به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، قرآن کریم در آیات ۱۰۲ تا ۱۰۵ سوره بقره، به چند انحراف اعتقادی و اخلاقی اشاره می‌کند؛ از رواج سحر و نسبت دادن آن به حضرت سلیمان(ع) گرفته تا استفاده از واژه‌ها برای توهین به پیامبر اسلام(ص) و مخالفت با نزول رحمت الهی بر مسلمانان.
بنابر روایت فارس، در این میان، آیه ۱۰۲ با اشاره به استفاده از سحر برای جدایی میان زن و شوهر، یکی از آسیب‌های جدی این رفتار را آشکار می‌کند؛ آسیبی که مستقیماً بنیان خانواده را هدف قرار می‌دهد.
قرآن چگونه اتهام جادوگری به حضرت سلیمان(ع) را رد می‌کند؟
آیه ۱۰۲ سوره بقره با اشاره به پیروی گروهی از آموزه‌های شیاطین در دوران فرمانروایی حضرت سلیمان(ع) می‌فرماید:
«وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّیَاطِینُ عَلَیٰ مُلْکِ سُلَیْمَانَ»
آنان از آنچه شیاطین در دوران حکومت سلیمان می‌خواندند، پیروی کردند.
قرآن بلافاصله اتهام کفر و جادوگری به این پیامبر الهی را رد می‌کند و می‌فرماید:
«وَمَا کَفَرَ سُلَیْمَانُ وَلَٰکِنَّ الشَّیَاطِینَ کَفَرُوا»
سلیمان کافر نشد، بلکه شیاطین کافر شدند.
بر اساس این آیات، حضرت سلیمان(ع) از هرگونه اتهام جادوگری مبراست و منشأ انحراف، پیروی از آموزه‌های شیطانی معرفی شده است. به این ترتیب، قرآن حقیقت ماجرا را روشن می‌کند و اجازه نمی‌دهد رفتار منحرفان به نام پیامبر الهی تمام شود.
سحر برای جدایی زن و شوهر؛ نکوهش صریح قرآن
یکی از مهم‌ترین بخش‌های آیه ۱۰۲ سوره بقره، اشاره به استفاده از سحر برای ایجاد اختلاف میان زوجین است. قرآن در این باره می‌فرماید:
«فَیَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا یُفَرِّقُونَ بِهِ بَیْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ»
آنان از آن دو چیزی می‌آموختند که به وسیله آن میان مرد و همسرش جدایی می‌انداختند.
این بخش از آیه نشان می‌دهد که سحر در میان برخی افراد تنها یک آموزه پنهانی نبود، بلکه از آن برای آسیب رساندن به دیگران و برهم زدن روابط خانوادگی نیز استفاده می‌شد.
نکته مهم آن است که قرآن قدرت این افراد را مستقل از اراده الهی نمی‌داند و تأکید می‌کند:
«وَمَا هُمْ بِضَارِّینَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ»
آنان بدون اذن خدا نمی‌توانند به کسی زیان برسانند.
بنابراین، آیه ضمن نکوهش سوءاستفاده از سحر، بر محدود بودن قدرت انسان و وابستگی همه امور به اراده الهی تأکید دارد.
چرا قرآن فراگیری سحر را معامله‌ای زیان‌بار می‌داند؟
قرآن پس از بیان پیامدهای سحر، به نتیجه اخروی انتخاب کسانی می‌پردازد که آن را برگزیدند:
«وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ»
آنان به‌خوبی می‌دانستند کسی که سحر را برگزیند، در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت.
تعبیر «اشْتَرَاهُ» به معنای خریدن، تصویری از یک معامله زیان‌بار ارائه می‌دهد؛ معامله‌ای که در آن انسان ممکن است منفعتی زودگذر به دست آورد، اما در مقابل، سرمایه‌ای ارزشمندتر را از دست بدهد.
از نگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این بخش از آیه بر آگاهی کسانی تأکید دارد که با وجود شناخت پیامدهای سحر، آن را انتخاب می‌کنند.
پیام آیه این است که آگاهی از حقیقت، زمانی ارزشمند است که در رفتار انسان نیز اثر بگذارد.
