به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، چرا بعضی انسان‌ها به‌جای پذیرفتن اشتباهات خود، دیگران یا حتی خدا را مقصر می‌دانند؟ آیت‌الله حائری شیرازی در بیانی تأمل‌برانگیز، فرافکنی و فرار از مسئولیت را از عواملی می‌داند که می‌تواند انسان را به بدگمانی و دوری از حقیقت بکشاند؛ موضوعی که با سرگذشت قابیل و برادران حضرت یوسف (ع) در قرآن نیز قابل تأمل است.
چرا انسان به‌جای پذیرش خطا، دیگران را متهم می‌کند؟
گاهی وقتی زندگی مطابق انتظار پیش نمی‌رود، به‌جای بررسی رفتار و تصمیم‌های خود، دیگران را مقصر می‌دانیم. حتی ممکن است تصور کنیم که در حق ما بی‌عدالتی شده است. در چنین شرایطی، پذیرش سهم خود در مشکلات دشوار می‌شود و سرزنش دیگران جای خودشناسی را می‌گیرد.
آیت‌الله حائری شیرازی با اشاره به سرگذشت قابیل و برادران حضرت یوسف (ع)، بر اهمیت پذیرفتن مسئولیت خطا تأکید می‌کند.
قابیل چگونه از نارضایتی به بدگمانی رسید؟
در روایت قرآنی، هنگامی که قربانی یکی از دو فرزند آدم پذیرفته شد و قربانی دیگری پذیرفته نشد، قابیل به‌جای مهار حسادت و اصلاح رفتار خود، برادرش هابیل را تهدید کرد و سرانجام او را به قتل رساند.
در نگاه تربیتی آیت‌الله حائری شیرازی، این ماجرا هشداری درباره پیامدهای سرزنش دیگران و ندیدن خطاهای خویش است؛ مسیری که می‌تواند نارضایتی را به کینه و رفتارهای جبران‌ناپذیر تبدیل کند.
برادران یوسف چه اشتباهی در قضاوت درباره پدرشان کردند؟
برادران حضرت یوسف (ع) احساس می‌کردند پدرشان، حضرت یعقوب (ع)، یوسف و بنیامین را بیشتر دوست دارد. آن‌ها به‌جای بازنگری در رفتار و انگیزه‌های خود، پدرشان را متهم کردند و گفتند:
«إِنَّ أَبانا لَفی ضَلالٍ مُبینٍ»
یعنی: «پدرمان در گمراهی آشکاری است.»
این آیه در سوره یوسف، آیه ۸ آمده است. ماجرا نشان می‌دهد که چگونه احساس محرومیت و مقایسه خود با دیگران می‌تواند زمینه قضاوت نادرست را فراهم کند.
پیام آیت‌الله حائری شیرازی برای شب‌های احیاء چیست؟
آیت‌الله حائری شیرازی در توضیح این موضوع، بر ضرورت پذیرش مسئولیت شخصی تأکید می‌کند و می‌گوید انسان به‌جای متهم کردن خداوند، باید به بررسی رفتار و انتخاب‌های خودش بپردازد.
او در بخشی از سخنانش می‌گوید:
«بهترین کار در شب‌های احیاء این است که انسان به خدا بگوید: تو همه مقدمات را فراهم کردی که من به همه‌جا برسم؛ اگر نرسیدم، خودم از این مقدمات استفاده نکردم. من به خودم ظلم کرده‌ام که نرسیدم و نشده است.»
این سخن، دعوتی به خودشناسی و محاسبه نفس است؛ فرصتی برای آنکه انسان به‌جای گرفتار شدن در سرزنش دیگران، سهم خود را در تصمیم‌ها و رفتارهایش ببیند و برای اصلاح آن‌ها قدم بردارد.
چگونه پذیرش اشتباه به آرامش انسان کمک می‌کند؟
پذیرفتن خطا به معنای نادیده گرفتن بی‌عدالتی‌های احتمالی یا مقصر دانستن خود در تمام اتفاقات زندگی نیست. بلکه به این معناست که انسان میان عواملی که در اختیار او بوده و شرایطی که خارج از کنترلش قرار داشته‌اند، تفاوت بگذارد.
وقتی فرد مسئولیت انتخاب‌های خود را می‌پذیرد، فرصت بیشتری برای جبران، یادگیری و تغییر پیدا می‌کند. شب‌های قدر نیز می‌توانند فرصتی برای همین بازنگری باشند؛ فرصتی برای اعتراف صادقانه به اشتباهات، طلب بخشش و تصمیم برای اصلاح مسیر زندگی.
پیام اصلی این سخن آن است که گاهی نخستین قدم برای تغییر زندگی، متهم کردن دیگران نیست؛ بلکه شجاعت گفتن این جمله است: «من هم باید سهم خودم را در این ماجرا ببینم.»
منبع:حوزه