، اندکی بیش از یک سال زمان برد، در زبان آلمانی با نام ساده‌تر «کِلشتاین‌هاوس» (Kehlsteinhaus) شناخته می‌شود؛ نامی برگرفته از کوهی که بنا بر فراز آن قرار دارد.
بازدیدکنندگان پس از طی مسیری با اتوبوس در جاده‌هایی پرپیچ‌وخم و عبور از پنج تونل، سوار آسانسوری با روکش برنجی می‌شدند که در دل صخره تعبیه شده بود. این آسانسور آن‌ها را در مدت ۴۱ ثانیه به ورودی ساختمان می‌رساند.
آشیانه عقاب در سال ۲۰۱۹.عکس: موریس ساویج / آلامی
فلیکس بور، تاریخ‌پژوه دوران نازی‌ها و نویسنده کتاب «پیش از سقوط: سال‌های هیتلر در لانه گرگ» که قرار است نوامبر در بریتانیا منتشر شود، می‌گوید: «هزینه این پروژه پرهزینه و جاده منتهی به آن، درمجموع حدود ۳۰ میلیون رایش‌مارک بود؛ مبلغی که با احتساب ارزش پول امروز، معادل حدود ۱۳۰ میلیون پوند بریتانیاست.»
او می‌افزاید: «هیتلر به معماری‌ای علاقه داشت که دیگران را در برابر خود کوچک و حقیر نشان دهد. او اصرار داشت در برنامه‌ریزی و ساخت بناهای تبلیغاتی مشارکت مستقیم داشته باشد.»
ساخت این اقامتگاه در سال ۱۹۳۸ به پایان رسید و از آن عمدتاً برای پذیرایی از مهمانان بلندپایه حکومتی، دیپلمات‌ها و گروهی منتخب از روزنامه‌نگاران خارجی استفاده می‌شد؛ مکانی که قرار بود آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
در فاصله‌ای نه‌چندان دور از این اقامتگاه و در دامنه همان کوه، مجموعه اوبرزالتسبرگ قرار داشت که اقامتگاه شخصی هیتلر، موسوم به «برگهوف» (Berghof)، در آن واقع شده بود. هیتلر حدود یک‌چهارم از ۱۲ سال دوران زمامداری خود را در آن‌جا سپری کرد.
آشیانه عقاب در سال ۱۹۴۰.عکس: هالتون دویچ / کوربیس / گتی ایمیجز
اسون کلر، مدیر مرکز مستندسازی اوبرزالتسبرگ، یک مرکز آموزشی و پژوهشی در این مجموعه، گفت: «تصمیم‌های مهمی درباره تعقیب قضایی و جنایت، جنگ و نسل‌کشی در آن‌جا گرفته شد.»
او افزود: «مناظر کوهستانی اطراف به عنوان پس‌زمینه‌ای برای ساخت تصویر هیتلر در مقام پیشوا مورد استفاده قرار می‌گرفت. این چشم‌اندازها با مناظری تماشایی و شگفت‌انگیز، حس هیبت و عظمت را به بیننده القا می‌کردند و توانایی فنی حکومت نازی را در مهار حتی طبیعت خشن این منطقه به نمایش می‌گذاشتند.»
فضای داخلی بنا نیز با مجموعه‌ای از تجملات و تزئینات پرزرق‌وبرق دوران نازی آراسته شده بود؛ ازجمله سنگ مرمر اونترسبرگ که موسولینی آن را هدیه داده بود، آینه‌های ونیزی و مبل‌های راحتی چرمی سبزرنگ و حجیمی که یادآور خانه‌های ییلاقی اشرافی انگلستان بودند.
به گفته بور، هیتلر تا سال ۱۹۳۹ تنها ۱۴ بار از آشیانه عقاب بازدید کرد و پس از آن، به دلیل آغاز جنگ جهانی دوم، دیگر هرگز به آن‌جا نرفت. در آن زمان، این چایخانه دیگر با تصویری که او می‌خواست از خود به عنوان یک رهبر سیاسی و نظامی جنگاور به نمایش بگذارد، هم‌خوانی نداشت. با این حال، نزدیکان هیتلر، ازجمله اوا براون، همراه و معشوقه او، همچنان به طور منظم از این مکان استفاده می‌کردند.