پاداش ایمان و تقوا بهتر از منفعت سحر است
آیه ۱۰۳ سوره بقره در ادامه، راه درست را در برابر این انحراف قرار می‌دهد:
«وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَیْرٌ»
اگر آنان ایمان می‌آوردند و تقوا پیشه می‌کردند، پاداشی که نزد خداست برایشان بهتر بود.
در واقع، مسئله اصلی تنها فراگیری یک دانش خاص نیست؛ بلکه انتخاب میان ایمان و تقوا از یک سو و منفعت‌طلبی زیان‌بار از سوی دیگر است. قرآن انسان را به سنجش عاقبت انتخاب‌هایش دعوت می‌کند، نه اینکه تنها به سود کوتاه‌مدت آنها توجه داشته باشد.
چرا مسلمانان از گفتن واژه «راعِنا» نهی شدند؟
آیه ۱۰۴ سوره بقره از موضوع سحر به شیوه سخن گفتن مسلمانان با پیامبر اسلام(ص) می‌پردازد:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا»
خداوند از مؤمنان می‌خواهد به‌جای واژه «راعِنا»، از تعبیر «انْظُرْنا» استفاده کنند.
واژه «راعِنا» در زبان عربی می‌توانست معنایی مانند رعایت کردن و مهلت دادن داشته باشد، اما به دلیل امکان سوءاستفاده و برداشت توهین‌آمیز از آن، مسلمانان از به‌کار بردنش نهی شدند.
این دستور نشان می‌دهد که در ارتباط با پیامبر(ص)، تنها نیت گوینده اهمیت ندارد؛ بلکه باید به معنای واژه‌ها و زمینه استفاده از آنها نیز توجه کرد. انتخاب تعبیر روشن و بی‌ابهام می‌تواند راه سوءاستفاده و تمسخر را ببندد.
فرمان «وَاسْمَعُوا» نیز بر ضرورت گوش سپردن و جدی گرفتن پیام الهی تأکید دارد.
حسادت به نزول رحمت الهی بر مسلمانان
آیه ۱۰۵ سوره بقره بار دیگر به مخالفت گروهی از اهل کتاب و مشرکان با پیامبر اسلام(ص) اشاره می‌کند:
«مَا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ وَلَا الْمُشْرِکِینَ أَنْ یُنَزَّلَ عَلَیْکُمْ مِنْ خَیْرٍ مِنْ رَبِّکُمْ»
مضمون آیه این است که کافران اهل کتاب و مشرکان دوست ندارند خیری از سوی خداوند بر مؤمنان نازل شود. این خیر در سیاق آیه می‌تواند به وحی و هدایت الهی اشاره داشته باشد.
قرآن در پاسخ به این مخالفت می‌فرماید:
«وَاللَّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ»
خداوند رحمت خود را به هر کس بخواهد اختصاص می‌دهد و صاحب فضل بزرگ است.
بر این اساس، انتخاب پیامبران و اعطای رحمت الهی تابع خواسته‌ها، رقابت‌ها و تعصبات گروهی انسان‌ها نیست. هیچ گروهی نمی‌تواند به دلیل تعلق نداشتن پیامبر به قوم خود، نزول هدایت الهی بر دیگران را انکار کند.
پیام آیات ۱۰۲ تا ۱۰۵ سوره بقره چیست؟
مجموع این آیات چند نمونه از انحراف انسان در برابر حقیقت را بیان می‌کند: نسبت دادن سحر به حضرت سلیمان(ع)، استفاده از آن برای آسیب رساندن به روابط خانوادگی، ترجیح منفعت زودگذر بر ایمان و تقوا، سوءاستفاده از واژه‌ها برای توهین به پیامبر(ص) و ناخشنودی از نزول رحمت الهی بر دیگران.
پیام مشترک این آیات آن است که انحراف همیشه از ناآگاهی سرچشمه نمی‌گیرد؛ گاهی انسان حقیقت را می‌شناسد، اما به دلیل منفعت‌طلبی، تعصب یا حسادت از آن فاصله می‌گیرد.
قرآن در برابر چنین رفتاری، ایمان، تقوا، رعایت حرمت پیامبر و پذیرش فضل الهی را راه درست معرفی می‌کند.
تلاوت آیات ۱۰۲ تا ۱۰۵ سوره بقره، واقع در صفحه ۱۶ قرآن کریم، را ببینید و بشنوید.