امیرمسعود عابدین: برای اکثر مردم، رسیدن به تناسب اندام به معنای تغذیه سالم و ورزش منظم است؛ اما این فرآیند برای رانندگان فرمول یک بسیار پیچیده‌تر و حیاتی‌تر دنبال می‌شود. آمادگی بدنی فوق‌العاده تنها نقطه شروع است؛ آن‌ها باید بدن خود را برای تحمل نیروهای عظیم G، حفظ وزن دقیق مسابقه‌ای، بالا نگه داشتن سرعت واکنش و در عین حال مدیریت سلامت روان و خواب تنظیم کنند؛ روالی بی‌وقفه که سختی‌های سطح اول ورزش‌های موتوری را به رخ می‌کشد.
چرا رانندگان فرمول یک تا این حد سخت تمرین می‌کنند؟
برخلاف بسیاری از ورزشکاران که برای ارتقای عملکرد تمرین می‌کنند، رانندگان فرمول یک باید برای مواجهه با شدیدترین نیروهای فیزیکی دنیا آماده شوند. در ترمزگیری‌های شدید، راننده فشاری معادل ۱۶۰ کیلوگرم به پدال وارد کرده و نیرویی تا ۶ برابر وزن بدن خود (۶g) را تجربه می‌کند. بدون تمرینات اختصاصی، فشار وارد شده بر گردن و عضلات مرکزی غیرقابل تحمل خواهد بود. برای مثال، لوئیس همیلتون در پیچ ۷ پیست موجلو، نیروی ۵٫۶g را ثبت کرد که حتی از فشار وارد شده به فضانوردان هنگام پرتاب راکت هم بیشتر است! علاوه بر این، آمادگی فیزیکی در تصادفات شدیدی مانند تصادف ۷۵ جی رابرت کوبیتسا در ۲۰۰۷ یا تصادف ۶۷ جی رومن گروژان در ۲۰۲۰، نقش نجات‌دهنده زندگی را ایفا می‌کند.
روز اول: ارزیابی‌های سنگین بدنی و تمرینات ویژه گردن
پس از تعطیلاتی که رانندگان پیش از شروع فصل می‌گذرانند، روز اول با ارزیابی‌های شدید بدنی آغاز می‌شود. در میان تمام اعضای بدن، «گردن» حیاتی‌ترین بخشی است که رانندگان تقریبا هر روز (حدود ۵ بار در هفته) روی آن کار می‌کنند. در سرعت‌های بالای ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت، اگر گردن راننده تقویت نشده باشد، سر او در کابین معلق شده و توانایی دیدن مسیر را از دست می‌دهد. به گفته مربیان، یک راننده فرمول یک با تمرینات خاص (نظیر کش‌های مقاومت، کلاهک‌های وزنه‌دار و دستگاه‌های مخصوص) می‌تواند تا ۴۰ کیلوگرم وزنه را تنها با عضلات گردن خود بلند کند تا در سرعت‌های بالا دقت دید خود را از دست ندهد.
تمرینات هوازی شدید و تست‌های طاقت‌فرسای تنفسی
در طول مسابقه، ضربان قلب راننده برای مدتی طولانی از ۱۷۰ تپش در دقیقه فراتر می‌رود. یکی از تست‌های معروف، تست VO۲ Max روی تردمیل همراه با تجهیزات تنفسی است تا ظرفیت ریه و اکسیژن‌رسانی به عضلات سنجیده شود. رانندگان پیش از این تست، معمولا یک دویدن ۳ دقیقه‌ای را با حداکثر توان انجام می‌دهند تا مسافتی بیش از ۹۰۰ متر را طی کنند. رانندگان در طول سال هم با فعالیت‌هایی مانند دوچرخه‌سواری، شنا و اسکی کوهستان آمادگی هوازی خود را حفظ می‌کنند.
مواجهه با گرمای طاقت‌فرسای ۶۰ درجه‌ای کابین
دمای داخل کابین خودروهای فرمول یک در پیست‌هایی مانند سنگاپور، می‌تواند از ۶۰ درجه سانتی‌گراد فراتر رود؛ جایی که رانندگانی چون همیلتون و راسل گاهی تا ۴ کیلوگرم از وزن آب بدن خود را طی یک مسابقه از دست می‌دهند! به همین دلیل، در روزهای ارزیابی، رانندگانی مانند نوریس در اتاق‌های کنترل شده از نظر دما، روی دوچرخه ثابت رکاب می‌زنند تا میزان تحمل بدنشان در برابر استرس گرمایی سنجیده شود. همچنین مدیریت دقیق آبرسانی به بدن (Hydration) بخش مهمی از برنامه‌های روزانه آن‌هاست.
تغذیه دقیق، مکمل‌های اختصاصی و قوانین وزنی FIA
فدراسیون جهانی اتومبیل‌رانی (FIA) حد آستانه ۸۰ کیلوگرم را برای وزن راننده به همراه صندلی تعیین کرده است تا رانندگان سبک‌تر مجبور به استفاده از وزنه بالاست شوند. این قانون به رانندگان اجازه می‌دهد تا عضلات سالم‌تری داشته باشند. با این حال، تغذیه آن‌ها بسیار حساب شده است؛ برای مثال، برنامه غذایی جورج راسل بر اساس آزمایش‌های خون دوره‌ای، مکمل‌های سفارشی و پایش مداوم آب بدن تنظیم می‌شود تا سطح ویتامین‌ها و املاح در بهینه‌ترین حالت ممکن باقی بماند.
تمرینات ذهنی، خواب هوشمندانه و ریکاوری استراتژیک
سرعت ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت نیازمند تصمیم‌گیری در کسری از ثانیه و تمرکز مطلق است. مربیانی مانند آنجلا کالن یا آلیکس کاسانوواس نقش پررنگی در حفظ سلامت روان رانندگان دارند. آن‌ها به رانندگان یادآوری می‌کنند که چه زمانی باید ذهن خود را خاموش کنند. استراحت و کیفیت خواب به اندازه‌ای اهمیت دارد که مربیان پیش از سفر، شرایط اتاق هتل‌ها، بالش‌های اختصاصی و مکمل‌های خواب را کاملا بررسی می‌کنند تا ریکاوری بدن به بهترین شکل انجام شود.
نمونه برنامه تمرینی یک راننده فرمول یک
برنامه تمرینی رانندگانی مانند دنیل ریکاردو در دوران خارج از مسابقات، شامل ۶ روز تمرین در هفته است. یک نمونه از روتین تمرینی او شامل موارد زیر است که ۵ بار تکرار می‌شود:
-
لانج معکوس همراه با پرس سرشانه: ۱۰ تکرار
-
اسکوات از جلو (Front Squats): ۱۰ تکرار
-
سوئینگ کتل‌بل (Kettlebell Swings): ۱۰ تکرار
-
حرکت تراستر (Thrusters): ۱۰ تکرار
-
ددلیفت سومو (Sumo Deadlift): ۱۰ تکرار
-
پرس نظامی (Military Press): ۱۰ تکرار
-
استراحت: ۲ دقیقه
این تمرینات سنگین در کنار حرکات شنا، بارفیکس، پرس سینه و چرخش وزنه فرمان در حالت نشسته، نشان می‌دهد که رانندگی در فرمول یک، یکی از سنگین‌ترین و حرفه‌ای‌ترین فعالیت‌های ورزشی در جهان است.
منبع: formula۱