هاینریش هوفمان، اوا براون و آدولف هیتلر در اقامتگاه برگهوف، سال ۱۹۴۲.عکس: پریسما بای دوکاس پرسه‌آگنتور / آلامی
پس از پایان جنگ، اوبرزالتسبرگ به مرکز تفریحی و استراحت نیروهای آمریکاییِ مستقر در آلمان تبدیل شد، اما آخرین بقایای اقامتگاه برگهوف را تخریب کردند و به جای آن صدها درخت کاشتند؛ تصمیمی سرنوشت‌ساز که بعدها به تجربه‌ای عبرت‌آموز تبدیل شد.
کلر گفت: «آمریکایی‌ها و دولت ایالت باواریا تلاش کردند مانع تبدیل شدن این مکان به زیارتگاهی برای نازی‌های قدیمی و ستایشگران هیتلر شوند، اما موفق نشدند. اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم، پنهان ماندن یک مکان در میان جنگل، آن را حتی جذاب‌تر و مرموزتر می‌کند.» به گفته او، اغلب روی پوست درختان این منطقه نقش صلیب شکسته نازی‌ها حک شده بود.
او توضیح داد که تغییر رویکردی اساسی و ۱۸۰ درجه‌ای، یعنی مشخص کردن آشکار محل بنا و نمایش تاریخ آن، ازجمله نقش این مجموعه در ساختار قدرت حکومت نازی‌ها، راهکار مؤثرتری از آب درآمد.
کلر گفت: «دسترسی عمومی به این مکان شفافیت ایجاد می‌کند، در حالی که موانع و حصارها به شایعات و افسانه‌سازی دامن می‌زنند. امروز یک مسیر عمومی و پرطرفدار پیاده‌روی از این محوطه عبور می‌کند و فعالیت‌های روزمره‌ای مانند کوه‌پیمایی مانع از آن می‌شود که این مکان به فضایی مقدس برای نئونازی‌ها تبدیل شود.»
آدولف هیتلر در کنار اوا براون در اقامتگاه برگهوف، ژوئن ۱۹۴۲.عکس: پیکتوریال پرس / آلامی
کلر تأکید کرد که از این پس باید اصل شفافیت راهنمای تصمیم‌گیری درباره سرنوشت این مکان باشد.
او گفت: «تصور نمی‌کنم مسئولان تصمیم بگیرند معماری نازی‌ها را به همان شکل اولیه بازسازی کنند، اما این مکان را هم نمی‌توان به صورت ویرانه رها کرد؛ چراکه ویرانه‌ها معمولاً حتی جذابیت بیشتری پیدا می‌کنند.»
او افزود: «درعوض، باید راه‌هایی پیدا کنیم تا بقایای مادی بنا را با اطلاعات جدید و برنامه‌های آموزشی درآمیزیم و لایه‌های مختلف تاریخی آن را به نمایش بگذاریم؛ ازجمله دوره‌ای که این مکان از دهه ۱۹۵۰ به بعد به مقصد گردشگری تبدیل شد. آتش‌سوزی نیز لایه تازه‌ای به تاریخ اوبرزالتسبرگ افزوده است و این موضوع باید در محوطه قابل مشاهده باشد.»
به گفته کلر، واقعیت‌های سیاسی جدید در آلمان و اتریش نیز باید در این تصمیم‌گیری مورد توجه قرار گیرند؛ کشورهایی که در آن‌ها حزب راست‌گرای افراطی «آلترناتیو برای آلمان» (AfD) و حزب «آزادی» به ترتیب در نظرسنجی‌های ملی پیشتاز هستند.
یک سرباز آمریکایی در آشیانه عقاب، ۴ مه ۱۹۴۵.عکس: اریک شواب / خبرگزاری فرانسه / گتی ایمیجز
بور گفت این شرایط نگران‌کننده او را به مخالفت با هرگونه بازسازی آشیانه عقاب سوق داده است. او اظهار داشت: «بنای یادبود خودبزرگ‌بینی هیتلر باید به صورت ویرانه باقی بماند. پیشنهاد من این است که تا حد امکان از سازه باقی‌مانده محافظت شود و از آن برای روایت تاریخ این مکان استفاده کنیم.»
او افزود: «به‌ویژه با توجه به قدرت حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD) و افزایش راست‌گرایی افراطی در آلمان، تمرکز باید بر مواجهه انتقادی با ایدئولوژی نازی‌ها باشد، نه بازسازی صحنه‌آرایی‌های معماری آن‌ها.»
منبع: گاردین